Samenvatting Levenslooppsychologie semester 2 HOGent

LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE SEMESTER 2
HOOFDSTUK 1: INLEIDING & SITUERING
1. ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE & LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
= wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie
tot aan de dood
 Wetenschappelijke studie = onderzoek, hypotheses, wetenschappelijke
bewijzen
 Groei, verandering & stabiliteit
- Menselijke ontwikkeling: universeel? Iedereen doorloopt dezelfde fases
maar er zitten andere tijdspannes in, rekening houden met unieke
elementen
- Culturele, raciale of etnische verschillen?
- Unieke aspecten van het individu? Kijken naar de kenmerken & de
eigenschappen die de ene mens van de andere onderscheiden
 Van conceptie tot aan de dood = groei & verandering tot het einde van
hun leven ‘levenslooppsychologie’

Voorbeelden:
• Groei: aantal woorden die het kind gebruikt, groei in de fijne motoriek:
veters maken / kast openen, intellectuele mogelijkheden
• Verandering: meer zichtbaar  eerst kruipen dan rechtstaan, afname van
fantasiespel, lichamelijke veranderingen (puberteit: haargroei, verandering
van lichaam)
• Stabiliteit: dingen die gelijk blijven  groei stopt op een bepaald moment,
geheugenfunctie, lenigheid

2. WAT IS ONTWIKKELING?
 ontwikkelen: ‘het veranderen van een aanwezige structuur’ (persoon in zijn
geheel: lichaam & geest)
 (ontwikkelen, ontvouwen, ontplooien)
 verandering gaat over dingen die we verwerven of verliezen

Kenmerken van ontwikkeling
 Gedurende de hele levenscyclus
 Gedragsverandering (winst-verlies)
 Levenslang proces
- Verloop in tijd
- Houdt een voortgang in

3. ACTUELE VRAAGSTUKKEN & ONDERWERPEN IN DE
LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
3.1 CONTINUE VERANDERING VERSUS DISCONTINUE VERANDERING
 Continue verandering = ontwikkeling die geleidelijk aan is & vloeien de
prestaties op een bepaald niveau voort uit die van de vorige niveaus
- Kwantitatief = onderliggende ontwikkelingsprocessen die de aanzet
geven tot verandering blijven gedurende het hele leven dezelfde
- Stapsgewijs, maar de aard van de veranderingen blijft gelijk
 Discontinue verandering = plaatsvinden in aparte stappen of stadia
- Elk stadium levert gedrag, gevoelens of gedachten op die kwalitatief
anders zijn dan gedrag, gevoelens of gedachten in eerdere stadia
 meeste ontwikkelingspsychologen zijn het erover eens dat beide soorten naast
elkaar bestaan, hoewel veel veranderingen continu zijn, zijn andere duidelijk
discontinu

, 3.2 KRITIEKE & GEVOELIGE PERIODEN
 Kritieke periode is een specifieke periode in de ontwikkeling waarin een
bepaalde gebeurtenis de grootste consequenties heeft
- bepaald moment in de ontwikkeling waarvan de impact van een
bepaalde gebeurtenis het grootst is (onomkeerbaar)
- sprake van een kritieke periode wanneer de aanwezigheid van
bepaalde soorten omgevingsstimuli noodzakelijk zijn voor een normale
ontwikkeling
- voorbeeld: infectieziekten, geen veilige hechting
 Gevoelige periode staat voor de periode waarin bepaalde vermogen
optimaal naar voor komen
- Organismen zijn extra ontvankelijk voor bepaalde soorten stimuli in hun
omgeving
- De afwezigheid van stimuli tijdens een gevoelige periode hebben niet
altijd onomkeerbare consequenties

3.3 NATURE-NURTURE DISCUSSIE
 Nature verwijst naar eigenschappen, vermogens & capaciteiten geërfd van
de ouders
- Omvat elke factor die het resultaat is van het geleidelijk ontvouwen van
voorbestemde genetische informatie (= maturatie)
- Voorbeeld: groei, grootte
 Nurture verwijst naar de omgevingsinvloeden die bepalend zijn voor ons
gedrag:
- Biologische factoren
- Sociale factoren
- Maatschappelijke factoren
- Voorbeeld: taal die je aanleert

Welke aspecten in je ontwikkeling worden vooral genetisch bepaald?
 verschillen tussen jongens & meisjes
 bepaalde ziektes of psychiatrische aandoeningen die genetisch worden
doorgegeven
 Hoe kan men dit onderzoeken? Eeneiige tweelingen die in een andere
omgeving opgroeien (beste methode om dit te onderzoeken)

3.4 LEVENSLOOP PERSPECTIEF VS FOCUS OP SPECIFIEKE PERIODE
 Meeste aandacht wordt duidelijke gericht op 2 perioden: babytijd &
adolescentie
 Tegelijkertijd kijken we naar de totale levensloop (levenslooppsychologie),
onder andere sedert de ontdekking dat groei & verandering in elke
levensfase plaatsvinden
 Bovendien wordt een belangrijk deel van iemands ontwikkeling bepaald
door de andere mensen in zijn sociale omgeving & de (culturele) context
waar iemand opgroeit

4. HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
 Levenslang: ontwikkelingstaken  elke levensfase heeft bepaalde
ontwikkelingstaken, die je moet doorlopen, bovendien kunnen eerdere
oontwikkelingen ook een invloed hebben op de latere ontwikkelingen
 Multidimensioneel (verschillende domeinen) en multi-directioneel (+ en - )
- Tijdens de levensloop worden we steeds geconfronteerd met nieuwe
eisen & mogelijkheden op verschillende domeinen

, o Multidimensioneel = ontwikkeling kan plaats hebben op
verschillende domein
 In onze levensloop staan verschillende
ontwikkelingsdomeinen naast elkaar & gaan op een
bepaald moment verbonden zijn met elkaar
o Multidirectioneel = de ontwikkeling van je vaardigheden is niet
oneindig, in elke levensfase zie je een toename of afname van
vaardigheden & kennis
 Binnen één domein kan je ook verschillende stappen
zetten, binnen een bepaald domein zie je een vooruitgang
of een achteruitgang
 Plastisch = veranderbaar of kneedbaar, in elke leeftijdsfase, ook op oudere
leeftijd
- kind is heel flexibel in zijn ontwikkeling, kinderen halen bepaalde zaken
heel snel terug in (bv. ziekte)

4.1 HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF: EFFECTEN
 Cohorteffecten: ontwikkeling wordt beïnvloed door heel veel verschillende
zaken  cohort = groep mensen met dezelfde leeftijd, in dezelfde
omgeving opgroeien die bepaalde zaken met elkaar delen  groep
mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren zijn
- Invloed van buitenaf op u ontwikkeling gaat over een groep mensen die
dezelfde leeftijd hebben, dezelfde woonplaats hebben & die ongeveer
hetzelfde meemaken

Binnen cohorteffecten heb je 2 verschillende effecten:
1) Normatieve effecten: wat de meeste mensen meemaken
= gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken
- Historisch (oorlog Oekraïne)
- Leeftijdsgebonden (wanneer gaan jongeren alleen gaan wonen)
- Socio-cultureel (Dutroux: impact op rechtssysteem)
2) Niet-normatieve effecten: individuele gebeurtenissen die een invloed
hebben op u ontwikkeling
= specifieke, atypische gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van
een specifiek persoon op een tijdstip dat zulke gebeurtenissen de meeste
andere mensen niet overkomen
- Voorbeelden: tienermoeder, ouders die gaan verhuizen, ziekte

5. DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED
VERTICALE EN HORIZONTALE SAMENHANG

,  Verticale samenhang: over de verschillende leeftijdsfasen is er samenhang
binnen één ontwikkelingsdomein
 Horizontale samenhang: ontwikkelingsgebieden binnen één leeftijdsfase
staan in relatie tot elkaar
Ontwikkelingspsychologen specialiseren zich meestal op 2 manieren: in een
leeftijdscategorie (ontwikkelingsfase) & in een ontwikkelingsthema
(ontwikkelingsdomein)
 Concepten kunnen verbinden aan leeftijdsfase & ontwikkelingsdomeinen
 Ontwikkelingsfasen  leeftijdsfase is eerder relatief

5.1 ONTWIKKELINGSFASEN EN -DOMEINEN

1) Prenataal 7) Adolescentie
2) Geboorte 8) Volwassenheid:
3) Eerste levensjaar - Jongvolwassenheid
4) Peuter - Volwassen
5) Kleuter 9) Ouderdom
6) Lagere school
 leeftijfdsfase is relatief

Binnen elke fase gaan we dieper in op de verschillende ontwikkelingsdomeinen
die in de psychologie worden beschreven:
 Lichamelijke ontwikkeling: lichamelijke groei die het kind doormaakt
 Motorische ontwikkeling: ontwikkeling van motoriek of beweging
 Tekenontwikkeling: deelaspect van motorische ontwikkeling &
spelontwikkeling
 Perceptuele ontwikkeling: ontwikkeling van de zintuigen
 Seksuele ontwikkeling: seksualiteit, leren kennen & verkennen van eigen
lichaam & dat van andere kinderen, alsmede de gevoelens die ermee
gepaard gaan
 Sociaal-emotionele ontwikkeling: alle belangirjke personen in de
ontwikkeling van een kind
 Cognitieve ontwikkeling: ontwikkeling van het denken
 Taalontwikkeling: leren praten, zich op een betekenisvolle manier
uitdrukken in de communicatie met anderen
 Morele ontwikkeling: aanleren wat wel ‘mag’ en wat ‘niet mag’
 Spelontwikkeling: tijdens het spelen leren kinderen