Hoofdstuk 18, vreemde valuta
18.1 Valutarisico
De valuta waarin de cijfers in de jaarrekening worden uitgedrukt heet de
rapporteringsvaluta. De IASB laat de onderneming vrij in de keuze van de
rapporteringsvaluta. De Nederlandse (gevolgd door de RJ) staat deze keuzevrijheid niet toe,
de jaarrekening moet opgesteld worden in de nationale geldeenheid, tenzij de
werkzaamheid van de rechtspersoon of de internationale vertakking van de groep het
rechtvaardigt dat een vreemde geldeenheid als rapporteringsvaluta wordt gehanteerd.
Dit betekent dat op balansmoment de posten luidende in vreemde valuta omgerekend
dienen te worden naar de eigen rapporteringsvaluta; indien de valutakoersen zich in de loop
van het boekjaar wijzigen, kunnen er valutaresultaten optreden. De onderneming loopt dus
valutarisico.
Voor de verwerking van vreemde valuta in de jaarrekening maken we onderscheid tussen:
a. Transacties in vreemde valuta: Het valutarisico dat de onderneming hier loopt,
wordt transactierisico (transaction exposure) genoemd. Het gaat hier om transacties
die ertoe leiden dat er monetaire posten ontstaan die luiden in vreemde valuta. Te
denken valt aan:
Het kopen of verkopen van goederen die in vreemde valuta worden
afgerekend, leidend tot de posten Liquide middelen, Debiteuren of
Crediteuren luidend in vreemde valuta;
Het financieren van vermogensbehoefte via een in vreemde valuta luidende
lening.
b. Bedrijfsuitoefening in het buitenland: Indien de lokale valuta afwijkt van de
rapporteringsvaluta van de onderneming waarvan de betreffende deelneming
onderdeel uitmaakt, dienen de jaarrekeningen van de buitenlandse deelnemingen
omgerekend te worden. Het hier optredende valutarisico wordt aangeduid met
vertaalrisico (transslation exposure).
Naast genoemde valutarisico’s kennen we nog een derde: het strategisch risico (economic
exposure). Dit is het risico dat voortvloeit uit het feit dat de onderneming opereert in een
markt waarin haar eigen valuta niet dominerend is. De vliegtuigindustrie bijvoorbeeld wordt
zozeer beheerst door fabriekanten en afnemers uit de VS, dat de dollar bepalend is in die
branche. De dollar is in dat geval de functionele valuta, door de IASB gedefinieerd als de
valuta in de primaire economische omgeving waarin de onderneming actief is. Het is
gebruikelijk informatie over het strategisch risico op te nemen in het bestuursverslag.
18.2 Transacties in vreemde valuta
18.2.1 Afgewikkelde transacties
Transacties in vreemde valuta die voor het einde van de verslagperiode zijn afgewikkeld
worden omgerekend tegen de koersen die gelden op het transactiemoment. Verschillen
tussen deze koersen en die op het moment van financiële afwikkeling leiden tot
valutaresultaten.
, 18.2.2 Niet-afgewikkelde transacties
Indien per het einde van een verslagperiode monetaire posten luidende in vreemde valuta
aanwezig zijn, ontstaat er een verslaggevingsprobleem; de volgende vragen moeten dan
worden beantwoord:
Tegen welke koers dienen deze posten te worden omgerekend?
Op welke wijze worden valutaresultaten die optreden als gevolg van
koerswijzigingen, verwerkt?
IASB en de RJ schrijven de volgende verwerking in de jaarrekening voor:
De per balansdatum aanwezige monetaire posten luidende in vreemde valuta dienen
naar de functionele valuta van de onderneming (bij ons in beginsel de euro)
omgerekend te worden tegen de actuele koers per balansdatum.
De door omrekening ontstane koersresultaten worden ten gunste of ten laste van
het resultaat gebracht in die periode waarin zij zich voordoen.
De consequentie van omrekening tegen eindkoers is dat een koersresultaat wordt
verantwoord dat nog niet is gerealiseerd. Net als bij langlopende werken en tijdelijke
beleggingen in beursgenoteerde aandelen wordt door de lASB en de RJ ook in deze situatie
het realisatieprincipe losgelaten. Argumentatie van de IASB en de RJ voor deze
verwerkingswijze is dat koersresultaten op in vreemde valuta luidende vorderingen en
schulden op ieder moment kunnen worden afgedekt waardoor het onderscheid tussen
ongerealiseerd en gerealiseerd zijn betekenis verliest.
De Nederlandse wet geeft geen voorschriften voor de verwerking van (niet afgedekte)
vreemde valuta in de jaarrekening; er is slechts bepaald dat de grondslagen die voor de
omrekening worden gehanteerd en de wijze waarop koersverschillen zijn verwerkt, in de
toelichting worden vermeld. Fiscaal dient omgerekend te worden tegen historische koersen.
18.3 Afdekking van valutarisico’s
Bij een termijnmarkttransactie wordt nu al een prijs afgesproken voor een in toekomst te
leveren onderliggende waarde. Op het moment van afsluiten de waarde van het contract
nihil. Al naar gelang de koersontwikkeling zal contract later een positieve of negatieve
waarde krijgen.
De aankoop van valutaopties wordt de prijs voor een in de toekomst door de koper van de
optie (putoptie) of aan de koper van de optie (calloptie) te leveren waarde eveneens nu al
vastgelegd, maar het verschil met de termijnmarkt is dat de koper van de optie slechts een
leveringsrecht verwerft, en niet een verplichting. Als de koersontwikkeling zodanig is, dat het
voordeliger is de optie niet te gebruiken, oefent hij deze niet uit Een gekochte optie kan dus
geen negatieve waarde hebben. Voor de aanschaf van een optie zal dan ook een prijs
moeten worden betaald. Afdekkingsinstrumenten als termijncontracten en valutaopties,
worden aangeduid als hedge-instrumenten:
Fair value hedge is wanneer er (als primair en secundair financieel instrument gelijktijdig
bestaan) een automatische compensatie van winsten en verliezen plaatsvindt. Het is ook
mogelijk dat een afdekkingsinstrument wordt aangekocht voordat
het primaire financiële instrument bestaat: de cashflow hedge. In dat geval worden
waardeveranderingen van het derivaat voorlopig verwerkt in een herwaarderingsreserve.
18.1 Valutarisico
De valuta waarin de cijfers in de jaarrekening worden uitgedrukt heet de
rapporteringsvaluta. De IASB laat de onderneming vrij in de keuze van de
rapporteringsvaluta. De Nederlandse (gevolgd door de RJ) staat deze keuzevrijheid niet toe,
de jaarrekening moet opgesteld worden in de nationale geldeenheid, tenzij de
werkzaamheid van de rechtspersoon of de internationale vertakking van de groep het
rechtvaardigt dat een vreemde geldeenheid als rapporteringsvaluta wordt gehanteerd.
Dit betekent dat op balansmoment de posten luidende in vreemde valuta omgerekend
dienen te worden naar de eigen rapporteringsvaluta; indien de valutakoersen zich in de loop
van het boekjaar wijzigen, kunnen er valutaresultaten optreden. De onderneming loopt dus
valutarisico.
Voor de verwerking van vreemde valuta in de jaarrekening maken we onderscheid tussen:
a. Transacties in vreemde valuta: Het valutarisico dat de onderneming hier loopt,
wordt transactierisico (transaction exposure) genoemd. Het gaat hier om transacties
die ertoe leiden dat er monetaire posten ontstaan die luiden in vreemde valuta. Te
denken valt aan:
Het kopen of verkopen van goederen die in vreemde valuta worden
afgerekend, leidend tot de posten Liquide middelen, Debiteuren of
Crediteuren luidend in vreemde valuta;
Het financieren van vermogensbehoefte via een in vreemde valuta luidende
lening.
b. Bedrijfsuitoefening in het buitenland: Indien de lokale valuta afwijkt van de
rapporteringsvaluta van de onderneming waarvan de betreffende deelneming
onderdeel uitmaakt, dienen de jaarrekeningen van de buitenlandse deelnemingen
omgerekend te worden. Het hier optredende valutarisico wordt aangeduid met
vertaalrisico (transslation exposure).
Naast genoemde valutarisico’s kennen we nog een derde: het strategisch risico (economic
exposure). Dit is het risico dat voortvloeit uit het feit dat de onderneming opereert in een
markt waarin haar eigen valuta niet dominerend is. De vliegtuigindustrie bijvoorbeeld wordt
zozeer beheerst door fabriekanten en afnemers uit de VS, dat de dollar bepalend is in die
branche. De dollar is in dat geval de functionele valuta, door de IASB gedefinieerd als de
valuta in de primaire economische omgeving waarin de onderneming actief is. Het is
gebruikelijk informatie over het strategisch risico op te nemen in het bestuursverslag.
18.2 Transacties in vreemde valuta
18.2.1 Afgewikkelde transacties
Transacties in vreemde valuta die voor het einde van de verslagperiode zijn afgewikkeld
worden omgerekend tegen de koersen die gelden op het transactiemoment. Verschillen
tussen deze koersen en die op het moment van financiële afwikkeling leiden tot
valutaresultaten.
, 18.2.2 Niet-afgewikkelde transacties
Indien per het einde van een verslagperiode monetaire posten luidende in vreemde valuta
aanwezig zijn, ontstaat er een verslaggevingsprobleem; de volgende vragen moeten dan
worden beantwoord:
Tegen welke koers dienen deze posten te worden omgerekend?
Op welke wijze worden valutaresultaten die optreden als gevolg van
koerswijzigingen, verwerkt?
IASB en de RJ schrijven de volgende verwerking in de jaarrekening voor:
De per balansdatum aanwezige monetaire posten luidende in vreemde valuta dienen
naar de functionele valuta van de onderneming (bij ons in beginsel de euro)
omgerekend te worden tegen de actuele koers per balansdatum.
De door omrekening ontstane koersresultaten worden ten gunste of ten laste van
het resultaat gebracht in die periode waarin zij zich voordoen.
De consequentie van omrekening tegen eindkoers is dat een koersresultaat wordt
verantwoord dat nog niet is gerealiseerd. Net als bij langlopende werken en tijdelijke
beleggingen in beursgenoteerde aandelen wordt door de lASB en de RJ ook in deze situatie
het realisatieprincipe losgelaten. Argumentatie van de IASB en de RJ voor deze
verwerkingswijze is dat koersresultaten op in vreemde valuta luidende vorderingen en
schulden op ieder moment kunnen worden afgedekt waardoor het onderscheid tussen
ongerealiseerd en gerealiseerd zijn betekenis verliest.
De Nederlandse wet geeft geen voorschriften voor de verwerking van (niet afgedekte)
vreemde valuta in de jaarrekening; er is slechts bepaald dat de grondslagen die voor de
omrekening worden gehanteerd en de wijze waarop koersverschillen zijn verwerkt, in de
toelichting worden vermeld. Fiscaal dient omgerekend te worden tegen historische koersen.
18.3 Afdekking van valutarisico’s
Bij een termijnmarkttransactie wordt nu al een prijs afgesproken voor een in toekomst te
leveren onderliggende waarde. Op het moment van afsluiten de waarde van het contract
nihil. Al naar gelang de koersontwikkeling zal contract later een positieve of negatieve
waarde krijgen.
De aankoop van valutaopties wordt de prijs voor een in de toekomst door de koper van de
optie (putoptie) of aan de koper van de optie (calloptie) te leveren waarde eveneens nu al
vastgelegd, maar het verschil met de termijnmarkt is dat de koper van de optie slechts een
leveringsrecht verwerft, en niet een verplichting. Als de koersontwikkeling zodanig is, dat het
voordeliger is de optie niet te gebruiken, oefent hij deze niet uit Een gekochte optie kan dus
geen negatieve waarde hebben. Voor de aanschaf van een optie zal dan ook een prijs
moeten worden betaald. Afdekkingsinstrumenten als termijncontracten en valutaopties,
worden aangeduid als hedge-instrumenten:
Fair value hedge is wanneer er (als primair en secundair financieel instrument gelijktijdig
bestaan) een automatische compensatie van winsten en verliezen plaatsvindt. Het is ook
mogelijk dat een afdekkingsinstrument wordt aangekocht voordat
het primaire financiële instrument bestaat: de cashflow hedge. In dat geval worden
waardeveranderingen van het derivaat voorlopig verwerkt in een herwaarderingsreserve.
