Samenvatting Wijsbegeerte Heidegger (herziene uitgave 2012) - L Filosofische grondslagen van de geesteswetenschappen

Martin Heidegger
L-Filosofi sche grondslagen van de geesteswetenschappen


Einde van de moderniteit
 Revolutie, grenzen geloof in wetenschap & onttroning subject
 Hedendaagse continentale wijsbegeerte
o Nihilisme (Nietzsche)
o Fenomenologie (Husserl)
o Existentiële fenomenologie (Heidegger)
o Existentialisme (Sartre)
o Deconstructie (Derrida)
 Hedendaagse analytische wijsbegeerte
 Wittgenstein I & II



Martin Heidegger (1889-1976) en de
existentiële fenomenologie
 Geboren in 1889 in Duitsland
 Studeert filosofie
 Assistent van Husserl en draagt hoofdwerk op aan hem
 Gaat na periode van assistentschap naar een andere universiteit, waar een
relatie ontstaat met Hannah Arendt
o Belangrijke filosofe van twintigste eeuw, voornamelijk pop politiek
vlak
o Boek ‘banaliteit van het kwade’
o Zaak van Eichmann: brengt verslag en verwacht het Kwaad in de
ogen te kijken (metafysisch concept)  ziet onbenullig ventje
(gewoon allemaal mannetjes die hun job doen)
 Heel de optelsom is het kwade, maar het kwade heeft geen
concreet metafysisch gelaat
 Husserls belangrijkste leerlingen hebben de basisinzichten van hun
meester gecombineerd met de krachtige oproep die van Kierkegaard en



1

, Nietzsche was uitgegaan, namelijk om de concrete existentie ernstig te
nemen  ‘existentiële fenomenologie’
o Uitgangspunt is dat de onherleidbare relatie tussen mens en wereld
moet worden gevat vanuit meest oorspronkelijke
bestaanservaring (existentie)
 Lichaam op de eerste plaats van belang: mens is in eerste
instantie lichamelijk aanwezig in wereld
 ≠ lichaam als objectief gegeven waarover wetenschap
kennis kan op doen
 = ‘mijn’ lichaam als de plaats waar ik mij het zijn toe-
eigen, als mijn standpunt t.o.v. de wereld
o Is in mijn lichaam dat ik existeer of ‘naar buiten
sta’
 Existentie = de lijn van de openheid op de wereld, de intentionaliteit van
Husserl
o Existentieel-fenomenologen leggen nadruk op eindigheid van het
bestaan: ‘eindigheidsfilosofie’
 Husserl vroeg aandacht voor feit dat er niet een geïsoleerd bewustzijn, of
een ‘ik’ bestaat, maar dat dit bewustzijn al altijd in de wereld verwikkeld is
o Grondinteresse bleef vrij traditioneel: fenomenologie ontworpen als
antwoord op vraag hoe objectieve kennis mogelijk is
o Existentieel-fenomenologen wijken van Husserl af: hun uitgangspunt
is dat de mens niet in de eerste plaats een ‘kennend bewustzijn’ is
 oorspronkelijke bestaanservering, het in-de-wereld-zijn, gaat
vooraf aan theoretische interesse van de mens
 Heidegger situeert opdracht wijsbegeerte niet langer primair in zoektocht
naar objectiviteit, maar in verklaring van alledaagsheid
 Husserls notie van leefwereld in breedste zin: dagelijks bezig zijn van de
mens met de dingen in zijn omgeving
 Belangrijkste werken:
o Sein und Zeit (1927)
o Was ist Metaphysik? (1929)
o Vom Wesen der Wahrheit (1943)
o Holzwege (d.i. ‘Op het verkeerde pad’, 1950)




2

, Dasein
 In-de-wereld-zijn van de mens ligt nooit eens en voorgoed vast
 Mens heeft niet een ‘wezen’ dat hij stelselmatig moet ontplooien
 Kenmerkend voor de mens zijn mogelijkheden: zijn bestaan ligt in het
kunnen-zijn (vrijheid)
o Geen voorafgaande essentie
 Mens onderscheidt zich van alle andere dingen en dieren




grijpt altijd vooruit naar nog te realiseren grijpt niet altijd vooruit naar nog te realiseren
mogelijkheden: heeft niet zomaar mogelijkheden
mogelijkheden, is zijn mogelijkheden heeft mogelijkheden




 Mens is altijd op zichzelf vooruit
o Is hier en nu aanwezig, maar tegelijk afwezig
o Hij is ‘daar’ (Da), daar waar de mogelijkheden liggen
De mens is een primair Dasein: ‘er-zijn’
Bijzondere relatie van mens tot eigen bestaan
Dasein is aanwezig in de wereld, maar beseft tegelijk dat het niet
samenvalt met gegeven feitelijkheid
 Heidegger gebruikt geen traditionele termen als ‘subject’ of ‘dè mens’
gezien zijn innovatieve uitgangspunt
 Besef van het Dasein dat het niet met zichzelf samenvalt is niet primair
cognitief

3