SAMENVATTING SOCIALE AGOGIEK
PROF: RUDI ROOSE
Alle delen die in het blauw gemarkeerd zijn, werden benadrukt in de les als belangrijk voor het examen!
Veel succes
Les 1: inleiding ........................................................................................................................4
Inleiding ...........................................................................................................................................4
Sociaal werk als zeer diverse praktijk .................................................................................................4
Sociaal werk als pedagogische praktijk ..............................................................................................6
Sociaal werk doet er toe, maar… .......................................................................................................9
Sociaal werk in context ................................................................................................................... 10
Opzet cursus, examen en werkcollege ............................................................................................. 11
Les 2: geschiedenis SW ......................................................................................................... 12
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 12
Vandaag ........................................................................................................................................ 12
Sociaal werk als opvoedingspraktijk ................................................................................................ 12
Verschillende fasen in ontwikkeling samenleving ............................................................................. 12
Hedendaagse ontwikkelingen ......................................................................................................... 18
Antwoorden op nieuwe sociale risico’s ............................................................................................ 20
Nieuwe sociale risico’s ................................................................................................................... 21
Uitdagingen voor het sociaal werk ................................................................................................... 21
Les 3: de verzorgingsstaat ...................................................................................................... 22
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 22
Vandaag ........................................................................................................................................ 22
1. Centrale elementen in de definitie van de verzorgingsstaat ...................................................... 22
2. Basistechnieken van de verzorgingsstaat ................................................................................ 25
3. Uitdagingen van de verzorgingsstaat ....................................................................................... 29
4. Uitdagingen voor het sociaal werk: sterk sociaal werk .............................................................. 34
Les 4: Politiserend werken in het SW – gastcollege.................................................................. 35
Politisering als kernopdracht van het sociaal werk ............................................................................ 35
Politisering: misvertanden .............................................................................................................. 35
1. Politisering: terug van weggeweest in het SW .......................................................................... 35
2. De politieke opdracht van SW ................................................................................................ 39
3. Het concept politisering......................................................................................................... 41
4. Betekenis van politisering in SW ............................................................................................. 44
5. Politisering van, in en door het SW .......................................................................................... 45
1
, 6. Politisering in een postpolitieke SL? ........................................................................................ 46
Les 5: Sterk sociaal werk........................................................................................................ 50
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 50
Vandaag – Sterk sociaal werk .......................................................................................................... 50
1. Situering ............................................................................................................................... 50
2. Sterk sociaal werk ................................................................................................................. 53
3. Besluit .................................................................................................................................. 56
Les 6: Armoede als sociaal probleem ..................................................................................... 57
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 57
Vandaag ........................................................................................................................................ 57
1. Situering – armoede en sociale ongelijkheid ............................................................................ 57
2. Armoede als een complex probleem....................................................................................... 60
3. Materieel immaterieel cumulatief ........................................................................................... 64
4. Beleid ................................................................................................................................... 68
5. Rol van het sociaal werk ........................................................................................................ 69
6. Besluit .................................................................................................................................. 71
Les 7: Mensenrechten ........................................................................................................... 72
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 72
Vandaag ........................................................................................................................................ 72
Ontstaan van de mensenrechten..................................................................................................... 72
Rechten als kader voor interventies ................................................................................................. 75
Sociale rechtvaardigheid ................................................................................................................ 77
Verschillende “lezingen” van rechten .............................................................................................. 83
Besluit ........................................................................................................................................... 86
Les 8: duurzaamheid en sociaal werk ..................................................................................... 86
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 86
Vandaag ........................................................................................................................................ 87
1. Een uitdaging voor sociale professionals ................................................................................ 87
2. Enkele belangrijke stappen .................................................................................................... 90
3. Meer dan een milieuvraagstuk ................................................................................................ 91
4. Een hevig en complex debat ................................................................................................... 92
Les 9: werkcollege ................................................................................................................. 96
Theorie: constructie van sociale problemen ..................................................................................... 96
Verschillende lezingen van sociale problemen ................................................................................. 97
Sociaal werk als actor ..................................................................................................................... 99
Examen voorbeeld ........................................................................................................................ 101
2
,Les 10: Digitalisering ........................................................................................................... 102
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................. 102
Vandaag ...................................................................................................................................... 102
Digitalisering ................................................................................................................................ 102
Toename digitalisering .................................................................................................................. 103
Uitdagingen digitalisering .............................................................................................................. 104
Voorbeelden van andere uitdagingen ............................................................................................. 105
Besluit ......................................................................................................................................... 111
Afrondende les – overlopen van vorige lessen + ex. Vragen .................................................... 113
Kern van lessen ‘sociale agogiek’ .................................................................................................. 113
Examen ....................................................................................................................................... 113
Inleiding ....................................................................................................................................... 114
1. Geschiedenis sociaal werk .................................................................................................. 116
2. Verzorgingsstaat ................................................................................................................. 117
3 Politisering .......................................................................................................................... 118
4 Sterk sociaal werk ............................................................................................................... 119
5 Armoede als sociaal probleem ............................................................................................. 120
6 Mensenrechten ................................................................................................................... 121
7 Duurzaamheid .................................................................................................................... 121
8 Gastcollege ........................................................................................................................ 122
9 Digitalisering ....................................................................................................................... 122
10 Extra voorbeeldexamenvragen ............................................................................................. 122
3
, LES 1: INLEIDING
INLEIDING
• Sociale Agogiek omvat de wetenschappelijke studie van systematische en intentionele
pedagogische interventies gericht op het ondersteunen van individuen en groepen in hun welzijn
en het realiseren van sociale rechtvaardigheid
o Is wat we doen sociaal rechtvaardig?
o Ondersteunen we mensen en groepen en dragen we bij tot een meer solidaire en
rechtvaardige SL?
• Het is de theoretische onderbouw van het sociaal werk
o Theoretische kader van het SW
• Sociaal werk gaat om zeer diverse praktijken op zeer vele “terreinen”
o Zeer veel diverse praktijken, op zeer veel terreinen
• Bv. Jeugdhulp – vluchtelingenwerk – ouderenzorg – jeugdwerk – vrijetijdswerk met jongeren –
buurtsport – hulp aan daders en slachtoffers van delinquent gedrag – zorg voor personen met een
handicap – buurtwerk – de vakbond – daklozenwerk – vrijetijdsorganisaties – culturele
organisaties…
SOCIAAL WERK ALS ZEER DIVERSE PRAKTIJK
AANBOD VOOR
• Verschillende leeftijdsgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen)
• Specifieke doelgroepen, mensen met specifieke problemen (mensen in armoede, dak- en
thuislozen, vluchtelingen, mensen met een beperking, mensen met een drugproblematiek, … )
• Verschillende levensdomeinen van mensen (emotionele ondersteuning zoals depressie,
materiële ondersteuning zoals geen huisvesting/geen inkomen, cultureel werk zoals aanbod van
vrijetijdsbesteding van jongeren… )
o Vaak gecombineerde levensdomeinen
SW GEBEURT IN EEN COMPLEXE BELEIDSCONTEXT
Niet zo belangrijk voor examen
• Praktijken van pedagogen worden mee gestuurd en geregulariseerd op zeer verschillende
terreinen
o SW doe je niet zomaar, om geld te krijgen van de overheid
o Dit wordt geregulariseerd en gestuurd en dit heeft een impact op wat wij als SW’er doen
in de praktijk
o Er is belangrijke context op verschillende niveaus → Dit maakt het soms spannend bv.
lokaal bestuur gaat in tegen Vlaams beleid
• Hoogste niveau: 1. Europese regelgeving heeft belangrijke impact op hoe we in Vlaanderen de
zorg organiseren
• 2. Federaal / Belgische wetgeving
o Bv. OCMW wet
o Wet is federaal, dit is voor gans België
• 3. Gemeenschappen/gewesten
o Decreet is geregeld door de gemeenschappen of de gewesten
o “Ordonanties” in Brussel
4
PROF: RUDI ROOSE
Alle delen die in het blauw gemarkeerd zijn, werden benadrukt in de les als belangrijk voor het examen!
Veel succes
Les 1: inleiding ........................................................................................................................4
Inleiding ...........................................................................................................................................4
Sociaal werk als zeer diverse praktijk .................................................................................................4
Sociaal werk als pedagogische praktijk ..............................................................................................6
Sociaal werk doet er toe, maar… .......................................................................................................9
Sociaal werk in context ................................................................................................................... 10
Opzet cursus, examen en werkcollege ............................................................................................. 11
Les 2: geschiedenis SW ......................................................................................................... 12
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 12
Vandaag ........................................................................................................................................ 12
Sociaal werk als opvoedingspraktijk ................................................................................................ 12
Verschillende fasen in ontwikkeling samenleving ............................................................................. 12
Hedendaagse ontwikkelingen ......................................................................................................... 18
Antwoorden op nieuwe sociale risico’s ............................................................................................ 20
Nieuwe sociale risico’s ................................................................................................................... 21
Uitdagingen voor het sociaal werk ................................................................................................... 21
Les 3: de verzorgingsstaat ...................................................................................................... 22
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 22
Vandaag ........................................................................................................................................ 22
1. Centrale elementen in de definitie van de verzorgingsstaat ...................................................... 22
2. Basistechnieken van de verzorgingsstaat ................................................................................ 25
3. Uitdagingen van de verzorgingsstaat ....................................................................................... 29
4. Uitdagingen voor het sociaal werk: sterk sociaal werk .............................................................. 34
Les 4: Politiserend werken in het SW – gastcollege.................................................................. 35
Politisering als kernopdracht van het sociaal werk ............................................................................ 35
Politisering: misvertanden .............................................................................................................. 35
1. Politisering: terug van weggeweest in het SW .......................................................................... 35
2. De politieke opdracht van SW ................................................................................................ 39
3. Het concept politisering......................................................................................................... 41
4. Betekenis van politisering in SW ............................................................................................. 44
5. Politisering van, in en door het SW .......................................................................................... 45
1
, 6. Politisering in een postpolitieke SL? ........................................................................................ 46
Les 5: Sterk sociaal werk........................................................................................................ 50
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 50
Vandaag – Sterk sociaal werk .......................................................................................................... 50
1. Situering ............................................................................................................................... 50
2. Sterk sociaal werk ................................................................................................................. 53
3. Besluit .................................................................................................................................. 56
Les 6: Armoede als sociaal probleem ..................................................................................... 57
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 57
Vandaag ........................................................................................................................................ 57
1. Situering – armoede en sociale ongelijkheid ............................................................................ 57
2. Armoede als een complex probleem....................................................................................... 60
3. Materieel immaterieel cumulatief ........................................................................................... 64
4. Beleid ................................................................................................................................... 68
5. Rol van het sociaal werk ........................................................................................................ 69
6. Besluit .................................................................................................................................. 71
Les 7: Mensenrechten ........................................................................................................... 72
Waar waren we gebleven ................................................................................................................ 72
Vandaag ........................................................................................................................................ 72
Ontstaan van de mensenrechten..................................................................................................... 72
Rechten als kader voor interventies ................................................................................................. 75
Sociale rechtvaardigheid ................................................................................................................ 77
Verschillende “lezingen” van rechten .............................................................................................. 83
Besluit ........................................................................................................................................... 86
Les 8: duurzaamheid en sociaal werk ..................................................................................... 86
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................... 86
Vandaag ........................................................................................................................................ 87
1. Een uitdaging voor sociale professionals ................................................................................ 87
2. Enkele belangrijke stappen .................................................................................................... 90
3. Meer dan een milieuvraagstuk ................................................................................................ 91
4. Een hevig en complex debat ................................................................................................... 92
Les 9: werkcollege ................................................................................................................. 96
Theorie: constructie van sociale problemen ..................................................................................... 96
Verschillende lezingen van sociale problemen ................................................................................. 97
Sociaal werk als actor ..................................................................................................................... 99
Examen voorbeeld ........................................................................................................................ 101
2
,Les 10: Digitalisering ........................................................................................................... 102
Waar waren we gebleven? ............................................................................................................. 102
Vandaag ...................................................................................................................................... 102
Digitalisering ................................................................................................................................ 102
Toename digitalisering .................................................................................................................. 103
Uitdagingen digitalisering .............................................................................................................. 104
Voorbeelden van andere uitdagingen ............................................................................................. 105
Besluit ......................................................................................................................................... 111
Afrondende les – overlopen van vorige lessen + ex. Vragen .................................................... 113
Kern van lessen ‘sociale agogiek’ .................................................................................................. 113
Examen ....................................................................................................................................... 113
Inleiding ....................................................................................................................................... 114
1. Geschiedenis sociaal werk .................................................................................................. 116
2. Verzorgingsstaat ................................................................................................................. 117
3 Politisering .......................................................................................................................... 118
4 Sterk sociaal werk ............................................................................................................... 119
5 Armoede als sociaal probleem ............................................................................................. 120
6 Mensenrechten ................................................................................................................... 121
7 Duurzaamheid .................................................................................................................... 121
8 Gastcollege ........................................................................................................................ 122
9 Digitalisering ....................................................................................................................... 122
10 Extra voorbeeldexamenvragen ............................................................................................. 122
3
, LES 1: INLEIDING
INLEIDING
• Sociale Agogiek omvat de wetenschappelijke studie van systematische en intentionele
pedagogische interventies gericht op het ondersteunen van individuen en groepen in hun welzijn
en het realiseren van sociale rechtvaardigheid
o Is wat we doen sociaal rechtvaardig?
o Ondersteunen we mensen en groepen en dragen we bij tot een meer solidaire en
rechtvaardige SL?
• Het is de theoretische onderbouw van het sociaal werk
o Theoretische kader van het SW
• Sociaal werk gaat om zeer diverse praktijken op zeer vele “terreinen”
o Zeer veel diverse praktijken, op zeer veel terreinen
• Bv. Jeugdhulp – vluchtelingenwerk – ouderenzorg – jeugdwerk – vrijetijdswerk met jongeren –
buurtsport – hulp aan daders en slachtoffers van delinquent gedrag – zorg voor personen met een
handicap – buurtwerk – de vakbond – daklozenwerk – vrijetijdsorganisaties – culturele
organisaties…
SOCIAAL WERK ALS ZEER DIVERSE PRAKTIJK
AANBOD VOOR
• Verschillende leeftijdsgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen)
• Specifieke doelgroepen, mensen met specifieke problemen (mensen in armoede, dak- en
thuislozen, vluchtelingen, mensen met een beperking, mensen met een drugproblematiek, … )
• Verschillende levensdomeinen van mensen (emotionele ondersteuning zoals depressie,
materiële ondersteuning zoals geen huisvesting/geen inkomen, cultureel werk zoals aanbod van
vrijetijdsbesteding van jongeren… )
o Vaak gecombineerde levensdomeinen
SW GEBEURT IN EEN COMPLEXE BELEIDSCONTEXT
Niet zo belangrijk voor examen
• Praktijken van pedagogen worden mee gestuurd en geregulariseerd op zeer verschillende
terreinen
o SW doe je niet zomaar, om geld te krijgen van de overheid
o Dit wordt geregulariseerd en gestuurd en dit heeft een impact op wat wij als SW’er doen
in de praktijk
o Er is belangrijke context op verschillende niveaus → Dit maakt het soms spannend bv.
lokaal bestuur gaat in tegen Vlaams beleid
• Hoogste niveau: 1. Europese regelgeving heeft belangrijke impact op hoe we in Vlaanderen de
zorg organiseren
• 2. Federaal / Belgische wetgeving
o Bv. OCMW wet
o Wet is federaal, dit is voor gans België
• 3. Gemeenschappen/gewesten
o Decreet is geregeld door de gemeenschappen of de gewesten
o “Ordonanties” in Brussel
4
