Inleiding tot de psychologie samenvatting

Inleiding tot de psychologie
1. Wat is psychologie?
1.1. Een definitie van psychologie
 Psychologie is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die
gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag
ten grondslag liggen.
 Informatieverwerking is studieobject, eerder dan gedrag
1.2. Ontwikkelingendie de psychologie mogelijk gemaakt
hebben
 16e-17e eeuw: ware kennis = systematische observatie en ingrijpen in de wereld
 Wetenschappelijke revolutie (vermindering macht kerk, boekdrukkunst, …)
 Copernicaanse revolutie
 Eerste wetenschappelijke studies over het menselijk functioneren: menselijke
informatieverwerking?
 De persoonlijke fout (astronomie 1796): telescoop
 Snelheid van informatietransmissie (verwerking) in de zenuwen: Hermann Von
Helmholtz, meten snelheid zenuwimpulsen
 Onderzoek van Donders (uitbreiding naar de mens): fysiologische tijd mentale processen
Mentale chronometrie: A-B-C-reactie: hangt af van discriminatie, waarneming en keuze antw
in de praktijk: verkeerslichten
 Zo vindt hij hoelang het duurt voor perceptuele discriminatie (vb)
 substractiemethode
1.3. Ontstaan psychologie
 Wundt (1832-1920)
 Eerste psychologische onderzoekslaboratorium  begin wetenschappelijke psychologie
 Binet
 Toegepaste psychologie (intelligentietest)
 Behaviorisme
 Gedrag van mensen  bewustzijn
 John Watson 1913: Psychology ast the behaviorist views it
 Positivisme: operationele definitie, onderscheid afhankelijke en onafhankelijke
variabelen (S-R psychologie, stimulus en reactie)
 Visie: enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch
onderzoek en theorievorming, geen plaats voor vrije wil
 Methode
 Afhankelijke (respons) en Onafhankelijke (stimulus) variabelen (S-R)
 Beschrijven v precieze relatie = oorzaak-gevolg
 Operationele definitie v d variabelen
 Manipulatie v OV en effect meten op de AV
 Mens = beloningsschema’s (Skinner)
 S-C-R psychologie (cognitief  wel vrije wil)
1.4 Onderzoeksmethoden van de psychologie
 Beschrijvend onderzoek = observeren en beschrijven
 Naturalistische observatie
 Gedrag wordt systematisch geobserveerd in een natuurlijke context
 Voorbeeld: Blatchford invloed van de klasgrootte
 Brengen van adviezen die op evidentie gebaseerd zijn
 Wordt ook vaak gebruikt door antropologen (bestuderen gedrag v/d mens in
natuurlijke omgeving)
 Nadeel: anders gedragen als ze weten dat ze geobserveerd worden

1

,  Reactieve gedragingen: aanwezigheid onderzoeker heeft invloed op het
geobserveerde gedrag
 Vragenlijsten
 Weerspiegelen indrukken ondervraagde, stemt niet noodzakelijk overeen met
de realiteit
 Interviews
 Gestructureerd/ongestructureerd interview
 Wanneer onderzoekers een nieuw onderwerp aansnijden
 Zicht krijgen op belangrijke factoren
 Helpen om gedrag te beschrijven
 Voorbeeld Martin: indeling klaslokaal
 Nadeel: perceptie geïnterviewde en kan vertekend worden door sociale
wenselijkheid (o.a. doordat interview niet anoniem is)
 Opiniepeilingen = een inventaris van de opinies bij een representatieve steekproef van
de bevolking, op basis waarvan men conclusies trekt over de hele populatie.
 Cruciaal: representatieve (onpartijdige) steekproef
 Bv. blunders bij verkiezingsuitslagen, reden: sommige bevolkingsgroepen
makkelijker te bereiken, en meer bereid om mee te doen
 Helpen om psychologische fenomenen te begrijpen (bv. Welk percentage van de
bevolking gaat naar een psycholoog)
 Nadeel: perceptie ondervraagde (bv. over seksualiteit), subjectiviteit vragen en
neiging antwoorden geven die sociaal wenselijk zijn
 Psychologische tests
 Gestandaardiseerde tests = procedures voor het meten van vaardigheden of
eigenschappen die aan een zorgvuldig en uitgebreid vooronderzoek
onderworpen werden
 onderzoeker heeft duidelijk beeld van de scores die verwacht kunnen worden
 Bv. intelligentietests
 Meten van mentale stoornissen, beroepsinteresses,…
 Blatchford: verschil niveau tussen de leerlingen in verschillende klassen?
 Archiefdata
 Bv. Rivkin: kon gebruikmaken van gegevensbestand openbare scholen in Texas
 invloed klassengrootte en leerkracht
 Gevalstudies
 Indien men niet genoeg proefpersonen heeft (uitzonderlijk geval)
 Intensief, gedetailleerd onderzoek over één persoon of één gebeurtenis, in de
hoop principes te vinden die gelden voor het fenomeen in het algemeen
 Bv. bij hersenaandoeningen, Freud gebruikte dit ook bij zijn psychoanalyse
 Kwalitatief onderzoek
 Voorgaande onderzoeksmethodes: nadruk op verzamelen van gegevens, die in
cijfers uitgedrukt en in overzichtstabellen weergegeven kunnen worden
 Hermeneutische hoek: complexe realiteit kan niet in cijfers uitgedrukt worden
 Gesprek met cliënt of focusgroep (gelijkaardige situatie) analyseren en
interpreteren
 Onderzoeksprocedure kan veranderen: voorafgaande theorieën kunnen
interacties psycholoog kleuren
 Correlationeel onderzoek: verbanden vaststellen en voorspellen
 Onderzoeken correlatie tussen variabelen: verband vaststellen en voorspellen
 Geen oorzaak-gevolg verband
 Bv. hoe hoger de consumptie van chocolade, hoe meer nobelprijswinnaars 
gewoon rijkere landen
 Correlatie tussen A en B kan geïnterpreteerd worden als: A is de oorzaak van B, B
is de oorzaak van A, of A en B worden beïnvloed door dere variabel
 Er zijn bijna altijd nog extra invloeden

2

,  Experimenteel onderzoek: Onderzoeker manipuleert een (onafhankelijke) variabele en kijkt of dit
een effect heeft op een andere (afhankelijke) variabele
1.5 Het belang van biologische factoren voor de verklaring van
menselijk gedrag
 Alle informatieverwerking (sensaties, motorische handelingen, bewuste ervaringen,…) is een
gevolg van hersenactivatie, hedendaagse psychologie maakt veel gebruik van fysiologische
metingen  cognitieve neurowetenschappen
 Oogbewegingen en pupilgrootte (hoe interessant/opwindend we iets vinden)
 Heat maps: waar mensen het vaakst naar kijken
 EEG: meten elektrische activiteit hersenen (neuronen geven elektrische veranderingen)
 “error monitoring”: hersenen weten dat je een fout maakt
 Singel cell recording: elektrische activiteit in één cel meten
 Visuele waarneming: decompositie
 Cellen reageren bij één compositie
 PET: hersenen in actie zien, waar het meeste zuurstof wordt verbruikt
 geen beeld v orgaan maar v wat dat orgaan aan het doen is
 MRI: zelfde info maar andere techniek  meer activiteit bij moeilijkere
condities
 Andere technieken, autonoom zenuwstelsel: hartslag en bloeddruk
 EMG: elektrische activiteit spieren meten
 Evolutie van technieken en methoden: wetenschappelijke studie van gedrag: wat niet meetbaar
is behoort niet tot de hedendaagse wetenschap bv. bewustzijn, vrije wil,…
1.6 Cognitief aspect
 Informatie verwerken en leren uit ervaringen, gedrag verandert op basis van wat we meemaken.
 behaviorisme: S-R
 Het ontstaan van de cognitieve psychologie
 Informatieverwerking = centraal thema
 Natuurwetenschappelijke onderzoeksmethode (cf. behaviorisme)
 Systematische observatie
 Kritische toetsing verklaringen
 cognitieve psychologen
 Bv. Ontwikkelingspsychologen: verandering cognitieve processen
 Error related negativity: negatieve ERP component 100ms na een fout
 Fout (S)  ERN (R)
 Verwachting (S-C-R)
 C: bijleren  gedrag aanpassen
 Doelgericht gedrag mogelijk door informatiefeedback
1.8 Biopsychosociale model
 Biologische, psychologische en sociale factoren spelen een rol bij elke menselijke activiteit. We
kunnen de mens niet begrijpen zonder te letten op 3 invloeden
 De effect sizes: uniek effect v/e variabele i/d psychologie zeer klein
1.9 Psychologie in de samenleving
 psychologisering v/d maatschappij
= toegenomen belang van psychologische variabelen en verklaringen in menselijke
relaties (individualisering maatschappij + verzorgingsstaat)
 psychologische termen worden in alledaagse taal gebruikt
 veel aandacht voor psychologisch onderzoek in de media
 beeld v/d psycholoog: stereotiep, psychologische kennis = gemakkelijk
 emoties, sociale relaties en persoonseigenschappen




3