orthopedagogiek: POB
les 1-2: inleiding, situering & historiek................................................................................ 5
1. informele zorg.................................................................................................................6
2. formele zorg/orthopedagogische werkvelden.................................................................6
2.1 zorg & ondersteuning voor personen met een handicap........................................6
2.2 jeugdhulp/jongerenwelzijn...................................................................................... 7
2.3 onderwijs voor leerlingen met een (functie)beperking............................................8
2.4 de geestelijke gezondheidszorg............................................................................. 9
3. een historische terugblik...............................................................................................10
3.1 geschiedenis van de zorg vóór 1900.................................................................... 11
3.2 eerste aanzetten vanaf 1900................................................................................12
3.3 WOII als keerpunt.................................................................................................12
3.4 recente geschiedenis........................................................................................... 13
les 3: integrale jeugdhulp.................................................................................................... 14
1. situering........................................................................................................................14
trechtermodel............................................................................................................. 14
2. taal binnen integrale jeugdhulp.................................................................................... 15
3. doel van deze ingrepen?.............................................................................................. 15
3.1 vermaatschappelijking van de jeugdhulp............................................................. 16
3.2 hulpcontinuïteit waarborgen................................................................................. 16
3.3 voorzien in crisishulp............................................................................................ 17
3.4 maximale participatie minderjarige & gezin..........................................................17
3.5 tijdige toegang tot hulp......................................................................................... 17
3.6 gepast omgaan met verontrusting........................................................................18
4. verschillende luiken in schema.....................................................................................19
4.1 brede instap..........................................................................................................19
4.2 probleemgebonden hulp.......................................................................................20
4.3 multidisciplinair team (MDT)................................................................................. 21
4.4 balk onderaan.......................................................................................................21
4.5 Intersectorale Toegangspoort...............................................................................22
4.6 niet-rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp (NRTJ)................................................23
4.7 omgaan met verontrusting....................................................................................23
4.8 gemandateerde voorzieningen.............................................................................23
4.9 gerechtelijke jeugdhulp.........................................................................................24
5. kritieken op integrale jeugdhulp....................................................................................24
6. vroeg & nabij (26/12/2021)........................................................................................... 25
les 4: ondersteuning voor mensen met een beperking vanuit het VAPH....................... 26
1. de paradigma omslag...................................................................................................26
1.1 drie belangrijke ontwikkelingen............................................................................ 26
2. historische duiding........................................................................................................28
3. het VAPH......................................................................................................................28
3.1 wat doet (deed) het VAPH?.................................................................................. 28
3.2 organisatie VAPH................................................................................................. 28
1
, 3.3 voorzieningen....................................................................................................... 28
4. het nieuwe ondersteuningsdenken...............................................................................29
4.1 perspectief 2020...................................................................................................29
4.2 het project PVF.....................................................................................................30
4.3 hoe besteden........................................................................................................30
4.4 trap 1: het ondersteuningsbudget.........................................................................30
4.5 trap 2: het persoonsvolgend budget.....................................................................30
4.6 beslissing..............................................................................................................30
4.7 rollen budgethouder............................................................................................. 31
4.8 vergunde zorgaanbieders.....................................................................................31
5. opportuniteiten & uitdagingen.......................................................................................31
6. recente evaluatie.......................................................................................................... 31
les 5: onderwijs voor leerlingen met specifieke leerbehoeften....................................... 33
1. paradigmashift & motivatie verandering....................................................................... 33
2. historiek........................................................................................................................ 34
2.1 het ontstaan van een duaal systeem....................................................................34
2.2 gelijke onderwijskansen....................................................................................... 35
2.3 Decreet Leerzorg..................................................................................................36
3. M-decreet: intrede redelijke aanpassingen.................................................................. 38
3.1 wettelijk kader.......................................................................................................38
3.2 redelijke aanpassingen.........................................................................................39
3.3 inschrijving + ondersteuningsmodel..................................................................... 40
4. decreet leersteun: opstap naar een continuüm & meer inclusief onderwijs?............... 41
4.1 leersteun...............................................................................................................41
4.2 buitengewoon onderwijs.......................................................................................46
4.3 kritiek op huidige systeem.................................................................................... 48
5. ondersteuningspartners................................................................................................48
les 6 deel 1: geestelijke gezondheidszorg.........................................................................50
1. prevalentie v psychische problemen & stoornissen in VL............................................ 50
1.1 psychische problemen bij kinderen & jongeren....................................................51
1.2 onderbehandeling.................................................................................................51
2. uitbouw GGZ in VL....................................................................................................... 53
2.1 ontstaan GGZ....................................................................................................... 53
2.2 veranderingen in zorginhoud................................................................................53
2.3 verandering in zorgorganisatie............................................................................. 54
2.3 trends in GGZ hervorming (>1980 - nu)............................................................... 54
2.4 psychiatrische bedden in BE................................................................................ 54
2.5 evolutie aantal psychiatrische bedden................................................................. 55
3. actueel aanbod: klassieke vs niet-klassieke voorzieningen......................................... 56
3.1 klassieke organisatie vd GGZ.............................................................................. 56
3.2 capaciteit GGZ-voorzieningen VL 2000-2017...................................................... 56
3.3 niet-klassiek aanbod + zorgvernieuwende projecten........................................... 56
3.4 recente evoluties.................................................................................................. 57
4. naar een reorganisatie vd GGZ (art 107)..................................................................... 57
2
, 4.1 organisatie GGZ tot 2010..................................................................................... 57
4.2 daarom: een nieuw GGZ-model........................................................................... 57
4.3 zorgcircuits vr kinderen & jongeren (2015-2020)................................................. 58
5. gespecialiseerde zorg voor specifieke groepen........................................................... 59
5.1 nood aan gespecialiseerde zorgcircuits voor doelgroepen.................................. 59
les 6, deel 2: Het Pakt; netwerk GGZ volwassenen.......................................................... 59
1. wat is Het Pakt?........................................................................................................... 59
2. artikel 107.....................................................................................................................59
3. belangrijke data............................................................................................................ 60
4. vijf sleutelfuncties......................................................................................................... 60
4.1 functie 2................................................................................................................ 61
6. aanbod......................................................................................................................... 62
7. doel...............................................................................................................................63
8. caseload en regio......................................................................................................... 63
les 7: pleegzorg.................................................................................................................... 64
1. wat is pleegzorg........................................................................................................... 64
2. hoe wordt er aangemeld?.............................................................................................64
3. modules binnen pleegzorg........................................................................................... 65
3.1 ondersteunende pleegzorg...................................................................................65
3.2 crisispleegzorg..................................................................................................... 66
3.3 perspectief biedend.............................................................................................. 66
4. plaatsing in pleeggezin.................................................................................................67
4.1 vrijwillige plaatsing................................................................................................67
4.2 vrijwillige plaatsing, maar niet vrijblijvend.............................................................67
4.3 gedwongen plaatsing door de Jeugdrechtbank....................................................67
5. rol van de pleegzorgbegeleider.................................................................................... 68
6. behandelingspleegzorg................................................................................................ 68
7. selectieprocedure bestandspleegzorgers.....................................................................69
matching in pleegzorg!............................................................................................... 69
8. NWO-traject..................................................................................................................70
les 8, deel 1: jeugdhulp & ondersteuning in situaties van verontrusting....................... 70
1. agentschap opgroeien..................................................................................................70
1.1 doel.......................................................................................................................70
1.2 voorzieningen....................................................................................................... 70
2. enkele recente evoluties...............................................................................................70
3. evoluties wetgeving inzake jeugdhulp (grote lijn kennen)............................................ 71
3.1 wet op de kinderbescherming (1912)................................................................... 71
3.2 wet op de jeugdbescherming (1965).................................................................... 71
3.3 gecoördineerde decreten BJB ‘90 (vervangen dr decreet BJB ‘08)..................... 72
3.4 belangrijkste nieuwe zaken tov wet van 1965...................................................... 72
3.5 nieuw Vlaams decreet jeugddelinquentierecht.....................................................73
4. terug naar het aanbod van de jeugdhulp......................................................................76
4.1 private voorzieningen........................................................................................... 76
4.2 projecten...............................................................................................................77
3
,les 8, deel 2: gemeenschapsinstellingen...........................................................................78
1. gemeenschapsinstellingen (GI)....................................................................................78
1.1 doelgroep............................................................................................................. 78
1.2 missie................................................................................................................... 78
1.3 visie...................................................................................................................... 78
1.4 modulair aanbod...................................................................................................78
2. Vlaams detentiecentrum...............................................................................................81
2.1 uithandengeving................................................................................................... 81
3. jongeren in problematische/verontrustende opvoedingssituaties.................................81
3.1 visie...................................................................................................................... 82
3.2 wat met VOS-jongeren?....................................................................................... 82
4. in praktijk...................................................................................................................... 82
les 10, deel 1: geestelijke gezondheid & mensen met een (verstandelijke) beperking. 84
1. opwarming....................................................................................................................84
2. over wie hebben we het?............................................................................................. 84
3. personen met VB & GG-problemen............................................................................. 85
4. developmental approach.............................................................................................. 86
4.1 hulpvraag & begeleidingsantwoord...................................................................... 86
4.2 uitgangspunten.....................................................................................................86
4.3 geestelijke gezondheid bij personen met een verstandelijke beperking.............. 87
4.4 assessment & diagnostiek....................................................................................87
5. PC Dr. Guislain: GGZ voor personen met VB.............................................................. 88
5.1 doelgroep DD binnen PC Dr. Guislain..................................................................88
6. outreach: bemoeizorg of het betere detective-werk?................................................... 89
6.1 de outreacher kan best…..................................................................................... 89
les 10, deel 2: ervaringsdeskundigheid............................................................................. 91
1. definitie......................................................................................................................... 91
2. basishouding................................................................................................................ 92
3. mogelijke rollen............................................................................................................ 92
4. instrumenten (naar team)............................................................................................. 93
4.1 hét instrument: de vrijplaats................................................................................. 93
5. valkuilen....................................................................................................................... 93
6. ervaringsdeskundigheid in PC Dr. Guislain.................................................................. 94
7. ED: visietekst................................................................................................................94
8. groeikansen in PC Dr. Guislain.................................................................................... 95
9. de toekomst is hoopvol.................................................................................................96
afkortingen............................................................................................................................97
4
,les 1-2: inleiding, situering & historiek
werkvelden binnen ortho in VL:
1. opvang, begeleiding & ondersteuning vr mensen met beperking
2. preventie & hulpverlening in kader vd bijzondere jeugdzorg
3. buitengewoon, geïntegreerd & inclusief onderwijs
4. observatie, opvang & behandeling binnen GGZ
5. integrale jeugdhulp ⇒ erkenning klinisch orthopedagoog als autonoom gezondheidsberoep
gelijkenissen & gelijkaardige evoluties over sectoren heen:
1. aandacht vr kwaliteit van zorg & kwaliteit van leven
2. zorg op maat, recht op zelfbepaling, participatie
3. deïnstitutionalisatie & vermaatschappelijking v zorg
4. integratie, coördinatie, afstemming v zorg
5. inclusief beleid…
organisatie van zorg:
middelen z beperkt, meest intensieve steun aan zij die meest nodig hebben ⇒ management
v instroom, doorstroom & uitstroom in & uit de zorg nodig
⇒ subsidiariteitsbeginsel= subsidiaire organisatie v zorg waarbij minst intensieve zorg w
verleend die iem nodig heeft, geen zwaardere zorg inzetten dan strikt genomen nodig,
kiezen voor minst ingrijpende hulpverlening
zorgverstrekkers in VL:
5
,1. informele zorg
mantelzorg
● mensen uit onmiddellijke omgeving (ouders, kinderen, buren,..)
● groeiende sector
vrijwilligerswerk
● onmisbare aanvulling op betaalde arbeidskrachten
● kadert in vermaatschappelijking vd zorg
zelfhulp
● aanvullende ondersteuning, naast professionele & informele
● belang v lotgenotencontact
● veel aandoeningen vereisen continu ondersteuning
● bedoeling: mensen die zelfde problemen ervaring dichter bij elkaar brengen &
problemen bespreekbaar maken
● vaak vr chronische aandoening/verslaving
→ zelfhulpgroepen belangrijk hierin want hulpverlening vaak tijdelijk
→ bieden continuïteit
2. formele zorg/orthopedagogische werkvelden
2.1 zorg & ondersteuning voor personen met een handicap
→ Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
opdrachten VAPH
● zorg & ondersteuning
→ ied met beperking kan hier beroep op doen
→ niet tewerkstelling: VDAB
● aanvraagprocedure
→ je moet w erkend als iem met handicap
→ met multidisciplinair team (meestal arts, psycholoog, orthopedagoog, sociaal
werker,..) dat oordeelt over ernst vd aandoening & obdv kan bep. hulp/budget w
toegekend
⇒ NRTH= niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
● van aanbodgestuurde zorg naar persoonsgebonden ondersteuning (PVF, PVB,..):
→ vroeger ging integrale budget nr voorzieningen die verblijf, vrije tijd, werk,...
aanboden & waarbij iem beroep deed op een voorziening kon je daar vr bijna alles
terecht
→ bv: als je ergens verblijft is er dag-/weekschema & dit moet je volgen of je
nu wilt of niet
⇒ nu: niet aanbod dat bep. welke hulp iem krijgt maar de persoon & hun vragen &
ondersteuningsnoden die richtinggevend moeten z vr hoe zorg w georganiseerd
→ bv: met budget kan je in een instelling bv toegang aanvragen tot
schildersatelier met budget
- PVF= persoonsvolgende financiering (overkoepelende term)
- PVB= persoonsvolgend budget, specifieke invulling v PVF
- PAB= persoonlijke assistentie budget
● kwaliteitscontrole via kwaliteitsdecreet
6
,concentrische cirkels:
professionele diensten: 1e, 2e,
3e, 4e lijn
reguliere diensten: ‘nulde lijn’ bv
sodexo
→ in 1e instantie heeft overheid
bedoeling dat mensen zvm
beroep doen op onmiddellijke
omgeving & daarna pas op
gespecialiseerde hulpverlening
⇒ getrapt systeem v zorg
VAPH - kwaliteitsdecreet
doel:
● verstrekken v verantwoorde hulp- & dienstverlening
● garant staan vr effectiviteit, efficiëntie & continuïteit vd aangeboden hulp
erkenningsvoorwaarde: verantwoorde hulp- & dienstverlening:
● gebruikersgerichtheid: in welke mate hebben mensen inspraak in hoe zorg vr hen
w georganiseerd
● maatschappelijke aanvaardbaarheid: te maken met respecteren v mensenrechten,
rechten v mensen met beperking & toegankelijkheid v die diensten
● doeltreffendheid: te maken met methoden die men gebruikt, werkt men vlgns wet.
aanvaarde standaarden
● doelmatigheid: zet men personeel & middelen die men krijgt efficiënt in
● continuïteit: gaat over garanderen dat er op termijn zorg is, effectiviteit v
hulpverlening w beter naarmate dat mensen langer binnen bep. hulpverlening
kunnen w gehouden, men kan terugvallen om zelfde hulpverleners, relatie staat
centraal
elke voorziening moet kwaliteitsbeleid ontwikkelen & vastleggen ie kwaliteitshandboek
2.2 jeugdhulp/jongerenwelzijn
VAPH: alles vr mensen, oa jongeren, met beperking
jeugdhulp is ook NRTH
criterium: gaat over verontrustende situaties waarbij integriteit v jongeren stuk ih gedrang
komt zoals bv mishandeling maar ook als er sprake is v misdrijf, als jongeren zich
systematisch schuldig maken aan bv spijbelen, drugsgebruik,...
→ minder duidelijk af te bakenen dan wat een beperking is
7
,sectoren z niet zo duidelijk gescheiden v elkaar → jeugdhulp heeft bedoeling soort v
intersectorale toegangspoort te creëren waar je met elk probleem kan aanmelden & v
daaruit gericht w doorverwezen
OCJ= ondersteuningscentra jeugdzorg, consulenten die zich bezig houden met
verontrustende situaties
→ wnr er sprake is v zulke situaties gaat er meestal consulent w ingeschakeld die langsgaat
& in gesprek gaat etc om in te schatten hoe ernstig het is
wnr het gaat over misdrijf/delict dan gaat het vaak nr jeugdrechtbank
→ sociale diensten vd JRB gaan die situaties oordelen & adviseren & jeugdrechter maakt
dan beslissing
groot deel v jeugdzorg is voorzieningenbeleid: alle voorzieningen die bv gericht z op
jongeren die tijdelijk thuis niet terecht kunnen
→ daarnaast ook projecten: vrl gericht op jongeren die problemen hebben op school, =/=
keren van school gegooid zijn, bv time-out projecten om hun op weg te zetten nr
beroepsopleiding
gemeenschapsinstellingen (dr overheid georganiseerd): half-gesloten instellingen met
belangrijke pedagogische component, geen jeugdgevangenissen maar
opvoedingsinstellingen met vorm v beveiliging & beperkte bewegingsvrijheid, vr jongeren die
ernstige dingen hebben misdaan
belangrijkste vormen v hulpverlening binnen jeugdzorg:
→ OVBJ= organisatie vr bijzondere jeugdzorg
→ CaH= crisishulp aan huis
→ OOOC= onthaal-, observatie & oriëntatiecentra
→ OBC= observatie- & behandelcentra
→ GES+= gedrags- & emotionele problemen
→ CIG= centrum integrale gezinszorg
→ CKG= centrum kinderzorg & gezinsondersteuning (3-6j)
→ pleegzorg 1 vd belangrijkste vormen v hulpverlening binnen jeugdzorg
2.3 onderwijs voor leerlingen met een (functie)beperking
buitengewoon onderwijs: BKLO (kleuter), BLO (lager) en BuSO (secundair)
GON= geïntegreerd onderwijs (✞ 2017)
ION= inclusief onderwijs (✞ 2017)
→ beetje vervallen met M-decreet (1/9/2015), via redelijke aanpassingen zvm kunnen
integreren in gewoon onderwijs
→ niet zo evident
CLB= centra vr leerlingenbegeleiding
8
,ondersteuningsteams (2017), getrapte zorg binnen onderwijs:
● basiszorg
● verhoogde zorg
● uitbreiding van zorg
nieuw decreet: Decreet Leersteun (2023): wil gepaste ondersteuning bieden zodat llnn in
het gewoon onderwijs les kunnen volgen maar als ze in buitengewoon onderwijs willen dat
dit ook een keuze is
2.4 de geestelijke gezondheidszorg
geestelijke gezondheidszorg/ psychiatrie:
● residentiële vs. ambulante voorzieningen, ook heel wat tussenvormen
● recente reorganisatie vd ggz
→ in BE heel veel psychiatrische bedden
○ Art. 107 binnen ziekenhuiswet (federaal)
→ minstens 10% v die ziekenhuisbedden (residentieel) moeten op korte
termijn w afgebouwd & w omgezet nr ‘stoelen’ (ambulant)
○ 5 basisfuncties: reorganisatie had ook bedoeling om een nieuw soort getrapt
systeem te installeren
○ versterken vd eerste lijn
○ organisatie in GGZ netwerken
9
, over de eerste, tweede, … lijn
eerste lijn= basiszorg (zowel medisch als ondersteunend), toegankelijk vr ied. zonder
doorverwijzing
→ persoon met zorg- & ondersteuningsnood, burger of patiënt kan onmiddellijk beroep
doen op zorg- & hulpverleners vd 1e lijn
→ 1e lijn-professionals staan dichtst bij de burger & z 1e aanspreekpunt binnen
gezondheidszorg
in VL 4 =/= lijnen binnen gezondheidszorg:
● eerste lijn= rechtstreeks toegankelijke lokale zorg, bv huisarts, thuisverpleging,
maatschappelijk werker,..
● tweede lijn= gespecialiseerde zorg na doorverwijzing v huisarts, bv dermatoloog,
cardioloog, psycholoog,...
● derde lijn= gespecialiseerde zorg in ziekenhuis/centra, bv revalidatie,
gespecialiseerde ingrepen,...
● nulde lijn= laagdrempelige zorg, bv mantelzorg, crisiscentra, zelfmoordlijn,...
3. een historische terugblik
4 mensbeelden:
10
les 1-2: inleiding, situering & historiek................................................................................ 5
1. informele zorg.................................................................................................................6
2. formele zorg/orthopedagogische werkvelden.................................................................6
2.1 zorg & ondersteuning voor personen met een handicap........................................6
2.2 jeugdhulp/jongerenwelzijn...................................................................................... 7
2.3 onderwijs voor leerlingen met een (functie)beperking............................................8
2.4 de geestelijke gezondheidszorg............................................................................. 9
3. een historische terugblik...............................................................................................10
3.1 geschiedenis van de zorg vóór 1900.................................................................... 11
3.2 eerste aanzetten vanaf 1900................................................................................12
3.3 WOII als keerpunt.................................................................................................12
3.4 recente geschiedenis........................................................................................... 13
les 3: integrale jeugdhulp.................................................................................................... 14
1. situering........................................................................................................................14
trechtermodel............................................................................................................. 14
2. taal binnen integrale jeugdhulp.................................................................................... 15
3. doel van deze ingrepen?.............................................................................................. 15
3.1 vermaatschappelijking van de jeugdhulp............................................................. 16
3.2 hulpcontinuïteit waarborgen................................................................................. 16
3.3 voorzien in crisishulp............................................................................................ 17
3.4 maximale participatie minderjarige & gezin..........................................................17
3.5 tijdige toegang tot hulp......................................................................................... 17
3.6 gepast omgaan met verontrusting........................................................................18
4. verschillende luiken in schema.....................................................................................19
4.1 brede instap..........................................................................................................19
4.2 probleemgebonden hulp.......................................................................................20
4.3 multidisciplinair team (MDT)................................................................................. 21
4.4 balk onderaan.......................................................................................................21
4.5 Intersectorale Toegangspoort...............................................................................22
4.6 niet-rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp (NRTJ)................................................23
4.7 omgaan met verontrusting....................................................................................23
4.8 gemandateerde voorzieningen.............................................................................23
4.9 gerechtelijke jeugdhulp.........................................................................................24
5. kritieken op integrale jeugdhulp....................................................................................24
6. vroeg & nabij (26/12/2021)........................................................................................... 25
les 4: ondersteuning voor mensen met een beperking vanuit het VAPH....................... 26
1. de paradigma omslag...................................................................................................26
1.1 drie belangrijke ontwikkelingen............................................................................ 26
2. historische duiding........................................................................................................28
3. het VAPH......................................................................................................................28
3.1 wat doet (deed) het VAPH?.................................................................................. 28
3.2 organisatie VAPH................................................................................................. 28
1
, 3.3 voorzieningen....................................................................................................... 28
4. het nieuwe ondersteuningsdenken...............................................................................29
4.1 perspectief 2020...................................................................................................29
4.2 het project PVF.....................................................................................................30
4.3 hoe besteden........................................................................................................30
4.4 trap 1: het ondersteuningsbudget.........................................................................30
4.5 trap 2: het persoonsvolgend budget.....................................................................30
4.6 beslissing..............................................................................................................30
4.7 rollen budgethouder............................................................................................. 31
4.8 vergunde zorgaanbieders.....................................................................................31
5. opportuniteiten & uitdagingen.......................................................................................31
6. recente evaluatie.......................................................................................................... 31
les 5: onderwijs voor leerlingen met specifieke leerbehoeften....................................... 33
1. paradigmashift & motivatie verandering....................................................................... 33
2. historiek........................................................................................................................ 34
2.1 het ontstaan van een duaal systeem....................................................................34
2.2 gelijke onderwijskansen....................................................................................... 35
2.3 Decreet Leerzorg..................................................................................................36
3. M-decreet: intrede redelijke aanpassingen.................................................................. 38
3.1 wettelijk kader.......................................................................................................38
3.2 redelijke aanpassingen.........................................................................................39
3.3 inschrijving + ondersteuningsmodel..................................................................... 40
4. decreet leersteun: opstap naar een continuüm & meer inclusief onderwijs?............... 41
4.1 leersteun...............................................................................................................41
4.2 buitengewoon onderwijs.......................................................................................46
4.3 kritiek op huidige systeem.................................................................................... 48
5. ondersteuningspartners................................................................................................48
les 6 deel 1: geestelijke gezondheidszorg.........................................................................50
1. prevalentie v psychische problemen & stoornissen in VL............................................ 50
1.1 psychische problemen bij kinderen & jongeren....................................................51
1.2 onderbehandeling.................................................................................................51
2. uitbouw GGZ in VL....................................................................................................... 53
2.1 ontstaan GGZ....................................................................................................... 53
2.2 veranderingen in zorginhoud................................................................................53
2.3 verandering in zorgorganisatie............................................................................. 54
2.3 trends in GGZ hervorming (>1980 - nu)............................................................... 54
2.4 psychiatrische bedden in BE................................................................................ 54
2.5 evolutie aantal psychiatrische bedden................................................................. 55
3. actueel aanbod: klassieke vs niet-klassieke voorzieningen......................................... 56
3.1 klassieke organisatie vd GGZ.............................................................................. 56
3.2 capaciteit GGZ-voorzieningen VL 2000-2017...................................................... 56
3.3 niet-klassiek aanbod + zorgvernieuwende projecten........................................... 56
3.4 recente evoluties.................................................................................................. 57
4. naar een reorganisatie vd GGZ (art 107)..................................................................... 57
2
, 4.1 organisatie GGZ tot 2010..................................................................................... 57
4.2 daarom: een nieuw GGZ-model........................................................................... 57
4.3 zorgcircuits vr kinderen & jongeren (2015-2020)................................................. 58
5. gespecialiseerde zorg voor specifieke groepen........................................................... 59
5.1 nood aan gespecialiseerde zorgcircuits voor doelgroepen.................................. 59
les 6, deel 2: Het Pakt; netwerk GGZ volwassenen.......................................................... 59
1. wat is Het Pakt?........................................................................................................... 59
2. artikel 107.....................................................................................................................59
3. belangrijke data............................................................................................................ 60
4. vijf sleutelfuncties......................................................................................................... 60
4.1 functie 2................................................................................................................ 61
6. aanbod......................................................................................................................... 62
7. doel...............................................................................................................................63
8. caseload en regio......................................................................................................... 63
les 7: pleegzorg.................................................................................................................... 64
1. wat is pleegzorg........................................................................................................... 64
2. hoe wordt er aangemeld?.............................................................................................64
3. modules binnen pleegzorg........................................................................................... 65
3.1 ondersteunende pleegzorg...................................................................................65
3.2 crisispleegzorg..................................................................................................... 66
3.3 perspectief biedend.............................................................................................. 66
4. plaatsing in pleeggezin.................................................................................................67
4.1 vrijwillige plaatsing................................................................................................67
4.2 vrijwillige plaatsing, maar niet vrijblijvend.............................................................67
4.3 gedwongen plaatsing door de Jeugdrechtbank....................................................67
5. rol van de pleegzorgbegeleider.................................................................................... 68
6. behandelingspleegzorg................................................................................................ 68
7. selectieprocedure bestandspleegzorgers.....................................................................69
matching in pleegzorg!............................................................................................... 69
8. NWO-traject..................................................................................................................70
les 8, deel 1: jeugdhulp & ondersteuning in situaties van verontrusting....................... 70
1. agentschap opgroeien..................................................................................................70
1.1 doel.......................................................................................................................70
1.2 voorzieningen....................................................................................................... 70
2. enkele recente evoluties...............................................................................................70
3. evoluties wetgeving inzake jeugdhulp (grote lijn kennen)............................................ 71
3.1 wet op de kinderbescherming (1912)................................................................... 71
3.2 wet op de jeugdbescherming (1965).................................................................... 71
3.3 gecoördineerde decreten BJB ‘90 (vervangen dr decreet BJB ‘08)..................... 72
3.4 belangrijkste nieuwe zaken tov wet van 1965...................................................... 72
3.5 nieuw Vlaams decreet jeugddelinquentierecht.....................................................73
4. terug naar het aanbod van de jeugdhulp......................................................................76
4.1 private voorzieningen........................................................................................... 76
4.2 projecten...............................................................................................................77
3
,les 8, deel 2: gemeenschapsinstellingen...........................................................................78
1. gemeenschapsinstellingen (GI)....................................................................................78
1.1 doelgroep............................................................................................................. 78
1.2 missie................................................................................................................... 78
1.3 visie...................................................................................................................... 78
1.4 modulair aanbod...................................................................................................78
2. Vlaams detentiecentrum...............................................................................................81
2.1 uithandengeving................................................................................................... 81
3. jongeren in problematische/verontrustende opvoedingssituaties.................................81
3.1 visie...................................................................................................................... 82
3.2 wat met VOS-jongeren?....................................................................................... 82
4. in praktijk...................................................................................................................... 82
les 10, deel 1: geestelijke gezondheid & mensen met een (verstandelijke) beperking. 84
1. opwarming....................................................................................................................84
2. over wie hebben we het?............................................................................................. 84
3. personen met VB & GG-problemen............................................................................. 85
4. developmental approach.............................................................................................. 86
4.1 hulpvraag & begeleidingsantwoord...................................................................... 86
4.2 uitgangspunten.....................................................................................................86
4.3 geestelijke gezondheid bij personen met een verstandelijke beperking.............. 87
4.4 assessment & diagnostiek....................................................................................87
5. PC Dr. Guislain: GGZ voor personen met VB.............................................................. 88
5.1 doelgroep DD binnen PC Dr. Guislain..................................................................88
6. outreach: bemoeizorg of het betere detective-werk?................................................... 89
6.1 de outreacher kan best…..................................................................................... 89
les 10, deel 2: ervaringsdeskundigheid............................................................................. 91
1. definitie......................................................................................................................... 91
2. basishouding................................................................................................................ 92
3. mogelijke rollen............................................................................................................ 92
4. instrumenten (naar team)............................................................................................. 93
4.1 hét instrument: de vrijplaats................................................................................. 93
5. valkuilen....................................................................................................................... 93
6. ervaringsdeskundigheid in PC Dr. Guislain.................................................................. 94
7. ED: visietekst................................................................................................................94
8. groeikansen in PC Dr. Guislain.................................................................................... 95
9. de toekomst is hoopvol.................................................................................................96
afkortingen............................................................................................................................97
4
,les 1-2: inleiding, situering & historiek
werkvelden binnen ortho in VL:
1. opvang, begeleiding & ondersteuning vr mensen met beperking
2. preventie & hulpverlening in kader vd bijzondere jeugdzorg
3. buitengewoon, geïntegreerd & inclusief onderwijs
4. observatie, opvang & behandeling binnen GGZ
5. integrale jeugdhulp ⇒ erkenning klinisch orthopedagoog als autonoom gezondheidsberoep
gelijkenissen & gelijkaardige evoluties over sectoren heen:
1. aandacht vr kwaliteit van zorg & kwaliteit van leven
2. zorg op maat, recht op zelfbepaling, participatie
3. deïnstitutionalisatie & vermaatschappelijking v zorg
4. integratie, coördinatie, afstemming v zorg
5. inclusief beleid…
organisatie van zorg:
middelen z beperkt, meest intensieve steun aan zij die meest nodig hebben ⇒ management
v instroom, doorstroom & uitstroom in & uit de zorg nodig
⇒ subsidiariteitsbeginsel= subsidiaire organisatie v zorg waarbij minst intensieve zorg w
verleend die iem nodig heeft, geen zwaardere zorg inzetten dan strikt genomen nodig,
kiezen voor minst ingrijpende hulpverlening
zorgverstrekkers in VL:
5
,1. informele zorg
mantelzorg
● mensen uit onmiddellijke omgeving (ouders, kinderen, buren,..)
● groeiende sector
vrijwilligerswerk
● onmisbare aanvulling op betaalde arbeidskrachten
● kadert in vermaatschappelijking vd zorg
zelfhulp
● aanvullende ondersteuning, naast professionele & informele
● belang v lotgenotencontact
● veel aandoeningen vereisen continu ondersteuning
● bedoeling: mensen die zelfde problemen ervaring dichter bij elkaar brengen &
problemen bespreekbaar maken
● vaak vr chronische aandoening/verslaving
→ zelfhulpgroepen belangrijk hierin want hulpverlening vaak tijdelijk
→ bieden continuïteit
2. formele zorg/orthopedagogische werkvelden
2.1 zorg & ondersteuning voor personen met een handicap
→ Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH)
opdrachten VAPH
● zorg & ondersteuning
→ ied met beperking kan hier beroep op doen
→ niet tewerkstelling: VDAB
● aanvraagprocedure
→ je moet w erkend als iem met handicap
→ met multidisciplinair team (meestal arts, psycholoog, orthopedagoog, sociaal
werker,..) dat oordeelt over ernst vd aandoening & obdv kan bep. hulp/budget w
toegekend
⇒ NRTH= niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
● van aanbodgestuurde zorg naar persoonsgebonden ondersteuning (PVF, PVB,..):
→ vroeger ging integrale budget nr voorzieningen die verblijf, vrije tijd, werk,...
aanboden & waarbij iem beroep deed op een voorziening kon je daar vr bijna alles
terecht
→ bv: als je ergens verblijft is er dag-/weekschema & dit moet je volgen of je
nu wilt of niet
⇒ nu: niet aanbod dat bep. welke hulp iem krijgt maar de persoon & hun vragen &
ondersteuningsnoden die richtinggevend moeten z vr hoe zorg w georganiseerd
→ bv: met budget kan je in een instelling bv toegang aanvragen tot
schildersatelier met budget
- PVF= persoonsvolgende financiering (overkoepelende term)
- PVB= persoonsvolgend budget, specifieke invulling v PVF
- PAB= persoonlijke assistentie budget
● kwaliteitscontrole via kwaliteitsdecreet
6
,concentrische cirkels:
professionele diensten: 1e, 2e,
3e, 4e lijn
reguliere diensten: ‘nulde lijn’ bv
sodexo
→ in 1e instantie heeft overheid
bedoeling dat mensen zvm
beroep doen op onmiddellijke
omgeving & daarna pas op
gespecialiseerde hulpverlening
⇒ getrapt systeem v zorg
VAPH - kwaliteitsdecreet
doel:
● verstrekken v verantwoorde hulp- & dienstverlening
● garant staan vr effectiviteit, efficiëntie & continuïteit vd aangeboden hulp
erkenningsvoorwaarde: verantwoorde hulp- & dienstverlening:
● gebruikersgerichtheid: in welke mate hebben mensen inspraak in hoe zorg vr hen
w georganiseerd
● maatschappelijke aanvaardbaarheid: te maken met respecteren v mensenrechten,
rechten v mensen met beperking & toegankelijkheid v die diensten
● doeltreffendheid: te maken met methoden die men gebruikt, werkt men vlgns wet.
aanvaarde standaarden
● doelmatigheid: zet men personeel & middelen die men krijgt efficiënt in
● continuïteit: gaat over garanderen dat er op termijn zorg is, effectiviteit v
hulpverlening w beter naarmate dat mensen langer binnen bep. hulpverlening
kunnen w gehouden, men kan terugvallen om zelfde hulpverleners, relatie staat
centraal
elke voorziening moet kwaliteitsbeleid ontwikkelen & vastleggen ie kwaliteitshandboek
2.2 jeugdhulp/jongerenwelzijn
VAPH: alles vr mensen, oa jongeren, met beperking
jeugdhulp is ook NRTH
criterium: gaat over verontrustende situaties waarbij integriteit v jongeren stuk ih gedrang
komt zoals bv mishandeling maar ook als er sprake is v misdrijf, als jongeren zich
systematisch schuldig maken aan bv spijbelen, drugsgebruik,...
→ minder duidelijk af te bakenen dan wat een beperking is
7
,sectoren z niet zo duidelijk gescheiden v elkaar → jeugdhulp heeft bedoeling soort v
intersectorale toegangspoort te creëren waar je met elk probleem kan aanmelden & v
daaruit gericht w doorverwezen
OCJ= ondersteuningscentra jeugdzorg, consulenten die zich bezig houden met
verontrustende situaties
→ wnr er sprake is v zulke situaties gaat er meestal consulent w ingeschakeld die langsgaat
& in gesprek gaat etc om in te schatten hoe ernstig het is
wnr het gaat over misdrijf/delict dan gaat het vaak nr jeugdrechtbank
→ sociale diensten vd JRB gaan die situaties oordelen & adviseren & jeugdrechter maakt
dan beslissing
groot deel v jeugdzorg is voorzieningenbeleid: alle voorzieningen die bv gericht z op
jongeren die tijdelijk thuis niet terecht kunnen
→ daarnaast ook projecten: vrl gericht op jongeren die problemen hebben op school, =/=
keren van school gegooid zijn, bv time-out projecten om hun op weg te zetten nr
beroepsopleiding
gemeenschapsinstellingen (dr overheid georganiseerd): half-gesloten instellingen met
belangrijke pedagogische component, geen jeugdgevangenissen maar
opvoedingsinstellingen met vorm v beveiliging & beperkte bewegingsvrijheid, vr jongeren die
ernstige dingen hebben misdaan
belangrijkste vormen v hulpverlening binnen jeugdzorg:
→ OVBJ= organisatie vr bijzondere jeugdzorg
→ CaH= crisishulp aan huis
→ OOOC= onthaal-, observatie & oriëntatiecentra
→ OBC= observatie- & behandelcentra
→ GES+= gedrags- & emotionele problemen
→ CIG= centrum integrale gezinszorg
→ CKG= centrum kinderzorg & gezinsondersteuning (3-6j)
→ pleegzorg 1 vd belangrijkste vormen v hulpverlening binnen jeugdzorg
2.3 onderwijs voor leerlingen met een (functie)beperking
buitengewoon onderwijs: BKLO (kleuter), BLO (lager) en BuSO (secundair)
GON= geïntegreerd onderwijs (✞ 2017)
ION= inclusief onderwijs (✞ 2017)
→ beetje vervallen met M-decreet (1/9/2015), via redelijke aanpassingen zvm kunnen
integreren in gewoon onderwijs
→ niet zo evident
CLB= centra vr leerlingenbegeleiding
8
,ondersteuningsteams (2017), getrapte zorg binnen onderwijs:
● basiszorg
● verhoogde zorg
● uitbreiding van zorg
nieuw decreet: Decreet Leersteun (2023): wil gepaste ondersteuning bieden zodat llnn in
het gewoon onderwijs les kunnen volgen maar als ze in buitengewoon onderwijs willen dat
dit ook een keuze is
2.4 de geestelijke gezondheidszorg
geestelijke gezondheidszorg/ psychiatrie:
● residentiële vs. ambulante voorzieningen, ook heel wat tussenvormen
● recente reorganisatie vd ggz
→ in BE heel veel psychiatrische bedden
○ Art. 107 binnen ziekenhuiswet (federaal)
→ minstens 10% v die ziekenhuisbedden (residentieel) moeten op korte
termijn w afgebouwd & w omgezet nr ‘stoelen’ (ambulant)
○ 5 basisfuncties: reorganisatie had ook bedoeling om een nieuw soort getrapt
systeem te installeren
○ versterken vd eerste lijn
○ organisatie in GGZ netwerken
9
, over de eerste, tweede, … lijn
eerste lijn= basiszorg (zowel medisch als ondersteunend), toegankelijk vr ied. zonder
doorverwijzing
→ persoon met zorg- & ondersteuningsnood, burger of patiënt kan onmiddellijk beroep
doen op zorg- & hulpverleners vd 1e lijn
→ 1e lijn-professionals staan dichtst bij de burger & z 1e aanspreekpunt binnen
gezondheidszorg
in VL 4 =/= lijnen binnen gezondheidszorg:
● eerste lijn= rechtstreeks toegankelijke lokale zorg, bv huisarts, thuisverpleging,
maatschappelijk werker,..
● tweede lijn= gespecialiseerde zorg na doorverwijzing v huisarts, bv dermatoloog,
cardioloog, psycholoog,...
● derde lijn= gespecialiseerde zorg in ziekenhuis/centra, bv revalidatie,
gespecialiseerde ingrepen,...
● nulde lijn= laagdrempelige zorg, bv mantelzorg, crisiscentra, zelfmoordlijn,...
3. een historische terugblik
4 mensbeelden:
10
