Ontw. In Context Ontwikkelingspsychologie 2 Blok 2.1
Hoofdstuk 1: Lichamelijke en cognitieve ontwikkeling vroege volwassenheid
1.1 Lichamelijke ontwikkeling
De lichamelijke ontwikkeling is in de meeste opzichten rond de vroege volwassenheid (rond
20e jaar) voltooid. Meeste zijn op hun hoogtepunt van lichamelijke mogelijkheden.
Hoewel veroudering (de natuurlijke lichamelijke achteruitgang die wordt veroorzaakt door
het ouder worden) is ingezet, worden deze leeftijdgebonden veranderingen gewoonlijk pas
op latere leeftijd duidelijk zichtbaar.
o De groei gaat nog steeds door. Bepaalde delen in het lichaam beginnen nu pas
volledig volgroeid te raken.
Hersenen blijven zowel in omvang als in gewicht doorgroeien tot ze ergens tijdens de vroege
volwassenheid hun maximum bereiken. De hersenen zullen vanaf daar in latere fases in
volume afnemen.
o Myeline: vettige stof die op veel plaatsen in het zenuwstelsel het axon omhult.
Myeline geeft de witte stof zijn witte kleur. Het zorgt ervoor dat zenuwimpulsen
sneller worden doorgestuurd.
o Zintuigen zijn in deze periode gevoeliger dan ooit. Zowel mannen als vrouwen
kunnen in deze fase erg goed horen. Deze gevoeligheid neemt pas af na het 40 e of
50e levensjaar.
Om onze lichamelijke mogelijkheden volledig te benutten, moeten we veel bewegen en
gezond eten. Maar volgens hartstichting beweegt 1 op de 3 Nederlanders onvoldoende.
Mensen met een lage SES (sociaaleconomische status) hebben vaak geen geld of tijd. Hoe
hoger de opleiding van ouders en hoe hoger het gezinsinkomen, hoe eerder kinderen
sporten.
o Mogelijk stimuleert lichaamsbeweging ook het immuunsysteem van het lichaam,
waardoor dat beter in staat is om ziekte te bestrijden. Ook vermindert
lichaamsbeweging stress en angst en verlichten ze depressie.
De gezondheidsrisico’s zijn tijdens de vroege volwassenheid over het algemeen klein. De
kans dat een volwassene die tussen de 20 en de 40 jaar oud is sterft door een ongeluk, vooral
in het verkeer, is veel groter dan andere oorzaken.
o Andere killers: tussen 25 en 30 jaar zijn kanker, hartziekten en uitwendige
doodsoorzaken (verkeersongelukken en zelfmoord).
Keuzes in levensstijl, inclusief het gebruik van alcohol, tabak, drugs en onveilig vrijen kunnen
leiden tot secundaire veroudering: lichamelijke aftakeling die veroorzaakt wordt door
omgevingsfactoren of individueel gedrag.
Er worden 3 richtlijnen geformuleerd om gezonder te eten:
1. Eet in verhouding meer voeding van plantaardige dan van dierlijke oorsprong. Denk aan
groenten, fruit, granen, aardappelen, peulvruchten, noten en zaden etc.
2. Geef de voorkeur aan weinig of niet bewerkte voeding en eet zo weinig mogelijk ultra
bewerkte voeding.
3. Vermijd overconsumptie en voedselverspilling.
Tieners kunnen heel wat junkfood eten omdat ze enorm snel groeien, dit verandert in de
vroege volwassenheid. De groeisnelheid vlakt af en jongvolwassenen moeten het aantal
calorieën wat ze innemen verminderen.
o Als de eetgewoontes niet veranderen zullen ze geleidelijk zwaarder worden.
Er wordt gesproken van een eetstoornis (anorexia nervosa) als je geobsedeerd bent door
alles wat met je gewicht, lichaamsomvang en eten te maken heeft en dat daarom je
gezondheid in gevaar komt. Het is vooral een vrouwenziekte. DSM 5 maakt onderscheid
tussen twee typen:
,Ontw. In Context Ontwikkelingspsychologie 2 Blok 2.1
1. Beperkende type: waarbij iemand tijdens een episode van anorexia nervosa niet
geregeld vreetbuien heeft of laxeert (zelfopgewekt braakt of laxantia, diuretica of
klysma’s misbruikt).
2. Vreetbuien/purgerende type: waarbij iemand tijdens een episode van anorexia nervosa
geregeld vreetbuien heeft of purgeert.
Het leven van mensen met een handicap is vaak lastig en een hele uitdaging. Soms zijn ze
niet meer in staat om de algemene dagelijkse huishoudelijke levensverrichtingen uit te
voeren.
o Dan krijgen ze mantelzorg of professionele hulp, wat in Nederland voor een groot
deel wordt vergoed door de Wmo.
Stress: de lichamelijke en emotionele respons op gebeurtenissen die ons bedreigen of
uitdagen. Ons bestaan wemelt van de gebeurtenissen en omstandigheden die we stressoren
noemen en die een bedreiging kunnen vormen voor ons welzijn.
o Psychoneuro-immunologie: onderzoek naar de relatie tussen hersenen, het
immuunsysteem en psychologische factoren. Ze hebben ontdekt dat stress
verschillende gevolgen kan hebben, vooral biologisch als bepaalde hormonen een
versnelde hartslag, verhoogde bloeddruk en meer transpiratie veroorzaken.
o Langdurige blootstelling aan stressoren kan ertoe leiden dat het lichaam steeds
slechter in staat is om stress te hanteren. Als er constant stress gerelateerde
hormonen worden afgescheiden, verslechtert de conditie van het hart, bloedvaten
en andere lichaamsweefsels.
Primaire inschatting van stress: de betrokkene beoordeelt de gebeurtenis
om te bepalen of de gevolgen ervan positief, negatief of neutraal zijn.
Secundaire inschatting van stress: een inschatting of zijn
cognitievaardigheden en hulpbronnen voldoende zijn om de dreiging die de
potentiële stressor inhoudt het hoofd te kunnen bieden.
Algemene principes waarmee we kunnen voorspellen of een gebeurtenis stressvol zal
worden opgevat:
1. Gebeurtenissen en omstandigheden die negatieve emoties oproepen, leiden eerder tot
stress dan positieve gebeurtenissen en omstandigheden.
2. Situaties die onbeheersbaar of onvoorspelbaar zijn, veroorzaken eerder stress dan
situaties die beheerst en voorspeld kunnen worden.
3. Gebeurtenissen en omstandigheden die verwarrend zijn, veroorzaken meer stress dan
gebeurtenissen en omstandigheden die eenduidig en overzichtelijk zijn.
4. Mensen die tegelijkertijd veel taken moeten vervullen die veel van hun capaciteiten
vragen, zullen waarschijnlijk meer stress ervaren dan mensen die minder dingen te doen
hebben.
Stress kan de oorzaak worden van psychosomatische aandoeningen: medische problemen
die worden veroorzaakt door de interactie tussen psychologische, emotionele en lichamelijke
problemen.
Coping: de poging om de dreiging die tot stress leidt te beheersen, te reduceren of te leren
verdragen.
o Probleemgerichte coping: stressvol probleem of situatie het hoofd bieden door de
situatie te veranderen, wat minder stress oproept.
o Emotiegerichte coping: emoties bewust proberen te reguleren.
o Defensieve coping: heeft te maken met onbewuste strategieën die de ware aard van
een situatie verdraaien of ontkennen. Zo kunnen mensen de ernst van de situatie
ontkennen, of zichzelf wijsmaken dat iets niet uitmaakt.
, Ontw. In Context Ontwikkelingspsychologie 2 Blok 2.1
1.2 Cognitieve ontwikkeling
Ons denken vanaf het eind van de adolescente blijft volgens Piaget, kwalitatief gezien,
grotendeels hetzelfde. Mensen kunnen meer informatie verzamelen, maar de manieren
waarop ze erover nadenken zou gedurende de rest van hun leve niet veranderen.
Benadering Labouve-Vief: de aard van het denken verandert kwalitatief tijdens de vroege
volwassenheid. De complexiteit van de samenleving en de toenemende uitdaging om in al
die complexiteit een eigen weg te vinden, vereisen niet alleen denken gebaseerd op logica,
maar ook op praktische ervaring, morele oordelen en waarden.
o Postformeel denken: denken dat rekening houdt met het feit dat de hachelijke
situaties waarin volwassenen kunnen terechtkomen soms op relativerende wijze
moeten worden opgelost.
o Dialectisch denken: belangstelling en waardering voor argumenten,
tegenargumenten en debat.
Houden beide rekening met een wereld waar soms geen duidelijk onderscheid is
tussen goed en fout. In sommige gevallen zijn moeilijkheden alleen op te lossen door
eerdere ervaringen.
Benadering Perry: volgens hem representeerde de vroege volwassenheid een periode van
ontwikkelingsgroei die niet alleen beheersing inhoudt van bepaalde soorten kennis maar ook
van manieren waarop studenten tijdens hun jaren aan de uni intellectueel en moreel
opgroeien.
o Dualistisch denken: iets is goed of fout, mensen zijn goed of slecht, anderen zijn voor
of tegen hen.
Schaies stadia van ontwikkeling:
1. Verwervend stadium: de informatie die we in deze periode verzamelen wordt
grotendeels opgeslagen voor toekomstig gebruik. Dat sluit aan bij de grondgedachte
achter het onderwijs aan kinderen en adolescenten dat ze moeten worden voorbereid op
toekomstige bezigheden.
2. Uitvoerend stadium: een periode waarin ze de verworven kennis toepassen op
specifieke situaties die te maken hebben met het bereiken van lange termijndoelen op
het gebied van carrière, gezin en het leveren van een bijdrage aan de maatschappij.
3. Verantwoordelijk stadium: hier houden mensen zich vooral bezig met het beschermen
en verzorgen van partner, gezin en carrière.
4. Ondernemend stadium: het blikveld verbreedt zich en mensen gaan zich
verantwoordelijker gaan voelen voor de wereld als geheel.
5. Reïntegratief stadium: tijdens de ouderdom kom je hierin terecht. Het is de periode
waarin ze zich concentreren op taken die vooral voor henzelf persoonlijke betekenis
hebben.
Triarchische theorie over intelligentie: Sternbergs theorie dat intelligentie uit drie
belangrijke componenten bestaat: een componentiële, experimentele en een contextuele
component.
1. Componentiële component: omvat de mentale aspecten die betrokken zijn bij het
analyseren van data die worden gebruikt om problemen op te lossen, met name
problemen waarbij rationeel gedrag een rol speelt.
2. Experimentele component: component gaat over de relatie tussen intelligentie, eerdere
ervaringen en het vermogen om nieuwe situaties te hanteren. Dit is het inzichtvolle
aspect van intelligentie, waardoor mensen datgene wat ze al weten in verband kunnen
brengen met een nieuwe situatie en op deze manier toch een analyse maken of een
voorspelling over situaties die ze nooit eerder hebben meegemaakt.
3. Contextuele component: heeft te maken met de mate waarin mensen kunnen voldoen
aan de eisen die in het dagelijks leven aan hen gesteld worden. Zo speelt het een rol bij
de manier waarop mensen zich aanpassen aan de eisen van een nieuwe baan.
Hoofdstuk 1: Lichamelijke en cognitieve ontwikkeling vroege volwassenheid
1.1 Lichamelijke ontwikkeling
De lichamelijke ontwikkeling is in de meeste opzichten rond de vroege volwassenheid (rond
20e jaar) voltooid. Meeste zijn op hun hoogtepunt van lichamelijke mogelijkheden.
Hoewel veroudering (de natuurlijke lichamelijke achteruitgang die wordt veroorzaakt door
het ouder worden) is ingezet, worden deze leeftijdgebonden veranderingen gewoonlijk pas
op latere leeftijd duidelijk zichtbaar.
o De groei gaat nog steeds door. Bepaalde delen in het lichaam beginnen nu pas
volledig volgroeid te raken.
Hersenen blijven zowel in omvang als in gewicht doorgroeien tot ze ergens tijdens de vroege
volwassenheid hun maximum bereiken. De hersenen zullen vanaf daar in latere fases in
volume afnemen.
o Myeline: vettige stof die op veel plaatsen in het zenuwstelsel het axon omhult.
Myeline geeft de witte stof zijn witte kleur. Het zorgt ervoor dat zenuwimpulsen
sneller worden doorgestuurd.
o Zintuigen zijn in deze periode gevoeliger dan ooit. Zowel mannen als vrouwen
kunnen in deze fase erg goed horen. Deze gevoeligheid neemt pas af na het 40 e of
50e levensjaar.
Om onze lichamelijke mogelijkheden volledig te benutten, moeten we veel bewegen en
gezond eten. Maar volgens hartstichting beweegt 1 op de 3 Nederlanders onvoldoende.
Mensen met een lage SES (sociaaleconomische status) hebben vaak geen geld of tijd. Hoe
hoger de opleiding van ouders en hoe hoger het gezinsinkomen, hoe eerder kinderen
sporten.
o Mogelijk stimuleert lichaamsbeweging ook het immuunsysteem van het lichaam,
waardoor dat beter in staat is om ziekte te bestrijden. Ook vermindert
lichaamsbeweging stress en angst en verlichten ze depressie.
De gezondheidsrisico’s zijn tijdens de vroege volwassenheid over het algemeen klein. De
kans dat een volwassene die tussen de 20 en de 40 jaar oud is sterft door een ongeluk, vooral
in het verkeer, is veel groter dan andere oorzaken.
o Andere killers: tussen 25 en 30 jaar zijn kanker, hartziekten en uitwendige
doodsoorzaken (verkeersongelukken en zelfmoord).
Keuzes in levensstijl, inclusief het gebruik van alcohol, tabak, drugs en onveilig vrijen kunnen
leiden tot secundaire veroudering: lichamelijke aftakeling die veroorzaakt wordt door
omgevingsfactoren of individueel gedrag.
Er worden 3 richtlijnen geformuleerd om gezonder te eten:
1. Eet in verhouding meer voeding van plantaardige dan van dierlijke oorsprong. Denk aan
groenten, fruit, granen, aardappelen, peulvruchten, noten en zaden etc.
2. Geef de voorkeur aan weinig of niet bewerkte voeding en eet zo weinig mogelijk ultra
bewerkte voeding.
3. Vermijd overconsumptie en voedselverspilling.
Tieners kunnen heel wat junkfood eten omdat ze enorm snel groeien, dit verandert in de
vroege volwassenheid. De groeisnelheid vlakt af en jongvolwassenen moeten het aantal
calorieën wat ze innemen verminderen.
o Als de eetgewoontes niet veranderen zullen ze geleidelijk zwaarder worden.
Er wordt gesproken van een eetstoornis (anorexia nervosa) als je geobsedeerd bent door
alles wat met je gewicht, lichaamsomvang en eten te maken heeft en dat daarom je
gezondheid in gevaar komt. Het is vooral een vrouwenziekte. DSM 5 maakt onderscheid
tussen twee typen:
,Ontw. In Context Ontwikkelingspsychologie 2 Blok 2.1
1. Beperkende type: waarbij iemand tijdens een episode van anorexia nervosa niet
geregeld vreetbuien heeft of laxeert (zelfopgewekt braakt of laxantia, diuretica of
klysma’s misbruikt).
2. Vreetbuien/purgerende type: waarbij iemand tijdens een episode van anorexia nervosa
geregeld vreetbuien heeft of purgeert.
Het leven van mensen met een handicap is vaak lastig en een hele uitdaging. Soms zijn ze
niet meer in staat om de algemene dagelijkse huishoudelijke levensverrichtingen uit te
voeren.
o Dan krijgen ze mantelzorg of professionele hulp, wat in Nederland voor een groot
deel wordt vergoed door de Wmo.
Stress: de lichamelijke en emotionele respons op gebeurtenissen die ons bedreigen of
uitdagen. Ons bestaan wemelt van de gebeurtenissen en omstandigheden die we stressoren
noemen en die een bedreiging kunnen vormen voor ons welzijn.
o Psychoneuro-immunologie: onderzoek naar de relatie tussen hersenen, het
immuunsysteem en psychologische factoren. Ze hebben ontdekt dat stress
verschillende gevolgen kan hebben, vooral biologisch als bepaalde hormonen een
versnelde hartslag, verhoogde bloeddruk en meer transpiratie veroorzaken.
o Langdurige blootstelling aan stressoren kan ertoe leiden dat het lichaam steeds
slechter in staat is om stress te hanteren. Als er constant stress gerelateerde
hormonen worden afgescheiden, verslechtert de conditie van het hart, bloedvaten
en andere lichaamsweefsels.
Primaire inschatting van stress: de betrokkene beoordeelt de gebeurtenis
om te bepalen of de gevolgen ervan positief, negatief of neutraal zijn.
Secundaire inschatting van stress: een inschatting of zijn
cognitievaardigheden en hulpbronnen voldoende zijn om de dreiging die de
potentiële stressor inhoudt het hoofd te kunnen bieden.
Algemene principes waarmee we kunnen voorspellen of een gebeurtenis stressvol zal
worden opgevat:
1. Gebeurtenissen en omstandigheden die negatieve emoties oproepen, leiden eerder tot
stress dan positieve gebeurtenissen en omstandigheden.
2. Situaties die onbeheersbaar of onvoorspelbaar zijn, veroorzaken eerder stress dan
situaties die beheerst en voorspeld kunnen worden.
3. Gebeurtenissen en omstandigheden die verwarrend zijn, veroorzaken meer stress dan
gebeurtenissen en omstandigheden die eenduidig en overzichtelijk zijn.
4. Mensen die tegelijkertijd veel taken moeten vervullen die veel van hun capaciteiten
vragen, zullen waarschijnlijk meer stress ervaren dan mensen die minder dingen te doen
hebben.
Stress kan de oorzaak worden van psychosomatische aandoeningen: medische problemen
die worden veroorzaakt door de interactie tussen psychologische, emotionele en lichamelijke
problemen.
Coping: de poging om de dreiging die tot stress leidt te beheersen, te reduceren of te leren
verdragen.
o Probleemgerichte coping: stressvol probleem of situatie het hoofd bieden door de
situatie te veranderen, wat minder stress oproept.
o Emotiegerichte coping: emoties bewust proberen te reguleren.
o Defensieve coping: heeft te maken met onbewuste strategieën die de ware aard van
een situatie verdraaien of ontkennen. Zo kunnen mensen de ernst van de situatie
ontkennen, of zichzelf wijsmaken dat iets niet uitmaakt.
, Ontw. In Context Ontwikkelingspsychologie 2 Blok 2.1
1.2 Cognitieve ontwikkeling
Ons denken vanaf het eind van de adolescente blijft volgens Piaget, kwalitatief gezien,
grotendeels hetzelfde. Mensen kunnen meer informatie verzamelen, maar de manieren
waarop ze erover nadenken zou gedurende de rest van hun leve niet veranderen.
Benadering Labouve-Vief: de aard van het denken verandert kwalitatief tijdens de vroege
volwassenheid. De complexiteit van de samenleving en de toenemende uitdaging om in al
die complexiteit een eigen weg te vinden, vereisen niet alleen denken gebaseerd op logica,
maar ook op praktische ervaring, morele oordelen en waarden.
o Postformeel denken: denken dat rekening houdt met het feit dat de hachelijke
situaties waarin volwassenen kunnen terechtkomen soms op relativerende wijze
moeten worden opgelost.
o Dialectisch denken: belangstelling en waardering voor argumenten,
tegenargumenten en debat.
Houden beide rekening met een wereld waar soms geen duidelijk onderscheid is
tussen goed en fout. In sommige gevallen zijn moeilijkheden alleen op te lossen door
eerdere ervaringen.
Benadering Perry: volgens hem representeerde de vroege volwassenheid een periode van
ontwikkelingsgroei die niet alleen beheersing inhoudt van bepaalde soorten kennis maar ook
van manieren waarop studenten tijdens hun jaren aan de uni intellectueel en moreel
opgroeien.
o Dualistisch denken: iets is goed of fout, mensen zijn goed of slecht, anderen zijn voor
of tegen hen.
Schaies stadia van ontwikkeling:
1. Verwervend stadium: de informatie die we in deze periode verzamelen wordt
grotendeels opgeslagen voor toekomstig gebruik. Dat sluit aan bij de grondgedachte
achter het onderwijs aan kinderen en adolescenten dat ze moeten worden voorbereid op
toekomstige bezigheden.
2. Uitvoerend stadium: een periode waarin ze de verworven kennis toepassen op
specifieke situaties die te maken hebben met het bereiken van lange termijndoelen op
het gebied van carrière, gezin en het leveren van een bijdrage aan de maatschappij.
3. Verantwoordelijk stadium: hier houden mensen zich vooral bezig met het beschermen
en verzorgen van partner, gezin en carrière.
4. Ondernemend stadium: het blikveld verbreedt zich en mensen gaan zich
verantwoordelijker gaan voelen voor de wereld als geheel.
5. Reïntegratief stadium: tijdens de ouderdom kom je hierin terecht. Het is de periode
waarin ze zich concentreren op taken die vooral voor henzelf persoonlijke betekenis
hebben.
Triarchische theorie over intelligentie: Sternbergs theorie dat intelligentie uit drie
belangrijke componenten bestaat: een componentiële, experimentele en een contextuele
component.
1. Componentiële component: omvat de mentale aspecten die betrokken zijn bij het
analyseren van data die worden gebruikt om problemen op te lossen, met name
problemen waarbij rationeel gedrag een rol speelt.
2. Experimentele component: component gaat over de relatie tussen intelligentie, eerdere
ervaringen en het vermogen om nieuwe situaties te hanteren. Dit is het inzichtvolle
aspect van intelligentie, waardoor mensen datgene wat ze al weten in verband kunnen
brengen met een nieuwe situatie en op deze manier toch een analyse maken of een
voorspelling over situaties die ze nooit eerder hebben meegemaakt.
3. Contextuele component: heeft te maken met de mate waarin mensen kunnen voldoen
aan de eisen die in het dagelijks leven aan hen gesteld worden. Zo speelt het een rol bij
de manier waarop mensen zich aanpassen aan de eisen van een nieuwe baan.
