Socialezekerheidsrecht
Les 1: inleiding
→ handboek bij Larcier Intersentia: Synopsis van het Belgische sociaal recht (1e, Ria Janvier en Inger
De Wilde)
inleiding
SOCIALE ZEKERHEID = Geheel van sociale voorzieningen dat tot doel heeft aan alle burgers op elk
ogenblik van hun bestaan minstens een bestaansminimum te waarborgen
Klassieke sectoren + sociale bijstand = ruime invulling
Sociale bijstandsregeling: niet iedereen voldoet aan de vereisten van de klassieke sectoren,
andere vallen binnen de sociale bijstand, dit is vaak een pak minder dan binnen klassieke
→ Vb: pensioen, terugbetaling medische kosten, werkloosheidsuitkering, arbeidsongevallen en
beroepsziekten …
Arbeidsongeval: voordeligere tegemoetkomingen tov arbeidsongeschiktheid
LOONAANVULLENDE VERGOEDINGEN
= wat je extra krijgt bovenop je loon
- Gezondheidszorg
o Beroepsactiviteit of afgeleide rechten
o Vrijwel de ganse bevolking (ook de mensen die niet werken)
- Gezinsbijslagen
o Recht van het kind
LOONVERVANGENDE UITKERINGEN
= er moet eerst ooit een loon geweest zijn om dit te kunnen ontvangen
- Arbeidsongeschiktheid
o Ziekte en ongeval privéleven
o Arbeidsongeval en beroepsziekte
- Werkloosheid
- Ouderdom en overlijden
o Beroepsactiviteit
HOE?
Drie grote beroepsgroepen:
- Werknemers
- Zelfstandigen
- Ambtenaren (= NIET overheidspersoneel)
o Wordt eenzijdig aangesteld bij overheid
→ grote individuele verschillen in financiering en prestaties !!
→ vaak beïnvloed door politieke keuzes
1
,SOCIALE BIJSTAND
= vangnet
- Onderzoek bestaansmiddelen
o Toekenning van sociale bijstand zal hier van afhangen
o Bv: leefloon zal niet aan iemand gegeven worden die net een enorme erfenis heeft
gekregen
- Vs individuele rechten in de klassieke sociale zekerheid
opbouw vak
→ door loonkost (i.e. wat WN en WG
afgeven), belastingen
Sectoren
- Gezondheidszorg
- Welke tegemoetkomingen bij geneeskundige verzorging?
- Ziekte & invaliditeit
o Welk inkomen voor wie
- arbeidsongeschikt is?
- Professioneel risico
- Bijzondere regeling in geval van
- arbeidsongevallen en beroepsziekten
- Gezinsbijslag
o Regionalisering: groeipakket & co
- Werkloosheid
- Pensioenen
- Transversaal → drie weelijke stelsels en sociale bijstand
2
,Groeipakket
Zesde staatshervorming: bevoegdheid gemeenschappen
- Afzonderlijke regelingen Vlaamse gemeenschap, Franse gemeenschap, Brussel en Duitstalige
gemeenschap
- Vlaanderen: https://www.groeipakket.be/
o Nieuwe regeling voor kinderen geboren na 1 januari 2019
▪ Basisbedrag (maandelijks) gelijk voor elk kind: 176,66 EUR
▪ Startbedrag bij geboorte of adoptie
▪ Toeslagen: Schoolbonus, zorgtoeslagen (bv kinderen met een handicap),
sociale toeslagen, participatietoeslagen
• Hiermee voert men ook beleid
Zie https://www.groeipakket.be/bedragen
Overgangsregeling voor kinderen geboren voor 1 januari 2019:
Zie https://www.groeipakket.be/bedragen/voor-kinderen-geboren- voor-2019
o Vorige regeling: hoe meer kinderen, hoe meer kinderbijslag, steeg exponentieel
▪ Om mensen aan te moedigen om kinderen te krijgen
historiek belgische sociale zekerheid
Historiek
- Sociale bijstand
o Armenzorg: vrijwillig
o PAD 1: Kerken
▪ Eten, sociale huisvesting, …
o PAD 2: Burgerlijke godshuizen en burelen van weldadigheid, initiatief steden en
gemeenten
▪ Voorlopers OCMW’s
o Commissies voor Openbare Onderstand (wet 10 maart 1925)
o OCMW’s (OCMW-Wet 8 juli 1976)
- Sociale verzekering
= wat je betaalt om iets te krijgen
o Gildenbussen
▪ Dateert van Middeleeuwen al
o Onderlinge bijstandsklassen
▪ Onderlinge bijstandsregelingen/kassen om mensen binnen de
ambacht/gilden te helpen als ze niet meer instaat zijn om te werken
3
, ▪ Initiatief arbeiders (soms steun private weldoener)
o Overheid: gesubsidieerde vrijheid
▪ Steun en subsidiëring in ruil voor meer controle
• Want overheid begint nut te zien van sociale
bijstandsregeling, bv om criminaliteit te
verminderen
▪ Oprichting algemene lijfrentenkas (1848)
• Heeft rol gehad in pensioenopbouw
• Als jijiets op de rekening zet, zet de overheid er ook
iets op, dit kan je later gebruiken als je te oud bent
om nog te kunnen werken
o Ontwikkeling socialistische coöpertatieven (Vooruit)
▪ Op gestructureerde wijze ontstaan verschillen initiatieven
voor ondersteuning van arbeiders
▪ Door socialistische bewegingen 4
o Belangrijk: oprichting Belgische Werkliedenpartij 1885
Intermezzo: ambtenarenpensioenen
= een van de eerste beroepsgroepen die pensioen kregen, dan
pas arbeiders, dan pas zelfstanidgen
- Wet 21 juli 1844 op de burgerlijke en kerkelijke pensioenen
- Rustpensioen als beloning voor aan de staat bewezen
diensten: idee van ‘uitgesteld loon’
- Dekking invaliditeit
- Pensioenleeftijd 65 jaar
o Nuance: meeste mensen haalden de 65 jaar niet
- Kantelpunt: bloedige stakingen 1886
o Arbeidswetgeving (o.a. beperking
vrouwen- en kinderarbeid)
o Sociale maatregelen (steunfonds
arbeidsongevallen, verdere
ondersteuning en subsidiëring
mutualiteitsverenigingen)
- Eerste socialistische verkozenen in parlement
(1894)
- Belangrijke stappen in ontwikkeling sociale
zekerheid
o Arbeidsongevallenwet (1903)
▪ Heel belangrijk aangezien men ervoor zichzelf juridisch moest verdidigen en
schuld van WG moest aantonen, arbeiders hadden geen geld voor advocaat,
…
o Overheidssubsidies ASLK en private pensioenkassen (1900)
o Tussenkomst invaliditeitsverzekering via mutualiteiten (1912)
o Ondersteuning werkloosheidskassen (staatssubsidies 1907)
- Stappen naar een verplichte (pensioen)verzekering mijnwerkers
- WO I zorgt voor een zekere vertraging in verdere ontwikkeling Belgische sociale zekerheid
→ WAT ONHOUDEN HIERVAN? Zie filmpje Blackboard
4
Les 1: inleiding
→ handboek bij Larcier Intersentia: Synopsis van het Belgische sociaal recht (1e, Ria Janvier en Inger
De Wilde)
inleiding
SOCIALE ZEKERHEID = Geheel van sociale voorzieningen dat tot doel heeft aan alle burgers op elk
ogenblik van hun bestaan minstens een bestaansminimum te waarborgen
Klassieke sectoren + sociale bijstand = ruime invulling
Sociale bijstandsregeling: niet iedereen voldoet aan de vereisten van de klassieke sectoren,
andere vallen binnen de sociale bijstand, dit is vaak een pak minder dan binnen klassieke
→ Vb: pensioen, terugbetaling medische kosten, werkloosheidsuitkering, arbeidsongevallen en
beroepsziekten …
Arbeidsongeval: voordeligere tegemoetkomingen tov arbeidsongeschiktheid
LOONAANVULLENDE VERGOEDINGEN
= wat je extra krijgt bovenop je loon
- Gezondheidszorg
o Beroepsactiviteit of afgeleide rechten
o Vrijwel de ganse bevolking (ook de mensen die niet werken)
- Gezinsbijslagen
o Recht van het kind
LOONVERVANGENDE UITKERINGEN
= er moet eerst ooit een loon geweest zijn om dit te kunnen ontvangen
- Arbeidsongeschiktheid
o Ziekte en ongeval privéleven
o Arbeidsongeval en beroepsziekte
- Werkloosheid
- Ouderdom en overlijden
o Beroepsactiviteit
HOE?
Drie grote beroepsgroepen:
- Werknemers
- Zelfstandigen
- Ambtenaren (= NIET overheidspersoneel)
o Wordt eenzijdig aangesteld bij overheid
→ grote individuele verschillen in financiering en prestaties !!
→ vaak beïnvloed door politieke keuzes
1
,SOCIALE BIJSTAND
= vangnet
- Onderzoek bestaansmiddelen
o Toekenning van sociale bijstand zal hier van afhangen
o Bv: leefloon zal niet aan iemand gegeven worden die net een enorme erfenis heeft
gekregen
- Vs individuele rechten in de klassieke sociale zekerheid
opbouw vak
→ door loonkost (i.e. wat WN en WG
afgeven), belastingen
Sectoren
- Gezondheidszorg
- Welke tegemoetkomingen bij geneeskundige verzorging?
- Ziekte & invaliditeit
o Welk inkomen voor wie
- arbeidsongeschikt is?
- Professioneel risico
- Bijzondere regeling in geval van
- arbeidsongevallen en beroepsziekten
- Gezinsbijslag
o Regionalisering: groeipakket & co
- Werkloosheid
- Pensioenen
- Transversaal → drie weelijke stelsels en sociale bijstand
2
,Groeipakket
Zesde staatshervorming: bevoegdheid gemeenschappen
- Afzonderlijke regelingen Vlaamse gemeenschap, Franse gemeenschap, Brussel en Duitstalige
gemeenschap
- Vlaanderen: https://www.groeipakket.be/
o Nieuwe regeling voor kinderen geboren na 1 januari 2019
▪ Basisbedrag (maandelijks) gelijk voor elk kind: 176,66 EUR
▪ Startbedrag bij geboorte of adoptie
▪ Toeslagen: Schoolbonus, zorgtoeslagen (bv kinderen met een handicap),
sociale toeslagen, participatietoeslagen
• Hiermee voert men ook beleid
Zie https://www.groeipakket.be/bedragen
Overgangsregeling voor kinderen geboren voor 1 januari 2019:
Zie https://www.groeipakket.be/bedragen/voor-kinderen-geboren- voor-2019
o Vorige regeling: hoe meer kinderen, hoe meer kinderbijslag, steeg exponentieel
▪ Om mensen aan te moedigen om kinderen te krijgen
historiek belgische sociale zekerheid
Historiek
- Sociale bijstand
o Armenzorg: vrijwillig
o PAD 1: Kerken
▪ Eten, sociale huisvesting, …
o PAD 2: Burgerlijke godshuizen en burelen van weldadigheid, initiatief steden en
gemeenten
▪ Voorlopers OCMW’s
o Commissies voor Openbare Onderstand (wet 10 maart 1925)
o OCMW’s (OCMW-Wet 8 juli 1976)
- Sociale verzekering
= wat je betaalt om iets te krijgen
o Gildenbussen
▪ Dateert van Middeleeuwen al
o Onderlinge bijstandsklassen
▪ Onderlinge bijstandsregelingen/kassen om mensen binnen de
ambacht/gilden te helpen als ze niet meer instaat zijn om te werken
3
, ▪ Initiatief arbeiders (soms steun private weldoener)
o Overheid: gesubsidieerde vrijheid
▪ Steun en subsidiëring in ruil voor meer controle
• Want overheid begint nut te zien van sociale
bijstandsregeling, bv om criminaliteit te
verminderen
▪ Oprichting algemene lijfrentenkas (1848)
• Heeft rol gehad in pensioenopbouw
• Als jijiets op de rekening zet, zet de overheid er ook
iets op, dit kan je later gebruiken als je te oud bent
om nog te kunnen werken
o Ontwikkeling socialistische coöpertatieven (Vooruit)
▪ Op gestructureerde wijze ontstaan verschillen initiatieven
voor ondersteuning van arbeiders
▪ Door socialistische bewegingen 4
o Belangrijk: oprichting Belgische Werkliedenpartij 1885
Intermezzo: ambtenarenpensioenen
= een van de eerste beroepsgroepen die pensioen kregen, dan
pas arbeiders, dan pas zelfstanidgen
- Wet 21 juli 1844 op de burgerlijke en kerkelijke pensioenen
- Rustpensioen als beloning voor aan de staat bewezen
diensten: idee van ‘uitgesteld loon’
- Dekking invaliditeit
- Pensioenleeftijd 65 jaar
o Nuance: meeste mensen haalden de 65 jaar niet
- Kantelpunt: bloedige stakingen 1886
o Arbeidswetgeving (o.a. beperking
vrouwen- en kinderarbeid)
o Sociale maatregelen (steunfonds
arbeidsongevallen, verdere
ondersteuning en subsidiëring
mutualiteitsverenigingen)
- Eerste socialistische verkozenen in parlement
(1894)
- Belangrijke stappen in ontwikkeling sociale
zekerheid
o Arbeidsongevallenwet (1903)
▪ Heel belangrijk aangezien men ervoor zichzelf juridisch moest verdidigen en
schuld van WG moest aantonen, arbeiders hadden geen geld voor advocaat,
…
o Overheidssubsidies ASLK en private pensioenkassen (1900)
o Tussenkomst invaliditeitsverzekering via mutualiteiten (1912)
o Ondersteuning werkloosheidskassen (staatssubsidies 1907)
- Stappen naar een verplichte (pensioen)verzekering mijnwerkers
- WO I zorgt voor een zekere vertraging in verdere ontwikkeling Belgische sociale zekerheid
→ WAT ONHOUDEN HIERVAN? Zie filmpje Blackboard
4
