INLEIDING BESTUURSKUNDE
2018-2019
Brenna
BPM 1e bach
,All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
Inleiding bestuurskunde
Deel 1: Situering van de bestuurskunde ........................................................................................ 2
H1: Introductie tot de bestuurskunde: Sferen in de samenleving .......................................................2
H2: De bestuurskunde als discipline .....................................................................................................7
H3: Publieke versus private organisaties........................................................................................... 11
H4: Maatschappij, bestuur en bestuurskunde: een historische schets ............................................ 16
H5: Van bureaucratie over New Public Management naar New Public Governance ....................... 28
Deel 2: Cartografie en ontwikkelingen in het openbaar bestuur ....................................................39
H6: De federale overheid .................................................................................................................. 39
H7: De regionale overheid: Vlaamse overheid .................................................................................. 49
H8: De lokale besturen ...................................................................................................................... 56
Deel 3: Organisatie, processen en actoren in het openbaar bestuur ..............................................62
H9: Regulering ................................................................................................................................... 62
H10: Politiek-ambtelijke verhoudingen ............................................................................................. 67
H11: Bestuur en burger ..................................................................................................................... 75
H12: Bestuur en maatschappelijk middenveld.................................................................................. 79
Deel 4: Kwaliteitsmaatstaven in het openbaar bestuur .................................................................82
H13: Goed bestuur ............................................................................................................................ 82
H14: Integriteit
1
,All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
Deel 1: Situering van de bestuurskunde
Hoofdstuk 1: Introductie tot de bestuurskunde: Sferen in de samenleving
1.1 Inleiding
Drieluik: bestuurskunde – overheidsmanagement – beleidskunde
Bestuurskunde: vraagstukken van bestuur en organisatie
Overheidsmanagement: functionele managementdomeinen
Beleidskunde: beleidsprocessen binnen de overheid
Bestuurskunde kan gezien worden als koepeldiscipline
1.2 Vier sferen vanuit het individu bekeken
= de bouwblokken van onze samenleving (grenzen zijn relatief)
= elke samenleving die een politiek georganiseerd verband vormt
• Eigen kenmerken
• Onderling met elkaar in verband
• Elkaar beïnvloeden
• Veranderbaar in tijd en ruimte
IK
Mogelijke vraag: leg de kernwoorden voor elke sfeer uit.
2
, All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
De vier sferen apart
1) De sfeer van de gemeenschappen
= de individuele private sfeer
Horizontale en machtsvrije relaties aangaan (familie/sociale netwerken)
Kenmerken:
• Liefde
• Vrijwilligheid
Ideaaltypisch ↔ Praktijk Voorbeeld
Sociale druk
Geen dwang ↔ Soms wel dwang
Maatschappelijke verwachtingen
Sociaaleconomische positie
Totale vrijheid ↔ Begrensde vrijheid
Afhankelijkheid van mensen onderling
Rechten en vrijheden zijn al grotendeels door de staat bepaald
Beïnvloeding door brede maatschappelijke fenomenen → nooit volledig private sfeer
2) De sfeer van de staat
WIE? Geheel van overheden en instellingen (en bindende beslissingen)
WAT? Optreden voor het algemeen belang
HOE? Door verplichtingen, stimulaties, ondersteuning of hindering (DWANG)
Wij, burgers, kunnen de samenleving ook mee vorm geven: voice = stem → staat
Rechten en vrijheden in de private sfeer: de afbakening, inperking, uitbreiding
STAAT = wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
relatie varieert per staat, scheiding der machten
Democratische staten:
grondwet + wetten, decreten, voorschriften…
Hoe dwingt de staat, hoe organiseert ze zich? Beslissingen per staat
3) De sfeer van de markt
Verhouding via vraag en aanbod
Burger: klant, consument (van producten, woningen, cultuur…)
↓ruil: geld voor producten en diensten
Bedrijven of profit-organisaties: investeren en winst maken
Burger kan markt verlaten burger kan staat niet verlaten = exit
4) De sfeer van de ‘civil society’
Het maatschappelijk middenveld: organisaties van verenigde burgers, burgerinitiatieven
(= zorg)
➔ Vertrouwen van burgers: sociaal kapitaal
➔ Versterkt mensen individueel en door samenwerking met andere mensen
(empowerment)
➔ Oefent druk uit op private sfeer, markten en staat
➔ Streven maatschappelijke doelen na door groepsvorming
3
2018-2019
Brenna
BPM 1e bach
,All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
Inleiding bestuurskunde
Deel 1: Situering van de bestuurskunde ........................................................................................ 2
H1: Introductie tot de bestuurskunde: Sferen in de samenleving .......................................................2
H2: De bestuurskunde als discipline .....................................................................................................7
H3: Publieke versus private organisaties........................................................................................... 11
H4: Maatschappij, bestuur en bestuurskunde: een historische schets ............................................ 16
H5: Van bureaucratie over New Public Management naar New Public Governance ....................... 28
Deel 2: Cartografie en ontwikkelingen in het openbaar bestuur ....................................................39
H6: De federale overheid .................................................................................................................. 39
H7: De regionale overheid: Vlaamse overheid .................................................................................. 49
H8: De lokale besturen ...................................................................................................................... 56
Deel 3: Organisatie, processen en actoren in het openbaar bestuur ..............................................62
H9: Regulering ................................................................................................................................... 62
H10: Politiek-ambtelijke verhoudingen ............................................................................................. 67
H11: Bestuur en burger ..................................................................................................................... 75
H12: Bestuur en maatschappelijk middenveld.................................................................................. 79
Deel 4: Kwaliteitsmaatstaven in het openbaar bestuur .................................................................82
H13: Goed bestuur ............................................................................................................................ 82
H14: Integriteit
1
,All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
Deel 1: Situering van de bestuurskunde
Hoofdstuk 1: Introductie tot de bestuurskunde: Sferen in de samenleving
1.1 Inleiding
Drieluik: bestuurskunde – overheidsmanagement – beleidskunde
Bestuurskunde: vraagstukken van bestuur en organisatie
Overheidsmanagement: functionele managementdomeinen
Beleidskunde: beleidsprocessen binnen de overheid
Bestuurskunde kan gezien worden als koepeldiscipline
1.2 Vier sferen vanuit het individu bekeken
= de bouwblokken van onze samenleving (grenzen zijn relatief)
= elke samenleving die een politiek georganiseerd verband vormt
• Eigen kenmerken
• Onderling met elkaar in verband
• Elkaar beïnvloeden
• Veranderbaar in tijd en ruimte
IK
Mogelijke vraag: leg de kernwoorden voor elke sfeer uit.
2
, All rights reserved to: Prof. Filip De Rynck Handboek bestuurskunde: organisatie en werking van het openbaar bestuur
De vier sferen apart
1) De sfeer van de gemeenschappen
= de individuele private sfeer
Horizontale en machtsvrije relaties aangaan (familie/sociale netwerken)
Kenmerken:
• Liefde
• Vrijwilligheid
Ideaaltypisch ↔ Praktijk Voorbeeld
Sociale druk
Geen dwang ↔ Soms wel dwang
Maatschappelijke verwachtingen
Sociaaleconomische positie
Totale vrijheid ↔ Begrensde vrijheid
Afhankelijkheid van mensen onderling
Rechten en vrijheden zijn al grotendeels door de staat bepaald
Beïnvloeding door brede maatschappelijke fenomenen → nooit volledig private sfeer
2) De sfeer van de staat
WIE? Geheel van overheden en instellingen (en bindende beslissingen)
WAT? Optreden voor het algemeen belang
HOE? Door verplichtingen, stimulaties, ondersteuning of hindering (DWANG)
Wij, burgers, kunnen de samenleving ook mee vorm geven: voice = stem → staat
Rechten en vrijheden in de private sfeer: de afbakening, inperking, uitbreiding
STAAT = wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
relatie varieert per staat, scheiding der machten
Democratische staten:
grondwet + wetten, decreten, voorschriften…
Hoe dwingt de staat, hoe organiseert ze zich? Beslissingen per staat
3) De sfeer van de markt
Verhouding via vraag en aanbod
Burger: klant, consument (van producten, woningen, cultuur…)
↓ruil: geld voor producten en diensten
Bedrijven of profit-organisaties: investeren en winst maken
Burger kan markt verlaten burger kan staat niet verlaten = exit
4) De sfeer van de ‘civil society’
Het maatschappelijk middenveld: organisaties van verenigde burgers, burgerinitiatieven
(= zorg)
➔ Vertrouwen van burgers: sociaal kapitaal
➔ Versterkt mensen individueel en door samenwerking met andere mensen
(empowerment)
➔ Oefent druk uit op private sfeer, markten en staat
➔ Streven maatschappelijke doelen na door groepsvorming
3
