Lipiden
Functies lipiden : = vetcellen die vet opslaan voor energie
➢ Energiebron : leveren 9kcal per gram in adipocyten
➢ Isolator en schokbreker voor organen
➢ Structurele component van celmembranen
➢ Drager van vetoplosbare vitaminen
Lipiden = vetachtigen
- Vetzuren
- Vetten (mono-, di- of triglyceriden)
= esters van vetzuren en vetalcoholen
- Vetalcoholen en wassen
= alcoholen die vetzuren bevatten
- Zepen (=zouten van vetzuren) & detergentia
- Fosfolipiden
- Steroïden
Kenmerken :
1 of meer lange apolaire alkylketens
Slecht oplosbaar in water
Vetzuren :
Belangrijkste bestanddelen van de meeste lipiden
Carbonzuren met als algemene formule: R-COOH
▪ R staat voor koolwaterstofketen
Onderscheid in vetzuren door aard van R-keten :
Lengte :
• Kort : minder dan 6 koolstofatomen
• Middellang : 6 tot 12 koolstofatomen
• Lang : meer dan 12 koolstofatomen
Verzadigd : Vetzuren met alleen enkele bindingen tussen de koolstofatomen (vast bij
kamertemperatuur)
Onverzadigd : Vetzuren met één of meer dubbele bindingen (vloeibaar bij kamertemperatuur)
, • Mono-onverzadigd: Eén dubbele binding (bijvoorbeeld oliezuur)
• Poly-onverzadigd: Meerdere dubbele bindingen (bijvoorbeeld linolzuur)
Cis-vetzuren: De waterstofatomen aan de dubbele bindingen bevinden zich aan dezelfde kant,
wat een buiging in de keten veroorzaakt
Trans-vetzuren: De waterstofatomen bevinden zich aan tegenovergestelde zijden, wat de keten
meer recht maakt
Vetzuren hebben meestal een even aantal koolstofatomen
Enkel kennen : boterzuur, laurinezuur, mystrinezuur, palmitinezuur, stearinezuur
V
OV
, Palmitinezuur (C16:0) is het meest voorkomend vetzuur
➢ Soms maakt het wel 50% uit van het totaal gehalte vetzuren in een voedingsmiddel
(Er zijn maar weinig vetten waarin het ontbreekt)
➢ (C16:0)
Boterzuur :
• Verkorte notatie : C4:0 (4 koolstofatomen, verzadigd)
Laurinezuur :
• Verkorte notatie : C12:0 (12 koolstofatomen, verzadigd)
Stearinezuur :
• Verkorte notatie : C18:0 (18 koolstofatomen, verzadigd)
Nomenclatuur :
Chemische naam
- Afgeleid van naam van alkaan
- Plaats van dubbele bindingen : tellen vanaf COOH-groep
- Cis/trans: vooraan in de naam
- Indien Δ: symbool voor dubbele binding
Functies lipiden : = vetcellen die vet opslaan voor energie
➢ Energiebron : leveren 9kcal per gram in adipocyten
➢ Isolator en schokbreker voor organen
➢ Structurele component van celmembranen
➢ Drager van vetoplosbare vitaminen
Lipiden = vetachtigen
- Vetzuren
- Vetten (mono-, di- of triglyceriden)
= esters van vetzuren en vetalcoholen
- Vetalcoholen en wassen
= alcoholen die vetzuren bevatten
- Zepen (=zouten van vetzuren) & detergentia
- Fosfolipiden
- Steroïden
Kenmerken :
1 of meer lange apolaire alkylketens
Slecht oplosbaar in water
Vetzuren :
Belangrijkste bestanddelen van de meeste lipiden
Carbonzuren met als algemene formule: R-COOH
▪ R staat voor koolwaterstofketen
Onderscheid in vetzuren door aard van R-keten :
Lengte :
• Kort : minder dan 6 koolstofatomen
• Middellang : 6 tot 12 koolstofatomen
• Lang : meer dan 12 koolstofatomen
Verzadigd : Vetzuren met alleen enkele bindingen tussen de koolstofatomen (vast bij
kamertemperatuur)
Onverzadigd : Vetzuren met één of meer dubbele bindingen (vloeibaar bij kamertemperatuur)
, • Mono-onverzadigd: Eén dubbele binding (bijvoorbeeld oliezuur)
• Poly-onverzadigd: Meerdere dubbele bindingen (bijvoorbeeld linolzuur)
Cis-vetzuren: De waterstofatomen aan de dubbele bindingen bevinden zich aan dezelfde kant,
wat een buiging in de keten veroorzaakt
Trans-vetzuren: De waterstofatomen bevinden zich aan tegenovergestelde zijden, wat de keten
meer recht maakt
Vetzuren hebben meestal een even aantal koolstofatomen
Enkel kennen : boterzuur, laurinezuur, mystrinezuur, palmitinezuur, stearinezuur
V
OV
, Palmitinezuur (C16:0) is het meest voorkomend vetzuur
➢ Soms maakt het wel 50% uit van het totaal gehalte vetzuren in een voedingsmiddel
(Er zijn maar weinig vetten waarin het ontbreekt)
➢ (C16:0)
Boterzuur :
• Verkorte notatie : C4:0 (4 koolstofatomen, verzadigd)
Laurinezuur :
• Verkorte notatie : C12:0 (12 koolstofatomen, verzadigd)
Stearinezuur :
• Verkorte notatie : C18:0 (18 koolstofatomen, verzadigd)
Nomenclatuur :
Chemische naam
- Afgeleid van naam van alkaan
- Plaats van dubbele bindingen : tellen vanaf COOH-groep
- Cis/trans: vooraan in de naam
- Indien Δ: symbool voor dubbele binding
