Volledige samenvatting grondwettelijke recht (Sottiaux)

Hoofdstuk I: basisbegrippen en centrale thema’s:


Voorlopers op Belgische GW:
- Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 1776
- Franse GW, 1791 -> als eerste gebaseerd op de mening vh volk -> basis:
volkssoevereiniteit

Geen eenrichtingsverkeer:
Inspiratie Franse en Amerikaanse GW: charters uit onze gebieden
Vb: “plakkaat van verlatinghe” (1581), “Charter van Kortenberg” (1312)


2 functies ve GW

Democratische organisatie vd overheidsmacht
Positieve functie

Reden: beschermen vd collectieve vrijheid

Doel GW:
 Gemeenschap constitueert zicht tot een rechtsgemeenschap
 Macht juridische legitimeren: macht -> rechtsmacht
 Hoe: ambten instellen, bevoegdheden toekennen, trias politica, …

GW = primaire rechtsbron binnen een rechtssysteem
Primair op alle andere wetten -> hoe lagere wetgeving kan worden tot stand gebracht
Vb: hoe een KB tot stand kan komen

GW ≠ democratische staat
Nazi-Duitsland, Iran, Rusland -> hebben allemaal een GW
 Maar organisatie overheidsmacht niet
 Moderne grondwetsconcept: instemming vd regeerden nodig
Democratie is nooit volledig gerealiseerd -> wel altijd een doel

, Beperking vd overheidsmacht
Negatieve functie
Inspiratie: 2 belangrijkste constitutionele teksten: De L’esprit des Lois + Two Treatises of
Government


VERDELEN VD OVERHEIDSMACHT

1. Horizontale machtenscheiding/ trias politica/ SDM = functioneel
Overheid -> RM & UM & WM

Locke:
- Two Treatises of Government, 1689
 Machtenscheiding

Montesquie:
- Alle macht bij 1 persoon = tirannie -> had hier veel schrik voor
- De L’esprit des Lois, 1748 -> “de geest vd wetten”
 Veel rechtssystemen met elkaar vergelijken
 Superieur: machtenscheiding met checks and balances -> machtsevenwicht
-> toen te vinden in de Engelse Parlementaire Monarchie


2 manieren om “machtenscheiding” in te vullen

- Machtsevenwicht: wederzijdse controle

Checks and Balances
 Terug te vinden in 18de – eeuwse Engelse Parlementaire Monarchie

Voorbeeld:
 Parlement controleert regering
 Totstandkoming wetten:
WM + UM -> parlement maakt wetten + afkondiging door koning
o WM of UM: wetsvoorstel of wetsontwerp


James Madison
- President v Amerika -> belangrijk geweest in idee vd GW
- 1 vd belangrijkste auteurs vd Amerikaanse GW
- 1 vd 3 auteurs vd federalist papers (zie paarse kader!)

,Federalist papers
 Pleiten voor het aannemen ve federale GW
 Nu uitgegroeid tot belangrijke bron voor de inspiratie vd Amerikaanse GW


Pleitte voor checks and balances
 Niet de bedoeling dat er een muur is tss de staatsmachten,
 We willen nog steeds wederzijdse participatie en controle


Nuance: Madison verwijst naar Montesquieu
 Verwijst onrechtstreeks naar Engelse parlementaire monarchie
 Parlementair systeem met checks and balances

VS: presidentieel systeem
 President (UM) en parlement (WM) w afzonderlijk verkozen
 Heeft ook checks and balances (vb: vetorecht, president kan rechters aanstellen,
…)

Verschil parlementair systeem vs presidentieel systeem (zie verder)
 Verschil is niet het feit dat er een president is
 Vb: Duitsland = parlementair systeem maar heeft president


- Absolute machtenscheiding: geen wederzijdse controle

Franse GW van 1791:
Uitsluiting van elke wisselwerking tss de machten + wederzijdse controle

RM mocht geen uitspraken doen over geldigheid v bestuurshandelingen (UM)
 Vroeger: bestuurlijke rechtscolleges (RvS) (UM)
 Nu: afzonderlijke bestuurlijke rechtscolleges (RvS onafhankelijk) (jurisdictioneel
dualisme)
 Engeland, anglisacische systeem: jurisdictioneel monisme

GwH is recent -> oorspronkelijk nt toegelaten dat RM de WM zou controleren

, Andere functies vd horizontale machtenscheiding

- Arbeidsverdeling

- Functionele specialisatie
 Onafhankelijkheid
 Instellingen moeten kunnen regeren onafhankelijk v andere instellingen
 Onafhankelijke expertise > democratische legitimiteit
 Sommige functies indelen op basis v experten ipv democratische legitimiteit
 Vb: monetair beleid -> nationale banken olv economen ipv de OH
 Vb: GBA: gegevensbescherming autoriteit


2. Verticale machtenscheiding = territoriaal

Verschillende overheidsniveaus/ territoriale machtenscheiding
Gemeente (lokaal) -> provincie -> gemeenschap & gewest (regionaal) -> federaal ->
supranationaal

2 technieken:
- Federalisme -> taken verdelen aan autonome deelgebieden (gemeenschappen en
gewesten)
- Decentralisatie -> taken verdelen aan ondergeschikte besturen (vb: gemeenten,
provincies)

 Taken, bevoegdheden verdelen over verschillende overheden
 Tegengewicht bieden aan elkaar

Voorbeelden vd reden:
- Indien er geen regering totstand kan komen op federaal niveau
- Bepaalde lidstaten worden mss autoritair -> nog steeds de EU


Subsidariteitsbeginsel:
Wat op een lager niveau kan worden behandeld -> niet naar een hoger niveau verschuiven

Reden: hoe kleiner de groep waarover iets moet w
 Hoe groter de impact vd burger op de besluitvorming
 Hoe democratischer

Vb: wat we in Leuven kunnen behandelen, moeten we niet doorschuiven naar de EU