Hoofdstuk 1: inleiding
1. Kracht
- Nood aan:
o Hoger (centraal) motorneuron
o Lager (perifeer) motorneuron
o Skeletspier
- Verlies van kracht = parese
o Door dysfunctie in 1 (of meer) van 3 elementen
a. HOGER MOTORNEURON
- Ligging: cerebrale cortex
o Voornamelijk frontale kwab rostraal van sulcus centralis
- Motorische cortex
o Somatotopische organisatie (homunculus)
▪ Been: presentatie aan mediale kant van hemisfeer
▪ Romp/arm/hoofd: presentatie aan laterale kant van hemisfeer
o Corticospinale baan/piramidebaan (= voornaamste)
▪ Axonen naar ruggenmerg
▪ Corona radiata → achterste been van capsula interna (tussen thalamus &
globus pallidus) → pedunculus cerebri (in mesencefalon) → pons → pyramis
(in verlengde merg) → ruggenmerg
• Overgang verlengde merg → ruggenmerg = decussatio pyramidum
o 85% van corticospinale vezels: kruising middellijn
▪ →tractus corticospinalis lateralis in zijstreng van
ruggenmerg
o 15%: geen kruising
▪ →Tractus corticospinalis anterior in voorstreng van
ruggenmerg
▪ Invloed op motoriek van contralaterale lichaamshelft
o Corticobulbaire baan
▪ Projectie op motorische kernen van craniale zenuwen in hersenstam
▪ Corona radiata → capsula interna → kruising in hersenstam naar
respectievelijke motorische kernen
1
, ▪ Vaak bilaterale invloed
• n. V: kauwspieren
• n. VII: spieren van bovenste helft van gelaat (m. frontalis &
orbicularis oculi)
• n. IX & X: farynx- & larynxspieren
▪ Contralaterale invloed (unilaterale, gekruiste bezenuwing)
• n. VII: spieren van onderste helft van gelaat
• n. XII: tongspieren
b. LAGER MOTORNEURON
- Ligging:
o Motorische kernen van craniale zenuwen in hersenstam
o Voorhoorn van ruggenmerg
- Axonen → via voorste wortel, plexus & perifere zenuw → skeletspier
Centrale vs. perifere facialisparese
- Beter:
o Centrale facialisparese = hoge motorneuron facialisparese
▪ Verlamming onderste gelaatshelft
o Perifere facialisparese = lage motorneuron facialisparese
▪ Volledige gelaatshelft
▪ Teken van Bell: oogbol draait naar boven
c. SPIER
- 1 motorneuron: innervatie van meerdere spiervezels
- Motorische eenheid = motorneuron + geïnnerveerde spiervezels
o Spieren met nauwkeurig gedoseerde bewegingen: kleine motorische eenheden
o In been- & heupspieren: grote motorische eenheden (100-1000 vezels per neuron)
- Neuromusculaire junctie = synaps tussen motorneuron & spiervezel
o Vrijzetting acetylcholine door axonuiteinde van motorneuron
▪ °binding acetylcholinereceptoren van postsynaptische spiervezelmembraan
(= motorische eindplaat)
• °depolarisatie postsynaptisch membraan → °AP
2
,2. Reflexen
- Peesreflex = spierrekkingsreflex = osteotendineuze reflex = proprioceptieve reflex
o Uitgelokt door plotse uitrekking van spier (bv. met reflexhamer)
o = monosynaptische reflex → verloop over 2 neuronen
▪ Sensibel afferent neuron: naar groepje lagere motorneuronen in ruggenmerg
▪ Motorisch efferent neuron: °contractie
o Afdalende banen uit cerebrale cortex: inhiberende invloed op peesreflexen
o Klinisch belangrijkste reflexen
▪ Biceps- & tricepsreflex
▪ Kniepees- & achillespeesreflex
▪ Masseterreflex
• Gelinkt aan functie corticobulbaire baan (anderen zijn gelinkt aan
corticospinale baan)
▪ Reflex van Hoffmann-Trömner
- Exteroceptieve reflexen
o Uitgelokt door
▪ Tactiele huidprikkel
▪ Optische stimulus
o Belangrijkste huidreflexen
▪ Voetzoolreflex
▪ Buikhuidreflex
▪ Cremasterreflex
o Polysynaptisch
3. Klinische gevolgen van aantasting van hoger of lager motorneuron of spier
a. LETSEL VAN HOGER MOTORNEURON
- Kliniek = piramidaal syndroom
o Afhankelijk of letsel boven of onder niveau van decussatio pyramidum ligt, zijn afwijkingen in romp &
ledematen respectievelijk contralateraal of homolateraal t.o.v. letsel
- Krachtsvermindering
- Hyperreflexie van peesreflexen
o Corticospinale baan
▪ Hyperreflexie in biceps-, triceps-, kniepees- of achillespeesreflexen
▪ Vaak positief teken van Hoffman-Trömner
o Corticobulbaire baan: masseterreflex positief
- Veranderingen van huidreflexen
o Corticospinale baan
▪ Voetzoolreflex in extensie
• = teken van Babinski (= betrouwbaar diagnostisch teken)
▪ Buikhuid- & cremasterreflex: ↓ of afwezig
o Corticobulbaire baan: snoutreflex + palmomentale reflex
- Hypertonie (spasticiteit)
o Afhankelijk van snelheid passieve beweging (hoe sneller, des te meer hypertonie)
o Niet in zelfde mate aanwezig in agonist & antagonist
▪ Hypertonie in biceps, niet in triceps (spastische arm = arm in flexie)
▪ Hypertonie in quadriceps, niet in hamstring (spastisch been = gestrekt been)
o Meest uitgesproken in begin van passieve beweging & vermindert dan plots
▪ = knipmesfenomeen
3
, b. LETSEL VAN LAGER MOTORNEURON
- Kliniek = meestal binnen anatomische distributie van 1 of meer perifere zenuwen of wortels
o Altijd ipsilateraal t.o.v. letsel
- Krachtsvermindering
- Hypo- tot areflexie van peesreflexen
- Hypotonie
- Spieratrofie
- Fasciculaties
o = onvrijwillige contracties van groepen spiervezels zonder bewegingseffect op
lidmaat
▪ Voelbaar + zichtbaar indien aan oppervlakte van spier
▪ ↑ bij lichte percussie van spier
o Bij aandoeningen van motorische voorhoorn
c. LETSELS VAN SPIER
- Krachtsvermindering
o Meestal symmetrisch & proximaal in ledematen
o Atrofie
▪ Voornamelijk bij chronische spierziekten
o Peesreflexen
▪ Normaal of ↓
4. Van normale kracht naar normale beweging: basale ganglia & cerebellum
- Nodig voor normale beweging:
o Normale kracht
o Normale basale ganglia
o Normaal cerebellum
a. BASALE GANGLIA
- = extrapiramidaal systeem = verzamelnaam voor 4 grijze kernen
o Striatum = nucleus caudatus + putamen
o Globus pallidus (internus & externus)
▪ Nucleus lentiformis = putamen +
globus pallidus
o Substantia nigra: pars compacta + pars
reticularis
o Nucleus subthalamicus
- Communicatie met ipsilaterale cerebrale cortex
o Input = striatum →ontvangt afferenten uit cortex
o Output = GPI (+ pars reticulata) → stuurt efferenten via thalamus terug naar cortex
o → moduleren zo het piramidale systeem
o Nigrostriatale baan = baan van pars compacta
naar striatum)
▪ Pars compacta bevat dopaminerge
neuronen (sterven af bij bv. Parkinson)
- Functie
o Faciliteren van gewenste bewegingen
o Onderdrukken van ongewenste bewegingen
4
1. Kracht
- Nood aan:
o Hoger (centraal) motorneuron
o Lager (perifeer) motorneuron
o Skeletspier
- Verlies van kracht = parese
o Door dysfunctie in 1 (of meer) van 3 elementen
a. HOGER MOTORNEURON
- Ligging: cerebrale cortex
o Voornamelijk frontale kwab rostraal van sulcus centralis
- Motorische cortex
o Somatotopische organisatie (homunculus)
▪ Been: presentatie aan mediale kant van hemisfeer
▪ Romp/arm/hoofd: presentatie aan laterale kant van hemisfeer
o Corticospinale baan/piramidebaan (= voornaamste)
▪ Axonen naar ruggenmerg
▪ Corona radiata → achterste been van capsula interna (tussen thalamus &
globus pallidus) → pedunculus cerebri (in mesencefalon) → pons → pyramis
(in verlengde merg) → ruggenmerg
• Overgang verlengde merg → ruggenmerg = decussatio pyramidum
o 85% van corticospinale vezels: kruising middellijn
▪ →tractus corticospinalis lateralis in zijstreng van
ruggenmerg
o 15%: geen kruising
▪ →Tractus corticospinalis anterior in voorstreng van
ruggenmerg
▪ Invloed op motoriek van contralaterale lichaamshelft
o Corticobulbaire baan
▪ Projectie op motorische kernen van craniale zenuwen in hersenstam
▪ Corona radiata → capsula interna → kruising in hersenstam naar
respectievelijke motorische kernen
1
, ▪ Vaak bilaterale invloed
• n. V: kauwspieren
• n. VII: spieren van bovenste helft van gelaat (m. frontalis &
orbicularis oculi)
• n. IX & X: farynx- & larynxspieren
▪ Contralaterale invloed (unilaterale, gekruiste bezenuwing)
• n. VII: spieren van onderste helft van gelaat
• n. XII: tongspieren
b. LAGER MOTORNEURON
- Ligging:
o Motorische kernen van craniale zenuwen in hersenstam
o Voorhoorn van ruggenmerg
- Axonen → via voorste wortel, plexus & perifere zenuw → skeletspier
Centrale vs. perifere facialisparese
- Beter:
o Centrale facialisparese = hoge motorneuron facialisparese
▪ Verlamming onderste gelaatshelft
o Perifere facialisparese = lage motorneuron facialisparese
▪ Volledige gelaatshelft
▪ Teken van Bell: oogbol draait naar boven
c. SPIER
- 1 motorneuron: innervatie van meerdere spiervezels
- Motorische eenheid = motorneuron + geïnnerveerde spiervezels
o Spieren met nauwkeurig gedoseerde bewegingen: kleine motorische eenheden
o In been- & heupspieren: grote motorische eenheden (100-1000 vezels per neuron)
- Neuromusculaire junctie = synaps tussen motorneuron & spiervezel
o Vrijzetting acetylcholine door axonuiteinde van motorneuron
▪ °binding acetylcholinereceptoren van postsynaptische spiervezelmembraan
(= motorische eindplaat)
• °depolarisatie postsynaptisch membraan → °AP
2
,2. Reflexen
- Peesreflex = spierrekkingsreflex = osteotendineuze reflex = proprioceptieve reflex
o Uitgelokt door plotse uitrekking van spier (bv. met reflexhamer)
o = monosynaptische reflex → verloop over 2 neuronen
▪ Sensibel afferent neuron: naar groepje lagere motorneuronen in ruggenmerg
▪ Motorisch efferent neuron: °contractie
o Afdalende banen uit cerebrale cortex: inhiberende invloed op peesreflexen
o Klinisch belangrijkste reflexen
▪ Biceps- & tricepsreflex
▪ Kniepees- & achillespeesreflex
▪ Masseterreflex
• Gelinkt aan functie corticobulbaire baan (anderen zijn gelinkt aan
corticospinale baan)
▪ Reflex van Hoffmann-Trömner
- Exteroceptieve reflexen
o Uitgelokt door
▪ Tactiele huidprikkel
▪ Optische stimulus
o Belangrijkste huidreflexen
▪ Voetzoolreflex
▪ Buikhuidreflex
▪ Cremasterreflex
o Polysynaptisch
3. Klinische gevolgen van aantasting van hoger of lager motorneuron of spier
a. LETSEL VAN HOGER MOTORNEURON
- Kliniek = piramidaal syndroom
o Afhankelijk of letsel boven of onder niveau van decussatio pyramidum ligt, zijn afwijkingen in romp &
ledematen respectievelijk contralateraal of homolateraal t.o.v. letsel
- Krachtsvermindering
- Hyperreflexie van peesreflexen
o Corticospinale baan
▪ Hyperreflexie in biceps-, triceps-, kniepees- of achillespeesreflexen
▪ Vaak positief teken van Hoffman-Trömner
o Corticobulbaire baan: masseterreflex positief
- Veranderingen van huidreflexen
o Corticospinale baan
▪ Voetzoolreflex in extensie
• = teken van Babinski (= betrouwbaar diagnostisch teken)
▪ Buikhuid- & cremasterreflex: ↓ of afwezig
o Corticobulbaire baan: snoutreflex + palmomentale reflex
- Hypertonie (spasticiteit)
o Afhankelijk van snelheid passieve beweging (hoe sneller, des te meer hypertonie)
o Niet in zelfde mate aanwezig in agonist & antagonist
▪ Hypertonie in biceps, niet in triceps (spastische arm = arm in flexie)
▪ Hypertonie in quadriceps, niet in hamstring (spastisch been = gestrekt been)
o Meest uitgesproken in begin van passieve beweging & vermindert dan plots
▪ = knipmesfenomeen
3
, b. LETSEL VAN LAGER MOTORNEURON
- Kliniek = meestal binnen anatomische distributie van 1 of meer perifere zenuwen of wortels
o Altijd ipsilateraal t.o.v. letsel
- Krachtsvermindering
- Hypo- tot areflexie van peesreflexen
- Hypotonie
- Spieratrofie
- Fasciculaties
o = onvrijwillige contracties van groepen spiervezels zonder bewegingseffect op
lidmaat
▪ Voelbaar + zichtbaar indien aan oppervlakte van spier
▪ ↑ bij lichte percussie van spier
o Bij aandoeningen van motorische voorhoorn
c. LETSELS VAN SPIER
- Krachtsvermindering
o Meestal symmetrisch & proximaal in ledematen
o Atrofie
▪ Voornamelijk bij chronische spierziekten
o Peesreflexen
▪ Normaal of ↓
4. Van normale kracht naar normale beweging: basale ganglia & cerebellum
- Nodig voor normale beweging:
o Normale kracht
o Normale basale ganglia
o Normaal cerebellum
a. BASALE GANGLIA
- = extrapiramidaal systeem = verzamelnaam voor 4 grijze kernen
o Striatum = nucleus caudatus + putamen
o Globus pallidus (internus & externus)
▪ Nucleus lentiformis = putamen +
globus pallidus
o Substantia nigra: pars compacta + pars
reticularis
o Nucleus subthalamicus
- Communicatie met ipsilaterale cerebrale cortex
o Input = striatum →ontvangt afferenten uit cortex
o Output = GPI (+ pars reticulata) → stuurt efferenten via thalamus terug naar cortex
o → moduleren zo het piramidale systeem
o Nigrostriatale baan = baan van pars compacta
naar striatum)
▪ Pars compacta bevat dopaminerge
neuronen (sterven af bij bv. Parkinson)
- Functie
o Faciliteren van gewenste bewegingen
o Onderdrukken van ongewenste bewegingen
4
