© Van Der Schueren A. 2020
POLITIEKE CLUSTER
Inhoud
Lesinhoud ...........................................................................................................................................3
1. Introductie politieke cluster ............................................................................................................3
Politieke systemen: types ................................................................................................................3
Parlementaire democratie: theorie .................................................................................................5
Maar: ..........................................................................................................................................5
Internationale variatie: formeel...................................................................................................5
Internationale variatie: formeel...................................................................................................5
Twee ideaaltypes ........................................................................................................................6
Parlementaire democratie: praktijk .................................................................................................6
Party government .......................................................................................................................7
Responsible party government ....................................................................................................7
2. Politieke partijen .............................................................................................................................8
Omschrijving ...................................................................................................................................8
Partijorganen ..................................................................................................................................9
Partijleden ......................................................................................................................................9
De partijvoorzitter .......................................................................................................................9
De partijmedewerkers............................................................................................................... 10
De centrale studiedienst ........................................................................................................... 11
Financiering .................................................................................................................................. 11
Dotaties .................................................................................................................................... 11
Overheidsfinanciering ............................................................................................................... 12
(Normatieve) discussies ............................................................................................................ 12
Partijleden ................................................................................................................................ 12
Crisis? ........................................................................................................................................... 13
Partijen onder vuur ................................................................................................................... 13
3. De regering ................................................................................................................................... 14
Drie onderzoekstradities ........................................................................................................... 14
Formatie ....................................................................................................................................... 14
Formatie: coalitietheorieën ....................................................................................................... 14
Formatie in België ..................................................................................................................... 14
Formatie 2014: atypisch ............................................................................................................ 16
Vlaamse formatie ...................................................................................................................... 16
1
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
,© Van Der Schueren A. 2020
Formatie: de inhoud .................................................................................................................. 17
Formatie: de bevoegdheidsverdeling......................................................................................... 17
Werking ........................................................................................................................................ 19
Coalitiegovernance in België ..................................................................................................... 19
De ministerraad ........................................................................................................................ 20
Kern(kabinet) ............................................................................................................................ 20
Premier VS minister-president .................................................................................................. 20
Interne werking regering ........................................................................................................... 20
Presidentialisering..................................................................................................................... 21
Ontslag ......................................................................................................................................... 21
Ontslag regering ........................................................................................................................ 21
Ontslag minister ........................................................................................................................ 21
4. Het parlement............................................................................................................................... 21
Rol en taken .................................................................................................................................. 21
Samenstelling ............................................................................................................................... 22
Organisatie ................................................................................................................................... 22
Fracties ..................................................................................................................................... 22
De fractievoorzitter ................................................................................................................... 23
Fractie-eenheid ......................................................................................................................... 25
Commissies ............................................................................................................................... 27
De plenaire vergadering ............................................................................................................ 29
Werking en instrumenten ............................................................................................................. 30
De parlementaire week ............................................................................................................. 30
Het parlementaire jaar .............................................................................................................. 30
Begroting .................................................................................................................................. 30
Beleidsnota’s............................................................................................................................. 31
Wetgeving................................................................................................................................. 32
Lopende zaken .......................................................................................................................... 35
Controle........................................................................................................................................ 35
Onmacht? ................................................................................................................................. 39
2
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
,© Van Der Schueren A. 2020
Lesinhoud
1) Introductie
• Politiek systeem (federaal en Vlaams)
o Kenmerken
o Internationale en theoretische situering
2) Regering-partij-parlement
• ‘Facts and figures’
• Onderlinge verhoudingen
1. Introductie politieke cluster
Politieke systemen: types
Presidentieel systeem:
3
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
, © Van Der Schueren A. 2020
• Kiezer kiest parlement en president. (kiest dus twee keer)
• Strikte scheiding der machten. → Donald Trump: eqmpeachment-procedure (=aparte,
juridische procedure, de echte parlementaire controle)
• Parlement kan regering niet laten vallen.: vaste termijn
→ als kiezer één stem (België) => coalitie wordt gevormd => parlement en regeringsleider
worden aangesteld => parlement kan regeringsleider afstemmen
Semi-presidentieel:
• Kiezer kiest parlement en president.
• Duidt premier aan die verantwoording aflegt aan parlement (cohabitation mogelijk).
Bv. Frankrijk: president probeert op basis van verhouding in parlement een regering samen te
stellen.
→ cohabitation: premier en president van andere strekking
Directoriaal regime:
• Kiezer kiest parlement
• Parlement stelt bondsraad samen van 7 personen (evenredig) : vaste termijn
• Roterend voorzitterschap, maar collegialiteit
Bv. uniek, federale regering van Zwitserland: perfecte afspiegeling van hoe parlement eruit ziet
→ consensus democratie (overleg is belangrijker dan wil opleggen aan minderheid) => collegiaal
beslissingen nemen
Direct verkozen premier in parlementair systeem:
• Israel 1996-2003
→ 1996: Israëlisch systeem is erg versnipperd, instabiel klimaat => regeringsvorming (coalitie) is
erg moeilijk => er worden verkiezingen gehouden om formateur aan te stellen → werd
afgeschaft in 2003 (vandaag terug verkiezingen 3de jaar op rij)
o Er wordt voorgesteld om hoofd van de regering rechtstreeks te laten verkiezen.
o Split – ticket voting: zorgt voor verdere versnippering (om regeringsleider te kiezen
stemmen ze voor ene partij, voor parlement kiezen ze kleinere partij →≠ goed!).
• Coalities maken makkelijker?
Hybrid/presidential parliamentarism? (Hazan, 2001)
4
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
POLITIEKE CLUSTER
Inhoud
Lesinhoud ...........................................................................................................................................3
1. Introductie politieke cluster ............................................................................................................3
Politieke systemen: types ................................................................................................................3
Parlementaire democratie: theorie .................................................................................................5
Maar: ..........................................................................................................................................5
Internationale variatie: formeel...................................................................................................5
Internationale variatie: formeel...................................................................................................5
Twee ideaaltypes ........................................................................................................................6
Parlementaire democratie: praktijk .................................................................................................6
Party government .......................................................................................................................7
Responsible party government ....................................................................................................7
2. Politieke partijen .............................................................................................................................8
Omschrijving ...................................................................................................................................8
Partijorganen ..................................................................................................................................9
Partijleden ......................................................................................................................................9
De partijvoorzitter .......................................................................................................................9
De partijmedewerkers............................................................................................................... 10
De centrale studiedienst ........................................................................................................... 11
Financiering .................................................................................................................................. 11
Dotaties .................................................................................................................................... 11
Overheidsfinanciering ............................................................................................................... 12
(Normatieve) discussies ............................................................................................................ 12
Partijleden ................................................................................................................................ 12
Crisis? ........................................................................................................................................... 13
Partijen onder vuur ................................................................................................................... 13
3. De regering ................................................................................................................................... 14
Drie onderzoekstradities ........................................................................................................... 14
Formatie ....................................................................................................................................... 14
Formatie: coalitietheorieën ....................................................................................................... 14
Formatie in België ..................................................................................................................... 14
Formatie 2014: atypisch ............................................................................................................ 16
Vlaamse formatie ...................................................................................................................... 16
1
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
,© Van Der Schueren A. 2020
Formatie: de inhoud .................................................................................................................. 17
Formatie: de bevoegdheidsverdeling......................................................................................... 17
Werking ........................................................................................................................................ 19
Coalitiegovernance in België ..................................................................................................... 19
De ministerraad ........................................................................................................................ 20
Kern(kabinet) ............................................................................................................................ 20
Premier VS minister-president .................................................................................................. 20
Interne werking regering ........................................................................................................... 20
Presidentialisering..................................................................................................................... 21
Ontslag ......................................................................................................................................... 21
Ontslag regering ........................................................................................................................ 21
Ontslag minister ........................................................................................................................ 21
4. Het parlement............................................................................................................................... 21
Rol en taken .................................................................................................................................. 21
Samenstelling ............................................................................................................................... 22
Organisatie ................................................................................................................................... 22
Fracties ..................................................................................................................................... 22
De fractievoorzitter ................................................................................................................... 23
Fractie-eenheid ......................................................................................................................... 25
Commissies ............................................................................................................................... 27
De plenaire vergadering ............................................................................................................ 29
Werking en instrumenten ............................................................................................................. 30
De parlementaire week ............................................................................................................. 30
Het parlementaire jaar .............................................................................................................. 30
Begroting .................................................................................................................................. 30
Beleidsnota’s............................................................................................................................. 31
Wetgeving................................................................................................................................. 32
Lopende zaken .......................................................................................................................... 35
Controle........................................................................................................................................ 35
Onmacht? ................................................................................................................................. 39
2
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
,© Van Der Schueren A. 2020
Lesinhoud
1) Introductie
• Politiek systeem (federaal en Vlaams)
o Kenmerken
o Internationale en theoretische situering
2) Regering-partij-parlement
• ‘Facts and figures’
• Onderlinge verhoudingen
1. Introductie politieke cluster
Politieke systemen: types
Presidentieel systeem:
3
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
, © Van Der Schueren A. 2020
• Kiezer kiest parlement en president. (kiest dus twee keer)
• Strikte scheiding der machten. → Donald Trump: eqmpeachment-procedure (=aparte,
juridische procedure, de echte parlementaire controle)
• Parlement kan regering niet laten vallen.: vaste termijn
→ als kiezer één stem (België) => coalitie wordt gevormd => parlement en regeringsleider
worden aangesteld => parlement kan regeringsleider afstemmen
Semi-presidentieel:
• Kiezer kiest parlement en president.
• Duidt premier aan die verantwoording aflegt aan parlement (cohabitation mogelijk).
Bv. Frankrijk: president probeert op basis van verhouding in parlement een regering samen te
stellen.
→ cohabitation: premier en president van andere strekking
Directoriaal regime:
• Kiezer kiest parlement
• Parlement stelt bondsraad samen van 7 personen (evenredig) : vaste termijn
• Roterend voorzitterschap, maar collegialiteit
Bv. uniek, federale regering van Zwitserland: perfecte afspiegeling van hoe parlement eruit ziet
→ consensus democratie (overleg is belangrijker dan wil opleggen aan minderheid) => collegiaal
beslissingen nemen
Direct verkozen premier in parlementair systeem:
• Israel 1996-2003
→ 1996: Israëlisch systeem is erg versnipperd, instabiel klimaat => regeringsvorming (coalitie) is
erg moeilijk => er worden verkiezingen gehouden om formateur aan te stellen → werd
afgeschaft in 2003 (vandaag terug verkiezingen 3de jaar op rij)
o Er wordt voorgesteld om hoofd van de regering rechtstreeks te laten verkiezen.
o Split – ticket voting: zorgt voor verdere versnippering (om regeringsleider te kiezen
stemmen ze voor ene partij, voor parlement kiezen ze kleinere partij →≠ goed!).
• Coalities maken makkelijker?
Hybrid/presidential parliamentarism? (Hazan, 2001)
4
Dr. Benjamin de Vet, Gilles Pittoors en Prof. Bram Wauters
