SAMENVATTING DIDACTIEK 2.1
INHOUD
1. hoofdstuk 1: huiswerkbeleid...................................................................................................... 6
1.1 Wie heeft huiswerk uitgevonden? .............................................................................................6
1.2 Een huiswerkbeleid in elke school ............................................................................................6
zin of onzin van huiswerk? .............................................................................................................6
1.3 het belang van huiswerk in de lagere school ..............................................................................7
1.4 waarom werken aan een huiswerkbeleid op de lagere school? ...................................................7
1.5 spanningen .............................................................................................................................8
Spanningen bij: .............................................................................................................................8
1.6 richtlijnen over huiswerk..............................................................................................................9
1.7 waarom huiswerk? ......................................................................................................................9
Brug leggen tussen school en thuis: ...............................................................................................9
Betrokkenheid van de ouders:...................................................................................................... 10
1.8 een stappenplan of werkplan (gebaseerd op de beertjes van Meichenbaum) ................................ 10
1.9 hulp van ouders / verwachtingen naar de ouders ........................................................................ 10
Oppasgids voor huiswerkbegeleiding ........................................................................................... 10
Wat doen als leraar? ................................................................................................................... 11
Vraag genoeg feedback over hoe het ging: signaalfunctie .............................................................. 11
Verwachtingen naar ouders ......................................................................................................... 11
Huiswerk verbeteren als ouder/Wat mag je als ouder niet doen? ................................................... 11
Wat kunnen ouders wel doen? ..................................................................................................... 12
Zelfregulerend leren (ZRL) ........................................................................................................... 12
1.10 kunnen ouders helpen? Impact van sociale ongelijkheid / huiswerk en kansarmoede ................. 13
Ouders moeten Nederlands leren ................................................................................................ 13
Doelstellingen voor het schoolteam ............................................................................................. 13
Is preteaching wel haalbaar voor lln zonder de hulp van ouders? ................................................... 13
Huiswerk vergoot de ongelijke kansen? = Moeilijk! ........................................................................ 14
Kanenongelijkheid wordt versterkt ............................................................................................... 14
Differentiëren is geen luxe maar noodzaak! .................................................................................. 14
1.11 Huiswerkplekken? (verschillen tussen leerlingen) ..................................................................... 14
Kinderen moeten ruimte krijgen om hun huiswerk te maken .......................................................... 14
1.12 De impact van nieuwe digitale vormen van huiswerk? ............................................................... 15
Flipwerk ..................................................................................................................................... 15
Rendement huiswerk? Wie werkt er? ............................................................................................ 15
1
, 1.13 Soorten huiswerk? .................................................................................................................. 15
Samenwerking met ouders stimuleren door soort huiswerk… ........................................................ 15
Checklist zinvol huiswerk – voor de leraar ..................................................................................... 16
Verschillende opdrachten ........................................................................................................... 16
1.14 Huiswerk op maat ................................................................................................................... 17
taakgerichtheid en motivatie ....................................................................................................... 17
Differentiatie .............................................................................................................................. 17
het ontwikkelt vaardigheden en attitudes ..................................................................................... 18
Welke vragen moet je stellen bij het ontwerpen van huiswerk? ...................................................... 18
1.15 Een huiswerkbeleid in elke school, een visietekst voor elke school ............................................ 19
naar een huiswerkbeleid of visietekst met de viersleutelmethode .................................................. 19
Stap 4: visietekst ......................................................................................................................... 23
1.16 didactiek van het huiswerk: 3 fasen .......................................................................................... 24
feedback geven .......................................................................................................................... 25
1.17 op weg naar zelfstandigheid! .................................................................................................... 25
1.18 Het theoretisch kader van de berengroepen/ toekans .......................................................... 26
1.19 De vier berenstappen van Bash en Camp .................................................................................. 27
1.20 Hoe pas je deze methode effectief toe? .................................................................................... 27
1.21 zill en leren leren ..................................................................................................................... 28
1.22 besluit huiswerkbeleid ............................................................................................................ 29
2. hoofdstuk 2: leren leren ...................................................................................................29
2.1 belang van leren leren? ............................................................................................................. 29
2.2 leraren ..................................................................................................................................... 29
2.3 stellingen ................................................................................................................................. 29
hindernissen of argumenten om er minder werk van de te maken door leerkrachten: ...................... 30
2.4 zelfregulering van leerlingen verhogen = inzicht krijgen in procescriteria ....................................... 30
2.5 Scaffolding (vorm van differentiatie) ........................................................................................... 30
Kenmerken scaffolding:............................................................................................................... 31
2.6 De vier componenten van vaardig leren en probleemoplossen ..................................................... 31
Component 1: Domeinspecifieke kennisbasis .............................................................................. 32
Component 2: cognitieve strategieën, waartoe zowel heuristieken als leerstrategieën gerekend
kunnen worden ........................................................................................................................... 32
component 3: MEtacognitieve kennis en vaardigheden ................................................................. 36
component 4: Affectieve componenten ........................................................................................ 39
onjuiste en ongewenste overtuigingen .......................................................................................... 40
2.7 Zes leerstrategieën ................................................................................................................... 43
2.8 Waarom “leren leren” met “MIND MAPPING” ............................................................................. 47
2
, Wat zijn Mind Maps? ................................................................................................................... 47
Regels mindmap: ........................................................................................................................ 48
Waarom mindmaps gaan gebruiken? ........................................................................................... 49
Mindmapping ............................................................................................................................. 49
De tien geboden van mindmapping .............................................................................................. 50
2.9 De nieuwe leraar is een coach ................................................................................................ 52
hoofdstuk 3: differentiatie ............................................................................................................54
3.1 didactisch model van “Van Gelder”............................................................................................ 54
3.2 didactische princpes ................................................................................................................. 54
→ koppelen aan de betrokkenheidsverhogende factoren .................................................................. 54
3.3 aanpak – proces – effect schema (kijk verder in samenvatting) ..................................................... 56
3.4 BKD-MODEL (kijk verder in samenvatting) ................................................................................... 56
3.5 Het Zorgcontinuüm (kijk verder in samenvatting) ......................................................................... 56
3.6 Vademecum zorgbreed werken en kansenrijk onderwijs – bouwen aan een school voor iedereen .. 57
Hoofdstuk 4: boek ervaringsgericht werken ..................................................................................58
1. waar het ervaringsgericht onderwijs voor staat? ...............................................................58
1.1 ervaringsgerich werken.............................................................................................................. 58
1.2 de kern van ervaringsgericht werken ....................................................................................... 58
Ervaringsgericht werken is zoveel meer dan leren uit ervaring ........................................................ 58
De ervaringsgerichte instelling van de leerkracht .......................................................................... 58
Ervaring en ervaringsstroom ........................................................................................................ 58
Perspectief nemen is een kerncompetentie voor de ervaringsgerichte leerkracht ........................... 59
Van oppervlakkig kijken naar ervaringsreconstructie ..................................................................... 60
Binnen ervaringsgericht onderwijs maken we voortdurend ervaringsreconstructies ........................ 60
1.3 Wat is een ervaringsgerichte praktijk? ........................................................................................ 60
Een ervaringsgerichte kijk op kwaliteit .......................................................................................... 60
Aanpak – proces – effect .............................................................................................................. 61
2. Het belang van welbevinden en betrokkenheid .................................................................63
2.1 welbevinden ............................................................................................................................. 63
Signalenlijst welbevinden ............................................................................................................ 64
Welbevinden = bevrediging van basisbehoeften ............................................................................ 64
Factoren in het kind die welbevinden bevorderen .......................................................................... 64
Waar welbevinden goed voor is .................................................................................................... 64
2.2 betrokkenheid .......................................................................................................................... 65
Signalenlijst betrokkenheid ......................................................................................................... 65
Exploratiedrang .......................................................................................................................... 65
The state of flow.......................................................................................................................... 66
3
, Drie soorten van betrokkenheid ................................................................................................... 66
Betrokkenheid scoren ................................................................................................................. 67
Factoren die betrokkenheid bevorden .......................................................................................... 67
Waar betrokkenheid goed voor is ................................................................................................. 67
3) Zeven factoren om de betrokkenheid te verhogen .............................................................68
3.1 Autonomieversterkende factoren ............................................................................................... 68
Factor 1: werkelijkheidsnabijheid → aanschouwelijkheidsprincipe ............................................... 68
Factor 2: activiteit / actief aan de slag .......................................................................................... 70
Factor 3: ruimte voor initiatief van de kinderen .............................................................................. 70
3.2 Verbindende factoren................................................................................................................ 71
FACTOR 4: WERKEN AAN SFEER EN RELATIES (motivatieprincipe) ................................................. 71
Factor 4: samen leren ................................................................................................................. 73
3.3 Competentieversterkende factoren ........................................................................................... 73
Factor 6: afstemmen op / aanpassing aan de mogelijkheden van het kind ...................................... 73
Factor 7: Expressie ...................................................................................................................... 74
hoofdstuk 5: Onderwijs op maat – aanpassingen aan de mogelijkheden van het kind ......................75
5.1 Omgaan met verschillen tussen leerlingen ................................................................................. 75
Hoe verschillen leerlingen van elkaar? ......................................................................................... 75
Drie verschillen die er toe doen .................................................................................................... 75
5.2 Het leerstofjaarklassensysteem vanuit probleemstelling omschrijven ......................................... 77
5.3 Differentiatie: Het antwoord op diversiteit .................................................................................. 78
5.4 Zorgbreedte – zorgverbreding ..................................................................................................... 78
Zorgverbreding............................................................................................................................ 78
Enkele definities van zorgverbreding ............................................................................................ 79
Motieven om te streven naar zorgverbreding ................................................................................. 79
Verschillen tussen kinderen ........................................................................................................ 79
ENKELE VERSCHILLEN TUSSEN KINDEREN OPGESOMD (ZONDER VOLLEDIG TE KUNNEN ZIJN)..... 80
Basisvoorwaarden om te kunnen differentiëren ............................................................................ 81
Verschillende vormen van differentiatie ....................................................................................... 82
Procesdifferentiatie = scaffolding ................................................................................................ 84
UDL en differentiatie (link met descreet leersteun) ........................................................................ 85
Manifeste differentiatie en latente differentiatie (SFP) ................................................................... 86
Convergente en divergente differentiatie ...................................................................................... 86
Differentiatie: egalitaire visie (convergent) en meritocratische visie (divergent) ............................... 87
5.5 Schematische voorstelling van lerareneffectiviteitsstudies ......................................................... 88
5.6 BKD-leer-kracht model .............................................................................................................. 88
Doelstelling en kern van BKD ....................................................................................................... 88
4
INHOUD
1. hoofdstuk 1: huiswerkbeleid...................................................................................................... 6
1.1 Wie heeft huiswerk uitgevonden? .............................................................................................6
1.2 Een huiswerkbeleid in elke school ............................................................................................6
zin of onzin van huiswerk? .............................................................................................................6
1.3 het belang van huiswerk in de lagere school ..............................................................................7
1.4 waarom werken aan een huiswerkbeleid op de lagere school? ...................................................7
1.5 spanningen .............................................................................................................................8
Spanningen bij: .............................................................................................................................8
1.6 richtlijnen over huiswerk..............................................................................................................9
1.7 waarom huiswerk? ......................................................................................................................9
Brug leggen tussen school en thuis: ...............................................................................................9
Betrokkenheid van de ouders:...................................................................................................... 10
1.8 een stappenplan of werkplan (gebaseerd op de beertjes van Meichenbaum) ................................ 10
1.9 hulp van ouders / verwachtingen naar de ouders ........................................................................ 10
Oppasgids voor huiswerkbegeleiding ........................................................................................... 10
Wat doen als leraar? ................................................................................................................... 11
Vraag genoeg feedback over hoe het ging: signaalfunctie .............................................................. 11
Verwachtingen naar ouders ......................................................................................................... 11
Huiswerk verbeteren als ouder/Wat mag je als ouder niet doen? ................................................... 11
Wat kunnen ouders wel doen? ..................................................................................................... 12
Zelfregulerend leren (ZRL) ........................................................................................................... 12
1.10 kunnen ouders helpen? Impact van sociale ongelijkheid / huiswerk en kansarmoede ................. 13
Ouders moeten Nederlands leren ................................................................................................ 13
Doelstellingen voor het schoolteam ............................................................................................. 13
Is preteaching wel haalbaar voor lln zonder de hulp van ouders? ................................................... 13
Huiswerk vergoot de ongelijke kansen? = Moeilijk! ........................................................................ 14
Kanenongelijkheid wordt versterkt ............................................................................................... 14
Differentiëren is geen luxe maar noodzaak! .................................................................................. 14
1.11 Huiswerkplekken? (verschillen tussen leerlingen) ..................................................................... 14
Kinderen moeten ruimte krijgen om hun huiswerk te maken .......................................................... 14
1.12 De impact van nieuwe digitale vormen van huiswerk? ............................................................... 15
Flipwerk ..................................................................................................................................... 15
Rendement huiswerk? Wie werkt er? ............................................................................................ 15
1
, 1.13 Soorten huiswerk? .................................................................................................................. 15
Samenwerking met ouders stimuleren door soort huiswerk… ........................................................ 15
Checklist zinvol huiswerk – voor de leraar ..................................................................................... 16
Verschillende opdrachten ........................................................................................................... 16
1.14 Huiswerk op maat ................................................................................................................... 17
taakgerichtheid en motivatie ....................................................................................................... 17
Differentiatie .............................................................................................................................. 17
het ontwikkelt vaardigheden en attitudes ..................................................................................... 18
Welke vragen moet je stellen bij het ontwerpen van huiswerk? ...................................................... 18
1.15 Een huiswerkbeleid in elke school, een visietekst voor elke school ............................................ 19
naar een huiswerkbeleid of visietekst met de viersleutelmethode .................................................. 19
Stap 4: visietekst ......................................................................................................................... 23
1.16 didactiek van het huiswerk: 3 fasen .......................................................................................... 24
feedback geven .......................................................................................................................... 25
1.17 op weg naar zelfstandigheid! .................................................................................................... 25
1.18 Het theoretisch kader van de berengroepen/ toekans .......................................................... 26
1.19 De vier berenstappen van Bash en Camp .................................................................................. 27
1.20 Hoe pas je deze methode effectief toe? .................................................................................... 27
1.21 zill en leren leren ..................................................................................................................... 28
1.22 besluit huiswerkbeleid ............................................................................................................ 29
2. hoofdstuk 2: leren leren ...................................................................................................29
2.1 belang van leren leren? ............................................................................................................. 29
2.2 leraren ..................................................................................................................................... 29
2.3 stellingen ................................................................................................................................. 29
hindernissen of argumenten om er minder werk van de te maken door leerkrachten: ...................... 30
2.4 zelfregulering van leerlingen verhogen = inzicht krijgen in procescriteria ....................................... 30
2.5 Scaffolding (vorm van differentiatie) ........................................................................................... 30
Kenmerken scaffolding:............................................................................................................... 31
2.6 De vier componenten van vaardig leren en probleemoplossen ..................................................... 31
Component 1: Domeinspecifieke kennisbasis .............................................................................. 32
Component 2: cognitieve strategieën, waartoe zowel heuristieken als leerstrategieën gerekend
kunnen worden ........................................................................................................................... 32
component 3: MEtacognitieve kennis en vaardigheden ................................................................. 36
component 4: Affectieve componenten ........................................................................................ 39
onjuiste en ongewenste overtuigingen .......................................................................................... 40
2.7 Zes leerstrategieën ................................................................................................................... 43
2.8 Waarom “leren leren” met “MIND MAPPING” ............................................................................. 47
2
, Wat zijn Mind Maps? ................................................................................................................... 47
Regels mindmap: ........................................................................................................................ 48
Waarom mindmaps gaan gebruiken? ........................................................................................... 49
Mindmapping ............................................................................................................................. 49
De tien geboden van mindmapping .............................................................................................. 50
2.9 De nieuwe leraar is een coach ................................................................................................ 52
hoofdstuk 3: differentiatie ............................................................................................................54
3.1 didactisch model van “Van Gelder”............................................................................................ 54
3.2 didactische princpes ................................................................................................................. 54
→ koppelen aan de betrokkenheidsverhogende factoren .................................................................. 54
3.3 aanpak – proces – effect schema (kijk verder in samenvatting) ..................................................... 56
3.4 BKD-MODEL (kijk verder in samenvatting) ................................................................................... 56
3.5 Het Zorgcontinuüm (kijk verder in samenvatting) ......................................................................... 56
3.6 Vademecum zorgbreed werken en kansenrijk onderwijs – bouwen aan een school voor iedereen .. 57
Hoofdstuk 4: boek ervaringsgericht werken ..................................................................................58
1. waar het ervaringsgericht onderwijs voor staat? ...............................................................58
1.1 ervaringsgerich werken.............................................................................................................. 58
1.2 de kern van ervaringsgericht werken ....................................................................................... 58
Ervaringsgericht werken is zoveel meer dan leren uit ervaring ........................................................ 58
De ervaringsgerichte instelling van de leerkracht .......................................................................... 58
Ervaring en ervaringsstroom ........................................................................................................ 58
Perspectief nemen is een kerncompetentie voor de ervaringsgerichte leerkracht ........................... 59
Van oppervlakkig kijken naar ervaringsreconstructie ..................................................................... 60
Binnen ervaringsgericht onderwijs maken we voortdurend ervaringsreconstructies ........................ 60
1.3 Wat is een ervaringsgerichte praktijk? ........................................................................................ 60
Een ervaringsgerichte kijk op kwaliteit .......................................................................................... 60
Aanpak – proces – effect .............................................................................................................. 61
2. Het belang van welbevinden en betrokkenheid .................................................................63
2.1 welbevinden ............................................................................................................................. 63
Signalenlijst welbevinden ............................................................................................................ 64
Welbevinden = bevrediging van basisbehoeften ............................................................................ 64
Factoren in het kind die welbevinden bevorderen .......................................................................... 64
Waar welbevinden goed voor is .................................................................................................... 64
2.2 betrokkenheid .......................................................................................................................... 65
Signalenlijst betrokkenheid ......................................................................................................... 65
Exploratiedrang .......................................................................................................................... 65
The state of flow.......................................................................................................................... 66
3
, Drie soorten van betrokkenheid ................................................................................................... 66
Betrokkenheid scoren ................................................................................................................. 67
Factoren die betrokkenheid bevorden .......................................................................................... 67
Waar betrokkenheid goed voor is ................................................................................................. 67
3) Zeven factoren om de betrokkenheid te verhogen .............................................................68
3.1 Autonomieversterkende factoren ............................................................................................... 68
Factor 1: werkelijkheidsnabijheid → aanschouwelijkheidsprincipe ............................................... 68
Factor 2: activiteit / actief aan de slag .......................................................................................... 70
Factor 3: ruimte voor initiatief van de kinderen .............................................................................. 70
3.2 Verbindende factoren................................................................................................................ 71
FACTOR 4: WERKEN AAN SFEER EN RELATIES (motivatieprincipe) ................................................. 71
Factor 4: samen leren ................................................................................................................. 73
3.3 Competentieversterkende factoren ........................................................................................... 73
Factor 6: afstemmen op / aanpassing aan de mogelijkheden van het kind ...................................... 73
Factor 7: Expressie ...................................................................................................................... 74
hoofdstuk 5: Onderwijs op maat – aanpassingen aan de mogelijkheden van het kind ......................75
5.1 Omgaan met verschillen tussen leerlingen ................................................................................. 75
Hoe verschillen leerlingen van elkaar? ......................................................................................... 75
Drie verschillen die er toe doen .................................................................................................... 75
5.2 Het leerstofjaarklassensysteem vanuit probleemstelling omschrijven ......................................... 77
5.3 Differentiatie: Het antwoord op diversiteit .................................................................................. 78
5.4 Zorgbreedte – zorgverbreding ..................................................................................................... 78
Zorgverbreding............................................................................................................................ 78
Enkele definities van zorgverbreding ............................................................................................ 79
Motieven om te streven naar zorgverbreding ................................................................................. 79
Verschillen tussen kinderen ........................................................................................................ 79
ENKELE VERSCHILLEN TUSSEN KINDEREN OPGESOMD (ZONDER VOLLEDIG TE KUNNEN ZIJN)..... 80
Basisvoorwaarden om te kunnen differentiëren ............................................................................ 81
Verschillende vormen van differentiatie ....................................................................................... 82
Procesdifferentiatie = scaffolding ................................................................................................ 84
UDL en differentiatie (link met descreet leersteun) ........................................................................ 85
Manifeste differentiatie en latente differentiatie (SFP) ................................................................... 86
Convergente en divergente differentiatie ...................................................................................... 86
Differentiatie: egalitaire visie (convergent) en meritocratische visie (divergent) ............................... 87
5.5 Schematische voorstelling van lerareneffectiviteitsstudies ......................................................... 88
5.6 BKD-leer-kracht model .............................................................................................................. 88
Doelstelling en kern van BKD ....................................................................................................... 88
4
