Inhoudsopgave
1 Inleiding .............................................................................................................................. 2
2 Economische schaalvoordelen en internationale handel ....................................................... 2
3 Schaalvoordelen en marktstructuur...................................................................................... 3
4 Externe schaalvoordelen ...................................................................................................... 4
4.1 Definitie en voorbeelden ....................................................................................................... 4
4.2 Drie redenen voor externe economieën ............................................................................... 4
4.2.1 Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten) .................................................. 4
4.2.2 Arbeidsmarktpooling .................................................................................................... 5
4.2.3 Spillovers van kennis ..................................................................................................... 5
4.3 Externe schaalvoordelen en internationale handel .............................................................. 5
4.3.1 Het verloop van de aanbodcurve.................................................................................. 6
4.3.2 Externe schaalvoordelen en het handelspatroon......................................................... 6
4.3.3 Handel en nationale welvaart onder externe schaalvoordelen ................................. 10
4.3.4 Dynamisch toenemende schaalvoordelen ................................................................. 10
5 Interne schaalvoordelen..................................................................................................... 11
5.1 Monopolistische mededinging ............................................................................................ 12
5.2 Interne schaalvoordelen (monopolistische mededinging) en handel ................................. 13
5.3 Wat is nu het verschil in handelspatroon bij ‘comparatief voordeel’
(hoofdstuk 3-5) versus ‘interne schaalvoordelen’ (hoofdstuk 8) ....................................... 14
5.3.1 Volgens Heckscher-Ohlin ............................................................................................ 15
5.3.2 Veronderstel nu dat de globale kledingindustrie werkt onder
monopolistische mededinging .................................................................................... 15
5.3.3 Belangrijkste verschillen tussen inter- en intra-industriële handel ............................ 16
5.3.4 De significantie en het belang van intra-industriële handel ....................................... 16
5.4 Kosten van handel en export beslissingen .......................................................................... 18
6 Besluit ............................................................................................................................... 19
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 1 van 19
,HOOFDSTUK 7 & 8: Externe schaalvoordelen & interne
schaalvoordelen
1 Inleiding
- Landen doen aan internationale handel omwille van twee redenen:
• Landen verschillen in beschikbare productiemiddelen en/of technologie
Dit heeft te maken met comparatieve voordelen [HOOFDSTUK 3, 4 & 5]
• Landen drijven handel om voordeel te ondervinden van schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7 & 8]
o Externe schaalvoordelen zijn schaalvoordelen toegepast op het niveau van de industrie
[HOOFDSTUK 7]
o Interne schaalvoordelen zijn schaalvoordelen toegepast op het niveau van het
individuele bedrijf [HOOFDSTUK 8]
- Wat zijn de implicaties voor handel:
• HOOFDSTUK 3, 4 & 5: De markten waren perfect competitief (= de arbeiders verdiende de waarde
die ze produceerde, er werd dus geen winst gemaakt)
Alle monopoliewinsten werden weggeconcurreerd
• HOOFDSTUK 7 & 8: Bij schaalvoordelen kunnen grote industrieën (= een cluster van kleine
soortgelijke bedrijven) of grote bedrijven een voordeel hebben ten opzichte van kleinere bedrijven
In onze analyse van de handel moeten we dan rekening houden met de effecten van
onvolmaakte concurrentie of onvolledige mededinging
2 Economische schaalvoordelen en internationale handel
- Handelsmodellen gebaseerd op comparatieve voordelen veronderstellen constante
schaalvoordelen en perfecte mededinging [HOOFDSTUK 3, 4 & 5]
Een toename van alle inputs gebruikt in de productie met een bepaalde hoeveelheid leidt tot
eenzelfde proportionele toename van de productie
(bv. als de inputs verdubbeld worden, verdubbelt ook de output)
Ricardo en Heckscher-Ohlin veronderstellen dat alle inkomsten van productie aan de
productiefactoren uitgekeerd worden
Er zijn dus geen monopoliewinsten
- In werkelijkheid zijn veel industrieën gekenmerkt door toenemende schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7 & 8]
De productie is efficiënter naarmate deze op grotere schaal plaatsvindt
De output stijgt meer dan proportioneel in vergelijking met een toename van de inputs met
een bepaalde hoeveelheid
(bv. als de inputs verdubbeld worden, verdrievoudigt de output)
De gemiddelde kost per eenheid (GK) daalt naarmate een bedrijf of bedrijfstak haar productie
verhoogt
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 2 van 19
,VOORBEELD:
Stel dat ons bedrijf kleurpotloden produceert met slechts 1 input arbeid. De hoeveelheid arbeid die
we nodig hebben, hangt af van het aantal kleurpotloden dat we maken. Uit de tabel kunnen we
opmaken dat er schaalvoordelen zijn want:
• Het verdubbelen van de inputs resulteert in een verdriedubbeling van de output
• De gemiddelde hoeveelheid arbeid die gebruikt wordt voor de productie van 1 kleurpotlood
wordt minder naarmate er meer potloden geproduceerd worden
Tabel: Verhouding tussen de inputs en de output voor een hypothetische industrie
- Indien we dergelijke schaalvoordelen hebben, wat is de invloed wanneer dergelijke landen handel
gaan drijven
• Handel die voor beide partijen voordelig is, kan het resultaat zijn van schaalvoordelen
• Internationale handel staat elk land toe om een beperkt aantal goederen te produceren
zonder dat dit ten koste gaat van de verscheidenheid in consumptie
• Met handel kan een land profiteren van schaalvoordelen om efficiënter te produceren dan
wanneer het alles voor zichzelf probeert te produceren
3 Schaalvoordelen en marktstructuur
- Schaalvoordelen hebben betekent dat ofwel een grotere industrie ofwel grotere individuele
bedrijven efficiënter kunnen zijn
- Externe schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7]: De kost per eenheid hangt af van de grootte van de
industrie, maar niet noodzakelijk van de grootte van de onderneming
Een industrie bestaat dan typisch uit vele kleine ondernemingen en is perfect competitief
(bv. Silicon Valley)
- Interne schaalvoordelen [HOOFDSTUK 8]: De kost per eenheid hangt af van de grootte van de
individuele onderneming, maar niet noodzakelijk van de grootte van de industrie
De marktstructuur is er typisch één van imperfecte mededinging met grote ondernemingen
die een kostenvoordeel hebben op kleinere ondernemingen
- Beide type van schaalvoordelen zijn een belangrijke oorzaak van internationale handel
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 3 van 19
,4 Externe schaalvoordelen
[= HOOFDSTUK 7]
4.1 Definitie en voorbeelden
- Externe schaalvoordelen zijn schaalvoordelen die voorkomen op het niveau van de industrie
eerder dan het niveau van de onderneming (= external economies of positieve externe effecten)
(bv. Het concentreren van de productie in een industrie in een of een aantal locaties kan soms de kosten van de industrie
doen dalen, ook al blijven de individuele bedrijven in de industrie klein)
- Moderne voorbeelden van krachtige externe schaalvoordelen:
• In de Verenigde Staten:
o De industrie voor halfgeleiders zit in Silicon Valley
o De investeringsbanken zitten in New York
o De entertainmentindustrie zit in Hollywood
• In België: Lernout & Hauspie
• In bepaalde ontwikkelingslanden komen externe schaalvoordelen veelvuldig voor in de
productie van bepaalde industriële goederen
o China: Eén stad produceert bijvoorbeeld het merendeel van al het ondergoed ter
wereld, een andere stad bijna alle aanstekers voor sigaretten…
o India: Hier spelen externe schaalvoordelen een belangrijke rol in het opkomen van India
als grote exporteur van ‘information services’
De Indische bedrijven die dergelijke ‘information services’ leveren zijn nog steeds
vooral gelegen in Bangalore
4.2 Drie redenen voor externe economieën
- Er zijn drie redenen waarom een cluster van bedrijven (= het concentreren van de productie van een
industrie op één of enkele locaties) de kosten van de industrie kan verlagen, zelfs als de afzonderlijke
bedrijven in de industrie klein blijven
• Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten)
• Arbeidsmarktpooling
• Spillovers van kennis
4.2.1 Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten)
- In veel industrieën heeft men voor de productie en ontwikkeling van goederen en diensten
gespecialiseerde uitrusting en/of ondersteunende diensten nodig
(bv. een heel specifieke machine die enkel nodig is in één bepaalde industrie)
- Een individuele onderneming vraagt niet voldoende van deze diensten om het voor aanbieders
winstgevend te maken om in de markt te blijven
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 4 van 19
, - Een cluster van ondernemingen kan dit probleem oplossen
Er is dan een voldoende grote markt voor lokale gespecialiseerde aanbieders
(bv. Silicon Valley heeft een grote concentratie van silicon chip bedrijven, die bepaalde machines nodig hebben om
deze chips te maken. In de buurt zijn er effectief bedrijven die dergelijke machines maken, omdat ze weten dat er
een afzetmarkt is. Dergelijke machines zullen bijgevolg nergens anders even gemakkelijk en/of goedkoop te
verkrijgen zijn)
4.2.2 Arbeidsmarktpooling
- Een cluster van ondernemingen kan een markt genereren voor werknemers met sterk
gespecialiseerde kwaliteiten
(bv. Een burgerlijk ingenieur is zeer sterk gespecialiseerd in één bepaald onderdeel van de luchtvaart. Deze persoon zal niet
overal ter wereld zomaar gemakkelijk werk vinden. Zo een cluster van ondernemingen heeft daarom voordelen voor zowel
producten als werknemers)
- Dit is voordelig voor zowel producenten als werknemers:
• Producenten worden minder snel geconfronteerd met een tekort aan arbeid. Ze hoeven niet
lang te zoeken naar dit soort werknemers, wat leidt tot lagere inhuurkosten voor elk bedrijf
• Werknemers zullen minder snel werkloos worden (bij een cluster van ondernemingen kan een
werknemer snel naar een ander bedrijf overstappen)
VOORBEELD:
Stel dat men twee soortgelijke bedrijven heeft die hetzelfde type werknemers nodig heeft. Als deze
bedrijven ver van elkaar liggen en net minder of meer arbeiders nodig hebben dan voorradig zijn, kan
het zijn dat sommige onder hen werkloos worden of dat ze er juist te weinig hebben en vacatures niet
ingevuld geraken. Als beide bedrijven echter op dezelfde plaats gelokaliseerd zijn, kan een inkrimping
aan arbeiders in het ene bedrijf de vacatures in het andere bedrijf vullen en vice versa
4.2.3 Spillovers van kennis
- Kennis is één van de belangrijkste inputfactoren in sterk innoverende industrieën
- De gespecialiseerde kennis die essentieel is voor het succes in innovatieve industrieën komt via:
• Onderzoek en ontwikkeling (R&D) (= zeer duur)
• Informele uitwisseling van informatie en ideeën
= Kennisspillovers: Werknemers van verschillende bedrijven kunnen gemakkelijker ideeën
uitwisselen die elk bedrijf ten goede komen wanneer er een grote en geconcentreerde
industrie bestaat
(bv. Silicon Valley: Uit onderzoek blijkt dat in Silicon Valley veel bedrijfsgeheimen verklapt worden op café
tussen pot en pint)
4.3 Externe schaalvoordelen en internationale handel
- Externe schaalvoordelen kunnen leiden tot schaalvoordelen op het niveau van de nationale
industrie
De kosten van de industrie zullen hier lager zijn, hoe groter de industrie
(Naarmate dat de industrie groter wordt doordat er veel soortgelijke bedrijven zich samen ergens vestigen, zullen
de kosten van de industrie dalen)
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 5 van 19
1 Inleiding .............................................................................................................................. 2
2 Economische schaalvoordelen en internationale handel ....................................................... 2
3 Schaalvoordelen en marktstructuur...................................................................................... 3
4 Externe schaalvoordelen ...................................................................................................... 4
4.1 Definitie en voorbeelden ....................................................................................................... 4
4.2 Drie redenen voor externe economieën ............................................................................... 4
4.2.1 Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten) .................................................. 4
4.2.2 Arbeidsmarktpooling .................................................................................................... 5
4.2.3 Spillovers van kennis ..................................................................................................... 5
4.3 Externe schaalvoordelen en internationale handel .............................................................. 5
4.3.1 Het verloop van de aanbodcurve.................................................................................. 6
4.3.2 Externe schaalvoordelen en het handelspatroon......................................................... 6
4.3.3 Handel en nationale welvaart onder externe schaalvoordelen ................................. 10
4.3.4 Dynamisch toenemende schaalvoordelen ................................................................. 10
5 Interne schaalvoordelen..................................................................................................... 11
5.1 Monopolistische mededinging ............................................................................................ 12
5.2 Interne schaalvoordelen (monopolistische mededinging) en handel ................................. 13
5.3 Wat is nu het verschil in handelspatroon bij ‘comparatief voordeel’
(hoofdstuk 3-5) versus ‘interne schaalvoordelen’ (hoofdstuk 8) ....................................... 14
5.3.1 Volgens Heckscher-Ohlin ............................................................................................ 15
5.3.2 Veronderstel nu dat de globale kledingindustrie werkt onder
monopolistische mededinging .................................................................................... 15
5.3.3 Belangrijkste verschillen tussen inter- en intra-industriële handel ............................ 16
5.3.4 De significantie en het belang van intra-industriële handel ....................................... 16
5.4 Kosten van handel en export beslissingen .......................................................................... 18
6 Besluit ............................................................................................................................... 19
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 1 van 19
,HOOFDSTUK 7 & 8: Externe schaalvoordelen & interne
schaalvoordelen
1 Inleiding
- Landen doen aan internationale handel omwille van twee redenen:
• Landen verschillen in beschikbare productiemiddelen en/of technologie
Dit heeft te maken met comparatieve voordelen [HOOFDSTUK 3, 4 & 5]
• Landen drijven handel om voordeel te ondervinden van schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7 & 8]
o Externe schaalvoordelen zijn schaalvoordelen toegepast op het niveau van de industrie
[HOOFDSTUK 7]
o Interne schaalvoordelen zijn schaalvoordelen toegepast op het niveau van het
individuele bedrijf [HOOFDSTUK 8]
- Wat zijn de implicaties voor handel:
• HOOFDSTUK 3, 4 & 5: De markten waren perfect competitief (= de arbeiders verdiende de waarde
die ze produceerde, er werd dus geen winst gemaakt)
Alle monopoliewinsten werden weggeconcurreerd
• HOOFDSTUK 7 & 8: Bij schaalvoordelen kunnen grote industrieën (= een cluster van kleine
soortgelijke bedrijven) of grote bedrijven een voordeel hebben ten opzichte van kleinere bedrijven
In onze analyse van de handel moeten we dan rekening houden met de effecten van
onvolmaakte concurrentie of onvolledige mededinging
2 Economische schaalvoordelen en internationale handel
- Handelsmodellen gebaseerd op comparatieve voordelen veronderstellen constante
schaalvoordelen en perfecte mededinging [HOOFDSTUK 3, 4 & 5]
Een toename van alle inputs gebruikt in de productie met een bepaalde hoeveelheid leidt tot
eenzelfde proportionele toename van de productie
(bv. als de inputs verdubbeld worden, verdubbelt ook de output)
Ricardo en Heckscher-Ohlin veronderstellen dat alle inkomsten van productie aan de
productiefactoren uitgekeerd worden
Er zijn dus geen monopoliewinsten
- In werkelijkheid zijn veel industrieën gekenmerkt door toenemende schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7 & 8]
De productie is efficiënter naarmate deze op grotere schaal plaatsvindt
De output stijgt meer dan proportioneel in vergelijking met een toename van de inputs met
een bepaalde hoeveelheid
(bv. als de inputs verdubbeld worden, verdrievoudigt de output)
De gemiddelde kost per eenheid (GK) daalt naarmate een bedrijf of bedrijfstak haar productie
verhoogt
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 2 van 19
,VOORBEELD:
Stel dat ons bedrijf kleurpotloden produceert met slechts 1 input arbeid. De hoeveelheid arbeid die
we nodig hebben, hangt af van het aantal kleurpotloden dat we maken. Uit de tabel kunnen we
opmaken dat er schaalvoordelen zijn want:
• Het verdubbelen van de inputs resulteert in een verdriedubbeling van de output
• De gemiddelde hoeveelheid arbeid die gebruikt wordt voor de productie van 1 kleurpotlood
wordt minder naarmate er meer potloden geproduceerd worden
Tabel: Verhouding tussen de inputs en de output voor een hypothetische industrie
- Indien we dergelijke schaalvoordelen hebben, wat is de invloed wanneer dergelijke landen handel
gaan drijven
• Handel die voor beide partijen voordelig is, kan het resultaat zijn van schaalvoordelen
• Internationale handel staat elk land toe om een beperkt aantal goederen te produceren
zonder dat dit ten koste gaat van de verscheidenheid in consumptie
• Met handel kan een land profiteren van schaalvoordelen om efficiënter te produceren dan
wanneer het alles voor zichzelf probeert te produceren
3 Schaalvoordelen en marktstructuur
- Schaalvoordelen hebben betekent dat ofwel een grotere industrie ofwel grotere individuele
bedrijven efficiënter kunnen zijn
- Externe schaalvoordelen [HOOFDSTUK 7]: De kost per eenheid hangt af van de grootte van de
industrie, maar niet noodzakelijk van de grootte van de onderneming
Een industrie bestaat dan typisch uit vele kleine ondernemingen en is perfect competitief
(bv. Silicon Valley)
- Interne schaalvoordelen [HOOFDSTUK 8]: De kost per eenheid hangt af van de grootte van de
individuele onderneming, maar niet noodzakelijk van de grootte van de industrie
De marktstructuur is er typisch één van imperfecte mededinging met grote ondernemingen
die een kostenvoordeel hebben op kleinere ondernemingen
- Beide type van schaalvoordelen zijn een belangrijke oorzaak van internationale handel
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 3 van 19
,4 Externe schaalvoordelen
[= HOOFDSTUK 7]
4.1 Definitie en voorbeelden
- Externe schaalvoordelen zijn schaalvoordelen die voorkomen op het niveau van de industrie
eerder dan het niveau van de onderneming (= external economies of positieve externe effecten)
(bv. Het concentreren van de productie in een industrie in een of een aantal locaties kan soms de kosten van de industrie
doen dalen, ook al blijven de individuele bedrijven in de industrie klein)
- Moderne voorbeelden van krachtige externe schaalvoordelen:
• In de Verenigde Staten:
o De industrie voor halfgeleiders zit in Silicon Valley
o De investeringsbanken zitten in New York
o De entertainmentindustrie zit in Hollywood
• In België: Lernout & Hauspie
• In bepaalde ontwikkelingslanden komen externe schaalvoordelen veelvuldig voor in de
productie van bepaalde industriële goederen
o China: Eén stad produceert bijvoorbeeld het merendeel van al het ondergoed ter
wereld, een andere stad bijna alle aanstekers voor sigaretten…
o India: Hier spelen externe schaalvoordelen een belangrijke rol in het opkomen van India
als grote exporteur van ‘information services’
De Indische bedrijven die dergelijke ‘information services’ leveren zijn nog steeds
vooral gelegen in Bangalore
4.2 Drie redenen voor externe economieën
- Er zijn drie redenen waarom een cluster van bedrijven (= het concentreren van de productie van een
industrie op één of enkele locaties) de kosten van de industrie kan verlagen, zelfs als de afzonderlijke
bedrijven in de industrie klein blijven
• Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten)
• Arbeidsmarktpooling
• Spillovers van kennis
4.2.1 Gespecialiseerde aanbieders (uitrusting of diensten)
- In veel industrieën heeft men voor de productie en ontwikkeling van goederen en diensten
gespecialiseerde uitrusting en/of ondersteunende diensten nodig
(bv. een heel specifieke machine die enkel nodig is in één bepaalde industrie)
- Een individuele onderneming vraagt niet voldoende van deze diensten om het voor aanbieders
winstgevend te maken om in de markt te blijven
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 4 van 19
, - Een cluster van ondernemingen kan dit probleem oplossen
Er is dan een voldoende grote markt voor lokale gespecialiseerde aanbieders
(bv. Silicon Valley heeft een grote concentratie van silicon chip bedrijven, die bepaalde machines nodig hebben om
deze chips te maken. In de buurt zijn er effectief bedrijven die dergelijke machines maken, omdat ze weten dat er
een afzetmarkt is. Dergelijke machines zullen bijgevolg nergens anders even gemakkelijk en/of goedkoop te
verkrijgen zijn)
4.2.2 Arbeidsmarktpooling
- Een cluster van ondernemingen kan een markt genereren voor werknemers met sterk
gespecialiseerde kwaliteiten
(bv. Een burgerlijk ingenieur is zeer sterk gespecialiseerd in één bepaald onderdeel van de luchtvaart. Deze persoon zal niet
overal ter wereld zomaar gemakkelijk werk vinden. Zo een cluster van ondernemingen heeft daarom voordelen voor zowel
producten als werknemers)
- Dit is voordelig voor zowel producenten als werknemers:
• Producenten worden minder snel geconfronteerd met een tekort aan arbeid. Ze hoeven niet
lang te zoeken naar dit soort werknemers, wat leidt tot lagere inhuurkosten voor elk bedrijf
• Werknemers zullen minder snel werkloos worden (bij een cluster van ondernemingen kan een
werknemer snel naar een ander bedrijf overstappen)
VOORBEELD:
Stel dat men twee soortgelijke bedrijven heeft die hetzelfde type werknemers nodig heeft. Als deze
bedrijven ver van elkaar liggen en net minder of meer arbeiders nodig hebben dan voorradig zijn, kan
het zijn dat sommige onder hen werkloos worden of dat ze er juist te weinig hebben en vacatures niet
ingevuld geraken. Als beide bedrijven echter op dezelfde plaats gelokaliseerd zijn, kan een inkrimping
aan arbeiders in het ene bedrijf de vacatures in het andere bedrijf vullen en vice versa
4.2.3 Spillovers van kennis
- Kennis is één van de belangrijkste inputfactoren in sterk innoverende industrieën
- De gespecialiseerde kennis die essentieel is voor het succes in innovatieve industrieën komt via:
• Onderzoek en ontwikkeling (R&D) (= zeer duur)
• Informele uitwisseling van informatie en ideeën
= Kennisspillovers: Werknemers van verschillende bedrijven kunnen gemakkelijker ideeën
uitwisselen die elk bedrijf ten goede komen wanneer er een grote en geconcentreerde
industrie bestaat
(bv. Silicon Valley: Uit onderzoek blijkt dat in Silicon Valley veel bedrijfsgeheimen verklapt worden op café
tussen pot en pint)
4.3 Externe schaalvoordelen en internationale handel
- Externe schaalvoordelen kunnen leiden tot schaalvoordelen op het niveau van de nationale
industrie
De kosten van de industrie zullen hier lager zijn, hoe groter de industrie
(Naarmate dat de industrie groter wordt doordat er veel soortgelijke bedrijven zich samen ergens vestigen, zullen
de kosten van de industrie dalen)
HOOFDSTUK 7 & 8: EXTERNE SCHAALVOORDELEN & INTERNE SCHAALVOORDELEN 5 van 19
