Inleiding in de wetenschappelijke methode
Thema 1: Studietaak 1 t/m 4
Thema 2: Studietaak 5 t/m 7
Thema 3: Studietaak 8 t/m 9
,Inhoudsopgave
Inleiding in de wetenschappelijke methode ........................................................................................... 1
Thema 1 .................................................................................................................................................. 5
Studietaak 1: Wetenschappelijke revoluties ...................................................................................... 5
1.1 Het correspondentieprobleem ................................................................................................. 6
1.2 De Griekse oudheid ................................................................................................................... 6
1.3 Sprong door de tijd ................................................................................................................... 7
1.4 De vonk van de verlichting. ....................................................................................................... 8
1.5 David Hume: The copy principle (1711 – 1776) ...................................................................... 10
1.6 Immanuel Kant: synthetisch a priori (1724 – 1804)................................................................ 11
1.7 Pragmatisme: truth is what works. ......................................................................................... 12
Studietaak 2: Understanding psychology as a science. .................................................................... 14
1 Karl Popper and demarcation .................................................................................................... 14
2 Falsifieerbaarheid....................................................................................................................... 16
4 Versimilitude ......................................................................................................................... 17
5 Het toepassen van Popper’s ideeën bij het beoordelen van artikelen over psychologie ......... 17
6 Laatste overweging .................................................................................................................... 17
Studietaak 3 Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties ............................................................ 18
1 De filosofie van wetenschap: Een hele korte introductie. ......................................................... 18
2 Logisch empiristische filosofie van de wetenschap ................................................................... 18
3 Kuhn’s theorie van wetenschappelijke revoluties ..................................................................... 19
4 Kuhn en de rationaliteit van wetenschap. ................................................................................. 21
5 Kuhn’s nalatenschap .................................................................................................................. 22
Studietaak 4: Het begrijpen van psychologie als wetenschap. Een introductie van
wetenschappelijke en statistische gevolgtrekking. .......................................................................... 23
Vooruitgang en degeneratie ......................................................................................................... 23
Een voorbeeld ............................................................................................................................... 24
Noviteit.......................................................................................................................................... 24
Welke methodologie van wetenschap kies je en hoe doe je dat? ............................................... 24
Kuhn en Lakatos’ ideeën gebruiken voor evaluatie ...................................................................... 24
Thema 2: Wetenschappelijk onderzoek ............................................................................................... 25
Studietaak 5: Hypotheses, theorie en voorspellingen. Inleiding in enkele methodes van de
wetenschap. ...................................................................................................................................... 25
De inductieve methode................................................................................................................. 25
, Samenhang.................................................................................................................................... 25
De hypothetisch-deductieve methode ......................................................................................... 27
De HD-methode volgens Carl Hempel en het mysterie van de kraamvrouwenkoorts. ............... 27
Appendix: Het formuleren van hypotheses in een onderzoekscontext. ...................................... 29
Studietaak 6: Recipies for science: An introduction to scientific methods and reasoning................... 30
Experimenten en studies .................................................................................................................. 30
Hoe experimenten bijdragen aan wetenschap. ............................................................................ 30
Variabelen en het beheersen daarvan.......................................................................................... 30
Verzamelen en analyseren van data. ............................................................................................ 31
Cruciale experimenten en herhaling. ............................................................................................ 31
Het perfecte experiment............................................................................................................... 32
Verwachting definiëren................................................................................................................. 32
Interventie..................................................................................................................................... 32
Variabelen beheersen ................................................................................................................... 32
Vooroordelen beheersen (bias-control) ....................................................................................... 33
Hoe je niet een test moet ontwerpen .......................................................................................... 33
Conceptuele vaagheden ............................................................................................................... 33
Buitenissige/uitzonderlijke claims testen ..................................................................................... 34
Duidelijke voorspelling en criteria ................................................................................................ 34
Vooroordelen/aannames en verwachting .................................................................................... 34
Thema 3: Meta-Wetenschap ................................................................................................................ 35
Studietaak 7 Een introductie voor wetenschappelijke methodes en redeneren. Causaal redeneren
.......................................................................................................................................................... 35
Wat is causaliteit? ......................................................................................................................... 35
Wetenschappelijk redeneren in casussen .................................................................................... 35
Scepticisme over causaliteit .......................................................................................................... 35
Spatiotemporele contiguïteit als richtlijn voor causaliteit ............................................................ 35
Correlatie als richtlijn naar oorzakelijk verband. .......................................................................... 36
Het natuurlijk proces van causaliteit: verschil maken en het fysieke proces. .............................. 36
Noodzakelijk en afdoende verband .............................................................................................. 36
Causaal verband en waarschijnlijkheid ......................................................................................... 36
Causale hypothesen testen ............................................................................................................... 37
Interventie en verschil veroorzaken ............................................................................................. 37
Causaliteit ......................................................................................................................................... 38
, Red sky at night, sailor’s delight ................................................................................................... 38
Oorzaken overwegen .................................................................................................................... 38
Correlatie verkoopt geen kranten................................................................................................. 38
Uitgestelde behoeftebevrediging en algemeen verband ............................................................. 38
Thema 3: Meta-wetenschap ................................................................................................................. 39
Studietaak 8: Zuiver denken in de wetenschap. ............................................................................... 39
Algemene denkfouten .................................................................................................................. 39
1 Relevantie .................................................................................................................................. 40
2 Zwakke inductie ......................................................................................................................... 42
Studietaak 9: Wetenschappelijke evaluatie van onderzoek. ............................................................ 43
Hypothese: .................................................................................................................................... 43
Methode ....................................................................................................................................... 43
Resultaten ..................................................................................................................................... 43
Discussie ........................................................................................................................................ 43
, Thema 1
Studietaak 1: Wetenschappelijke revoluties
Hoe kunnen wij de wereld leren kennen? Het is een vraag die de mens zich al eeuwen zelf stelt.
We gaan bekijken hoe deze vraag getracht is te beantwoorden door die eeuwen heen en we
beginnen bij de Grieken rond 600-200 v. Chr. Daarna maken we een sprong in de tijd, naar de Late
Middeleeuwen. In de tussenliggende periode (Romeinse tijd – Vroege Middeleeuwen) ligt de nadruk
meer op ethiek, recht en politiek en vermengd dit gaandeweg met de geloofsbeginselen van het
opkomende Christendom.
De katholieke kerk formuleert (op basis van het werk van Aristoteles) het Aristotelisch-Christelijk
wereldbeeld. De goddelijke balans daarbinnen wordt verstoord door de mens die zich met de
erfzonde de toorn van God op de hals heeft gehaald. Dit wereldbeeld is dan ook niet bedoeld om de
ware aard van de wereld te beschrijven maar om de mens voor te schrijven hoe de wereld en de
plek van de mens daarbinnen begrepen moet worden.
Na 1500 komt er een meer kritische kijk op het wereldbeeld waarmee de wetenschappelijke
revolutie aanbreekt. De publicatie van De revolutionibus Orbium Coelestium van Nicolaus Copernicus
in 1543 wordt veelal als beginpunt aangewezen. In deze visie is de zon centraal komen te staan en
de aarde (en daarmee de mens) niet langer het middelpunt. Deze verschuiving van het wereldbeeld
is de eerste stap in demystificatie van de wereld door de moderne mens.
Na Copernicus volgen nog meer wetenschappers die een rol spelen bij het ontwaken van de mens.
Johannes Kepler, Galileo Galilei en Isaac Newton. Newton start in 1687 de klassieke mechanica en
daarmee de mechanisering van het wereldbeeld.
Thema 1: Studietaak 1 t/m 4
Thema 2: Studietaak 5 t/m 7
Thema 3: Studietaak 8 t/m 9
,Inhoudsopgave
Inleiding in de wetenschappelijke methode ........................................................................................... 1
Thema 1 .................................................................................................................................................. 5
Studietaak 1: Wetenschappelijke revoluties ...................................................................................... 5
1.1 Het correspondentieprobleem ................................................................................................. 6
1.2 De Griekse oudheid ................................................................................................................... 6
1.3 Sprong door de tijd ................................................................................................................... 7
1.4 De vonk van de verlichting. ....................................................................................................... 8
1.5 David Hume: The copy principle (1711 – 1776) ...................................................................... 10
1.6 Immanuel Kant: synthetisch a priori (1724 – 1804)................................................................ 11
1.7 Pragmatisme: truth is what works. ......................................................................................... 12
Studietaak 2: Understanding psychology as a science. .................................................................... 14
1 Karl Popper and demarcation .................................................................................................... 14
2 Falsifieerbaarheid....................................................................................................................... 16
4 Versimilitude ......................................................................................................................... 17
5 Het toepassen van Popper’s ideeën bij het beoordelen van artikelen over psychologie ......... 17
6 Laatste overweging .................................................................................................................... 17
Studietaak 3 Paradigma’s en wetenschappelijke revoluties ............................................................ 18
1 De filosofie van wetenschap: Een hele korte introductie. ......................................................... 18
2 Logisch empiristische filosofie van de wetenschap ................................................................... 18
3 Kuhn’s theorie van wetenschappelijke revoluties ..................................................................... 19
4 Kuhn en de rationaliteit van wetenschap. ................................................................................. 21
5 Kuhn’s nalatenschap .................................................................................................................. 22
Studietaak 4: Het begrijpen van psychologie als wetenschap. Een introductie van
wetenschappelijke en statistische gevolgtrekking. .......................................................................... 23
Vooruitgang en degeneratie ......................................................................................................... 23
Een voorbeeld ............................................................................................................................... 24
Noviteit.......................................................................................................................................... 24
Welke methodologie van wetenschap kies je en hoe doe je dat? ............................................... 24
Kuhn en Lakatos’ ideeën gebruiken voor evaluatie ...................................................................... 24
Thema 2: Wetenschappelijk onderzoek ............................................................................................... 25
Studietaak 5: Hypotheses, theorie en voorspellingen. Inleiding in enkele methodes van de
wetenschap. ...................................................................................................................................... 25
De inductieve methode................................................................................................................. 25
, Samenhang.................................................................................................................................... 25
De hypothetisch-deductieve methode ......................................................................................... 27
De HD-methode volgens Carl Hempel en het mysterie van de kraamvrouwenkoorts. ............... 27
Appendix: Het formuleren van hypotheses in een onderzoekscontext. ...................................... 29
Studietaak 6: Recipies for science: An introduction to scientific methods and reasoning................... 30
Experimenten en studies .................................................................................................................. 30
Hoe experimenten bijdragen aan wetenschap. ............................................................................ 30
Variabelen en het beheersen daarvan.......................................................................................... 30
Verzamelen en analyseren van data. ............................................................................................ 31
Cruciale experimenten en herhaling. ............................................................................................ 31
Het perfecte experiment............................................................................................................... 32
Verwachting definiëren................................................................................................................. 32
Interventie..................................................................................................................................... 32
Variabelen beheersen ................................................................................................................... 32
Vooroordelen beheersen (bias-control) ....................................................................................... 33
Hoe je niet een test moet ontwerpen .......................................................................................... 33
Conceptuele vaagheden ............................................................................................................... 33
Buitenissige/uitzonderlijke claims testen ..................................................................................... 34
Duidelijke voorspelling en criteria ................................................................................................ 34
Vooroordelen/aannames en verwachting .................................................................................... 34
Thema 3: Meta-Wetenschap ................................................................................................................ 35
Studietaak 7 Een introductie voor wetenschappelijke methodes en redeneren. Causaal redeneren
.......................................................................................................................................................... 35
Wat is causaliteit? ......................................................................................................................... 35
Wetenschappelijk redeneren in casussen .................................................................................... 35
Scepticisme over causaliteit .......................................................................................................... 35
Spatiotemporele contiguïteit als richtlijn voor causaliteit ............................................................ 35
Correlatie als richtlijn naar oorzakelijk verband. .......................................................................... 36
Het natuurlijk proces van causaliteit: verschil maken en het fysieke proces. .............................. 36
Noodzakelijk en afdoende verband .............................................................................................. 36
Causaal verband en waarschijnlijkheid ......................................................................................... 36
Causale hypothesen testen ............................................................................................................... 37
Interventie en verschil veroorzaken ............................................................................................. 37
Causaliteit ......................................................................................................................................... 38
, Red sky at night, sailor’s delight ................................................................................................... 38
Oorzaken overwegen .................................................................................................................... 38
Correlatie verkoopt geen kranten................................................................................................. 38
Uitgestelde behoeftebevrediging en algemeen verband ............................................................. 38
Thema 3: Meta-wetenschap ................................................................................................................. 39
Studietaak 8: Zuiver denken in de wetenschap. ............................................................................... 39
Algemene denkfouten .................................................................................................................. 39
1 Relevantie .................................................................................................................................. 40
2 Zwakke inductie ......................................................................................................................... 42
Studietaak 9: Wetenschappelijke evaluatie van onderzoek. ............................................................ 43
Hypothese: .................................................................................................................................... 43
Methode ....................................................................................................................................... 43
Resultaten ..................................................................................................................................... 43
Discussie ........................................................................................................................................ 43
, Thema 1
Studietaak 1: Wetenschappelijke revoluties
Hoe kunnen wij de wereld leren kennen? Het is een vraag die de mens zich al eeuwen zelf stelt.
We gaan bekijken hoe deze vraag getracht is te beantwoorden door die eeuwen heen en we
beginnen bij de Grieken rond 600-200 v. Chr. Daarna maken we een sprong in de tijd, naar de Late
Middeleeuwen. In de tussenliggende periode (Romeinse tijd – Vroege Middeleeuwen) ligt de nadruk
meer op ethiek, recht en politiek en vermengd dit gaandeweg met de geloofsbeginselen van het
opkomende Christendom.
De katholieke kerk formuleert (op basis van het werk van Aristoteles) het Aristotelisch-Christelijk
wereldbeeld. De goddelijke balans daarbinnen wordt verstoord door de mens die zich met de
erfzonde de toorn van God op de hals heeft gehaald. Dit wereldbeeld is dan ook niet bedoeld om de
ware aard van de wereld te beschrijven maar om de mens voor te schrijven hoe de wereld en de
plek van de mens daarbinnen begrepen moet worden.
Na 1500 komt er een meer kritische kijk op het wereldbeeld waarmee de wetenschappelijke
revolutie aanbreekt. De publicatie van De revolutionibus Orbium Coelestium van Nicolaus Copernicus
in 1543 wordt veelal als beginpunt aangewezen. In deze visie is de zon centraal komen te staan en
de aarde (en daarmee de mens) niet langer het middelpunt. Deze verschuiving van het wereldbeeld
is de eerste stap in demystificatie van de wereld door de moderne mens.
Na Copernicus volgen nog meer wetenschappers die een rol spelen bij het ontwaken van de mens.
Johannes Kepler, Galileo Galilei en Isaac Newton. Newton start in 1687 de klassieke mechanica en
daarmee de mechanisering van het wereldbeeld.
