MINOR:
MIGRATIE EN DIVERSITEIT
INHOUD COLLEGES:
Wat is migratie? Groeit migratie?
• HC 1 Terminologie & geografisch perspectief
Wat drijft migratie?
• HC 2: Migratietheorie
Wat gebeurt er na migratie?
• HC3: Integratietheorie
Wat is de rol van de overheid in het sturen van migratie en integratie?
• HC4: migratiemanagement
• HC5: Integratiebeleid
Hoe verloopt migratie en integratie in de lokale praktijk?
• HC6: Lokaal beleid in de praktijk
• HC7: Arbeidsmarktpositie van migranten en discriminatie
• HC8: Opvang Syrische vluchtelingen in Rotterdam
Wat zijn actuele thema’s?
• HC9: Europese ‘migratiecrisis’
• HC10: Superdiversiteit
1
, 1. MIGRATIE IN HISTORISCH EN
GEOGRAFISCH PERSPECTIEF
LITERATUUR
KING 2002: TOWARDS A NEW MAP OF UNDERSTANDING
VROEGERE STUDIES EN ANALYSE
Gevestigde vormen van internationale migratie die belangrijk zijn geweest
➢ Kolonisten migratie van EU naar Amerika (19 e eeuw)
➢ Naoorlogse gastarbeiders migratie van mediterranen landen naar noordwest EU (Turkije/Marokko)
➢ Vluchtelingen migraties (na de wereldoorlogen)
Deze vormen hebben een beeld gecreëerd hoe wij denken over migratie. Bijvoorbeeld een assumptie over
migranten is dat ze arm en ongeschoold zijn → lijdt tot stereotiep beeld over migranten
− Vaak economische of politieke motieven (komt ook voort uit stereotiep beeld)
− Daarbij speelt mobiliteit ook mee
NIEUWERE VORMEN VAN MIGRATIE
Verandering in migratie type, patronen en motivaties
➢ Nieuwe motivaties zowel micro als macro.
➢ Nieuwe vormen van mobiliteit
➢ Nieuwe internationale arbeidsverdelingen
➢ Andere kijk op consumptie en zelfrealisatie
NAAR EEN MEER GEINTEGREERDE VORM VAN MIG RATIE STUDIES
Jansen (1969): migratie is een probleem van meerdere disciplines:
Het is hoofdzakelijk geografisch, mensen bewegen door de ruimte heen. Daarbij beïnvloeden en veranderen ze
de omgevingen waar ze vertrekken en aankomen.
Het is demografisch omdat er een effect is op de structuren van de populaties van oorsprong (vertrek) en
bestemming.
Het is economisch omdat verschuivingen in populaties (met name werknemers) zijn te wijten aan de disbalans in
economie tussen gebieden.
Het is politiek omdat staten de behoefte hebben aan controle of beperken van de binnenkomst en vertrek van
migranten en vluchtelingen.
Sociale psychologie om motieven voor verlaten van problemen en aanpassing aan de nieuwe maatschappij
worden bestudeerd
Sociologisch fenomeen omdat de sociale structuur en cultureel systeem in beide landen van aankomst en
herkomst worden beïnvloed door migranten en die de migranten beïnvloeden.
➔ Conclusie interdisciplinaire studies leveren meer informatie over migratie op dan losse studies van
aparte discipline. Er is zo een completer beeld over migratie in plaats van bijvoorbeeld alleen economisch (of
bevolkingsonderzoek enz.).
Migratie dyads van verschillende studies Cohen (1995) OF migratie dichotomieën van studies
(late 20e en vroege 21e eeuw)
Proces & product
Tweestrijd binnen migratie studies studies die zich wijten aan werkelijke verplaatsing van migranten en studies
die zich wijten aan etnische gemeenschappen.
2
, • Proces = dat migranten werkelijk verplaatsen binnen de ruimte. → Vaak bestudeert door geografen en
economen
• Product = studies van etnische gemeenschappen. Analyse van integratie, etnische relaties, culturele
kenmerken.
De studies lijken gerelateerd → het is echter onvoldoende onderzocht of er ook verbanden zijn.
Longitudinale studies richten zich op pre, post migratie soms door meerdere generaties.
Migratie is een proces → geen losse gebeurtenis.
Het is een levenslang proces dat effect heeft op het bestaan van de migrant maar ook effect heeft op de levens
van de niet migranten en de gemeenschappen van de vertrekkende en ontvangende landen.
Daarbij heeft migratie ook invloed op andere migranten in het aankomstland.
Studie van transnationale gemeenschappen: migratie paradigma → een integratie patroon van
bewegingspatronen binnen de oprichting, instandhouding en evolutie van migrantengemeenschappen in twee of
meer landen.
Interne vs. internationale migratie
Intern = binnen een land (of lidstaten?)
Internationaal = bijv. vanuit 3e wereldland naar EU.
Studies proberen frameworks te bestuderen naar overlap of verschil.
Is een vage lijn. Bijvoorbeeld binnen EU is het niet duidelijk of er sprake is van intern of internationaal.
Ook is de lijn vaag als landen zich opsplitsen en grenzen verdwijnen of er juist bijkomen. Bijvoorbeeld de breuk
van de sovjetunie of val van de Berlijnse muur.
De vraag onstaat of de lijn tussen interne of internationale migrant niet wordt bepaald door de migrant zelf maar
door de politiek.
Vrijwillige of gedwongen migratie
Gedwongen = slavernij, religie, etnische zuivering.
Vrijwillig = emigreren naar Spanje
Vaak zijn groepen migranten niet makkelijk te categoriseren.
Continuüm
• Vrije wil: niet economische levenskeuze (ambities) bijv. studeren of warm klimaat.
• Aanmoediging/ertoe aangezet: migreren door levensomstandigheden zoals economische migranten
gaan opzoek naar een beter betaalde baan in het buitenland.
• Min of meer gedwongen: migreren door omstandigheden waarbij ze geen controle meer hebben zoals
extreme armoede, hongersnood, milieucrisis, politieke chaos enz.
• Gedwongen door andere: geen controle over besluit om te migreren. Slavernij, vluchtelingen,
ontvoering/uitzetting, kinderontvoering.
Vage lijn tussen types, middelen om te migreren (smokkelaars, visa aanvragen) verschild per categorie net als de
impact op het aankomstland.
Tijdelijke vs. permanente migratie
Tijdelijk = intentie om terug te keren (vaak economisch motief)
Permanent = geen terugkeer
Lijkt een makkelijk onderscheid maar de intentie om te migreren (tijdelijk of permanent) kan van de uitkomst
verschillen. Daarbij kan tijdelijke een korte periode (1 jaar) of een langere periode zijn (20 jaar).
Mythe van terugkeer: psychologisch gezien een tweestrijd tussen het verlangen naar een terugkeer en het
verlangen (soms noodzakelijk) om te blijven.
3
, Het migrant zijn → een echt thuis bestaat niet meer. De constructie van transnationale gemeenschappen kan ook
gezien worden als deze mythe. Ze zijn niet of allebei wel hier en daar en worden heen en weer geslingerd in
sociale en culturele ruimtes.
Een echte terugkeer is er nooit, vaak zijn de herkomstlanden plaatsen in de herinnering naar hoe het vroeger was
die niet herstelbaar zijn door de veranderingen die hebben plaats gevonden.
Legale en illegale migratie
Kan een makkelijke categorisatie zijn door wettelijke termen.
Interpretatie van groeiende illegalen:
• Groei van niet gewilde migranten (massa migratie) en het behoud van de controle erop.
• Iets wat mensen over komt en geen keuze hebben door natuurlijke krachten.
De lijn is vaag doordat een wet voorschrijft dat je van illegaal naar legaal kan maar door een gebeurtenis als een
misdaad of werkloos raken ben je weel illegaal.
Zo kan een illegale migrant een legale baan uitvoeren en een legale migrant kan illegale werkzaamheden
uitvoeren, wie definieert de migrant dan als illegaal of legaal? Het herkomstland, aankomstland of een
internationale organisatie?
DUS → veel vage lijnen tussen type migranten over alle gebieden
Is migratie een uitzondering of een norm? Zijn ze anders dan wij?
NIEUWE MOTIVATIES EN OMSTANDIGHEDEN VOOR MIGRATIE
Vroeger na de oorlog in Europa hadden migranten bijna allemaal hetzelfde motief: de aankomst, type
werk, de hoogte van het loon, de middelen en het transport, de waarschijnlijkheid dat mensen weggaan of
blijven. → Economisch.
Nu zijn motieven divers. Net als de geografische herkomstlanden, verschillende aankomstlanden, routes en
middelen om te reizen. → Regelmatig veranderen boevengenoemde factoren.
De nieuwe migratie van EU in 1980-1990:
• Snel ontwikkeling van EU
• Wereldwijde omstandigheden.
• Push en press van zuidlijke landen
• Nieuwe economische voordelen van zuid europa (+ makkelijke aankomst)
• Vallen van ijzeren gordijn (wel andere blokkades in de plaats gekomen)
• Als extra toevoeging aan de migratiegolf zijn politieke motieven en milieurampen.
Daarbij ook een toename aan tussenpersonen, smokkelaars en routes om te migreren. → Meer een prived
sector geworden. Sommige migranten hebben geen idee waar ze heen willen en gaan met de smokkelaar of
tussenpersoon mee waar ze worden afgeleverd. = semi illegale stroom.
Meeste migranten uit worden gecategoriseerd als economische migrant maar verschillen met de klassieke
arbeidsmigranten waarbij selectie wordt verzorgd door het gastland. Daarnaast is er een verschil in
opleidingsniveau. De meesten zijn hoog opgeleid maar pakt alles aan wat hij kan en beland vaak in de lage SES
werkklasse. → Rhode (1993) noemst dit ‘brain waste’
Vaak zijn de motieven niet alleen economische en vinden ze de westerse lifestyle aantrekkelijk. Migreren
naar EU is dan ook een droom of een stukje zelfrealisatie.
Voorbeelden van nieuwe EU-migratie
• Migratie door crisis: vluchtelingen en illegale migranten.
4
MIGRATIE EN DIVERSITEIT
INHOUD COLLEGES:
Wat is migratie? Groeit migratie?
• HC 1 Terminologie & geografisch perspectief
Wat drijft migratie?
• HC 2: Migratietheorie
Wat gebeurt er na migratie?
• HC3: Integratietheorie
Wat is de rol van de overheid in het sturen van migratie en integratie?
• HC4: migratiemanagement
• HC5: Integratiebeleid
Hoe verloopt migratie en integratie in de lokale praktijk?
• HC6: Lokaal beleid in de praktijk
• HC7: Arbeidsmarktpositie van migranten en discriminatie
• HC8: Opvang Syrische vluchtelingen in Rotterdam
Wat zijn actuele thema’s?
• HC9: Europese ‘migratiecrisis’
• HC10: Superdiversiteit
1
, 1. MIGRATIE IN HISTORISCH EN
GEOGRAFISCH PERSPECTIEF
LITERATUUR
KING 2002: TOWARDS A NEW MAP OF UNDERSTANDING
VROEGERE STUDIES EN ANALYSE
Gevestigde vormen van internationale migratie die belangrijk zijn geweest
➢ Kolonisten migratie van EU naar Amerika (19 e eeuw)
➢ Naoorlogse gastarbeiders migratie van mediterranen landen naar noordwest EU (Turkije/Marokko)
➢ Vluchtelingen migraties (na de wereldoorlogen)
Deze vormen hebben een beeld gecreëerd hoe wij denken over migratie. Bijvoorbeeld een assumptie over
migranten is dat ze arm en ongeschoold zijn → lijdt tot stereotiep beeld over migranten
− Vaak economische of politieke motieven (komt ook voort uit stereotiep beeld)
− Daarbij speelt mobiliteit ook mee
NIEUWERE VORMEN VAN MIGRATIE
Verandering in migratie type, patronen en motivaties
➢ Nieuwe motivaties zowel micro als macro.
➢ Nieuwe vormen van mobiliteit
➢ Nieuwe internationale arbeidsverdelingen
➢ Andere kijk op consumptie en zelfrealisatie
NAAR EEN MEER GEINTEGREERDE VORM VAN MIG RATIE STUDIES
Jansen (1969): migratie is een probleem van meerdere disciplines:
Het is hoofdzakelijk geografisch, mensen bewegen door de ruimte heen. Daarbij beïnvloeden en veranderen ze
de omgevingen waar ze vertrekken en aankomen.
Het is demografisch omdat er een effect is op de structuren van de populaties van oorsprong (vertrek) en
bestemming.
Het is economisch omdat verschuivingen in populaties (met name werknemers) zijn te wijten aan de disbalans in
economie tussen gebieden.
Het is politiek omdat staten de behoefte hebben aan controle of beperken van de binnenkomst en vertrek van
migranten en vluchtelingen.
Sociale psychologie om motieven voor verlaten van problemen en aanpassing aan de nieuwe maatschappij
worden bestudeerd
Sociologisch fenomeen omdat de sociale structuur en cultureel systeem in beide landen van aankomst en
herkomst worden beïnvloed door migranten en die de migranten beïnvloeden.
➔ Conclusie interdisciplinaire studies leveren meer informatie over migratie op dan losse studies van
aparte discipline. Er is zo een completer beeld over migratie in plaats van bijvoorbeeld alleen economisch (of
bevolkingsonderzoek enz.).
Migratie dyads van verschillende studies Cohen (1995) OF migratie dichotomieën van studies
(late 20e en vroege 21e eeuw)
Proces & product
Tweestrijd binnen migratie studies studies die zich wijten aan werkelijke verplaatsing van migranten en studies
die zich wijten aan etnische gemeenschappen.
2
, • Proces = dat migranten werkelijk verplaatsen binnen de ruimte. → Vaak bestudeert door geografen en
economen
• Product = studies van etnische gemeenschappen. Analyse van integratie, etnische relaties, culturele
kenmerken.
De studies lijken gerelateerd → het is echter onvoldoende onderzocht of er ook verbanden zijn.
Longitudinale studies richten zich op pre, post migratie soms door meerdere generaties.
Migratie is een proces → geen losse gebeurtenis.
Het is een levenslang proces dat effect heeft op het bestaan van de migrant maar ook effect heeft op de levens
van de niet migranten en de gemeenschappen van de vertrekkende en ontvangende landen.
Daarbij heeft migratie ook invloed op andere migranten in het aankomstland.
Studie van transnationale gemeenschappen: migratie paradigma → een integratie patroon van
bewegingspatronen binnen de oprichting, instandhouding en evolutie van migrantengemeenschappen in twee of
meer landen.
Interne vs. internationale migratie
Intern = binnen een land (of lidstaten?)
Internationaal = bijv. vanuit 3e wereldland naar EU.
Studies proberen frameworks te bestuderen naar overlap of verschil.
Is een vage lijn. Bijvoorbeeld binnen EU is het niet duidelijk of er sprake is van intern of internationaal.
Ook is de lijn vaag als landen zich opsplitsen en grenzen verdwijnen of er juist bijkomen. Bijvoorbeeld de breuk
van de sovjetunie of val van de Berlijnse muur.
De vraag onstaat of de lijn tussen interne of internationale migrant niet wordt bepaald door de migrant zelf maar
door de politiek.
Vrijwillige of gedwongen migratie
Gedwongen = slavernij, religie, etnische zuivering.
Vrijwillig = emigreren naar Spanje
Vaak zijn groepen migranten niet makkelijk te categoriseren.
Continuüm
• Vrije wil: niet economische levenskeuze (ambities) bijv. studeren of warm klimaat.
• Aanmoediging/ertoe aangezet: migreren door levensomstandigheden zoals economische migranten
gaan opzoek naar een beter betaalde baan in het buitenland.
• Min of meer gedwongen: migreren door omstandigheden waarbij ze geen controle meer hebben zoals
extreme armoede, hongersnood, milieucrisis, politieke chaos enz.
• Gedwongen door andere: geen controle over besluit om te migreren. Slavernij, vluchtelingen,
ontvoering/uitzetting, kinderontvoering.
Vage lijn tussen types, middelen om te migreren (smokkelaars, visa aanvragen) verschild per categorie net als de
impact op het aankomstland.
Tijdelijke vs. permanente migratie
Tijdelijk = intentie om terug te keren (vaak economisch motief)
Permanent = geen terugkeer
Lijkt een makkelijk onderscheid maar de intentie om te migreren (tijdelijk of permanent) kan van de uitkomst
verschillen. Daarbij kan tijdelijke een korte periode (1 jaar) of een langere periode zijn (20 jaar).
Mythe van terugkeer: psychologisch gezien een tweestrijd tussen het verlangen naar een terugkeer en het
verlangen (soms noodzakelijk) om te blijven.
3
, Het migrant zijn → een echt thuis bestaat niet meer. De constructie van transnationale gemeenschappen kan ook
gezien worden als deze mythe. Ze zijn niet of allebei wel hier en daar en worden heen en weer geslingerd in
sociale en culturele ruimtes.
Een echte terugkeer is er nooit, vaak zijn de herkomstlanden plaatsen in de herinnering naar hoe het vroeger was
die niet herstelbaar zijn door de veranderingen die hebben plaats gevonden.
Legale en illegale migratie
Kan een makkelijke categorisatie zijn door wettelijke termen.
Interpretatie van groeiende illegalen:
• Groei van niet gewilde migranten (massa migratie) en het behoud van de controle erop.
• Iets wat mensen over komt en geen keuze hebben door natuurlijke krachten.
De lijn is vaag doordat een wet voorschrijft dat je van illegaal naar legaal kan maar door een gebeurtenis als een
misdaad of werkloos raken ben je weel illegaal.
Zo kan een illegale migrant een legale baan uitvoeren en een legale migrant kan illegale werkzaamheden
uitvoeren, wie definieert de migrant dan als illegaal of legaal? Het herkomstland, aankomstland of een
internationale organisatie?
DUS → veel vage lijnen tussen type migranten over alle gebieden
Is migratie een uitzondering of een norm? Zijn ze anders dan wij?
NIEUWE MOTIVATIES EN OMSTANDIGHEDEN VOOR MIGRATIE
Vroeger na de oorlog in Europa hadden migranten bijna allemaal hetzelfde motief: de aankomst, type
werk, de hoogte van het loon, de middelen en het transport, de waarschijnlijkheid dat mensen weggaan of
blijven. → Economisch.
Nu zijn motieven divers. Net als de geografische herkomstlanden, verschillende aankomstlanden, routes en
middelen om te reizen. → Regelmatig veranderen boevengenoemde factoren.
De nieuwe migratie van EU in 1980-1990:
• Snel ontwikkeling van EU
• Wereldwijde omstandigheden.
• Push en press van zuidlijke landen
• Nieuwe economische voordelen van zuid europa (+ makkelijke aankomst)
• Vallen van ijzeren gordijn (wel andere blokkades in de plaats gekomen)
• Als extra toevoeging aan de migratiegolf zijn politieke motieven en milieurampen.
Daarbij ook een toename aan tussenpersonen, smokkelaars en routes om te migreren. → Meer een prived
sector geworden. Sommige migranten hebben geen idee waar ze heen willen en gaan met de smokkelaar of
tussenpersoon mee waar ze worden afgeleverd. = semi illegale stroom.
Meeste migranten uit worden gecategoriseerd als economische migrant maar verschillen met de klassieke
arbeidsmigranten waarbij selectie wordt verzorgd door het gastland. Daarnaast is er een verschil in
opleidingsniveau. De meesten zijn hoog opgeleid maar pakt alles aan wat hij kan en beland vaak in de lage SES
werkklasse. → Rhode (1993) noemst dit ‘brain waste’
Vaak zijn de motieven niet alleen economische en vinden ze de westerse lifestyle aantrekkelijk. Migreren
naar EU is dan ook een droom of een stukje zelfrealisatie.
Voorbeelden van nieuwe EU-migratie
• Migratie door crisis: vluchtelingen en illegale migranten.
4
