RECHT EN SAMENLEVING
2023 - 2024
,Inhoudsopgave
Deel 1. Rechtsantropologie............................................................................................................................ 3
Inleiding. Kernconcepten in recht en samenleving...............................................................................................3
Afdeling 1. ‘Law and society’ (studies).............................................................................................................3
Afdeling 2. Rechtsantropologie........................................................................................................................4
Afdeling 3. Concreet........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 1. Een sociojuridische gevalstudie......................................................................................................9
Afdeling 1. Een juridische benadering.............................................................................................................9
Afdeling 2. Een sociojuridische bandering.......................................................................................................9
Hoofdstuk 2. Recht en cultuur............................................................................................................................13
Afdeling 1. Cultuur?.......................................................................................................................................13
Afdeling 2. Recht en cultuur..........................................................................................................................14
Afdeling 3. ‘Legal culture’..............................................................................................................................14
Hoofdstuk 3. Recht in actie.................................................................................................................................15
Afdeling 1. Rechtspluralisme.........................................................................................................................15
Afdeling 2. Interlegaliteit/ internormativiteit................................................................................................17
Hoofdstuk 4. Mensenrechten en universaliteit..................................................................................................18
Afdeling 1. Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?...........................................18
Afdeling 2. Mensenrechten en culturele diversiteit......................................................................................20
Afdeling 3. De praktijk van (mensen)rechten................................................................................................23
Deel 2. Rechtssociologie............................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 1. Geschillen en conflicten................................................................................................................25
Afdeling 1. Conflict.........................................................................................................................................25
Afdeling 2. Formele geschilbeslechting.........................................................................................................26
Afdeling 3. Informele geschilbeslechting.......................................................................................................34
Afdeling 4. Wat met nazorg?.........................................................................................................................37
Hoofdstuk 2. Toegang tot het recht....................................................................................................................37
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................37
Afdeling 2. Determinanten voor juridisering.................................................................................................38
Afdeling 3. Wie heeft toegang tot het recht?................................................................................................39
Afdeling 4. Klassieke studies..........................................................................................................................39
Afdeling 5. Hoe ongelijke rechtshulp aanpakken?.........................................................................................40
Afdeling 6. Juridische bijstand in België.........................................................................................................41
Afdeling 7. Galanter, de duivel schijt altijd op de grote hoop (theorie)........................................................41
Afdeling 7. Elementen die een effect kunnen hebben op de ongelijke positie van RP en OS (theorie)........42
Afdeling 8. Elementen die een effect kunnen hebben op de ongelijke positie van RP en OS.......................43
Afdeling 9. Hervormingsstrategieën m.o.o verminderen en wegwerken ongelijkheid.................................44
Afdeling 10. Wat zegt onderzoek over Galanter?..........................................................................................44
Afdeling 11. Conclusie....................................................................................................................................45
Hoofdstuk 2. Meningen over het recht...............................................................................................................45
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................45
Afdeling 2. Theorie en onderzoek..................................................................................................................46
Afdeling 3. Praktijk.........................................................................................................................................52
Deel 3. Recht & diversiteit............................................................................................................................ 55
Hoofdstuk 1. Recht en kolonisatie......................................................................................................................55
Afdeling 1. ‘Kolonialisme’ (terminologie)......................................................................................................55
Afdeling 2. Socio-juridische perspectieven op kolonialisme.........................................................................56
Afdeling 3. Historisch evolutie: de rol v/h recht in het kolonialisme.............................................................57
1
, Afdeling 4. Legitimering: internationaal recht...............................................................................................59
Afdeling 5. Slavernij.......................................................................................................................................61
Afdeling 6. Belgisch koloniaal recht en bestuur in Congo.............................................................................62
Afdeling 7. Actueel kolonialisme?..................................................................................................................65
Hoofdstuk 2. Superdiversiteit als het nieuwe normaal: van polarisatie naar verbinding?................................66
Afdeling 1. Het vertrekpunt...........................................................................................................................66
Afdeling 2. Term ‘superdiversiteit’.................................................................................................................66
Afdeling 3. Uitdagingen.................................................................................................................................71
Hoofdstuk 3. Recht en gender............................................................................................................................73
1. Wat en waarom?........................................................................................................................................73
2. Golven en stromingen................................................................................................................................74
Hoofdstuk 4. Intersectionaliteit..........................................................................................................................79
Hoofdstuk 5. Recht en sociale klasse..................................................................................................................81
Hoofdstuk 6. Taal, meertaligheid en recht.........................................................................................................84
Afdeling 1. Inleiding: taal en recht.................................................................................................................84
Afdeling 2. Onderzoek: taal en het recht.......................................................................................................85
Afdeling 3. Mythes over taal in juridische contexten....................................................................................85
2
, Deel 1. Rechtsantropologie
Inleiding. Kernconcepten in recht en samenleving
Overzicht
1. ‘Law and society’ (studies)
2. Rechtsantropologie
2.1. Antropologie?
2.2. Recht?
2.3. Rechtsantropologie?
2.4. Juridisch vs antropologisch onderzoek
2.5. Methodologie
3. Concreet
Afdeling 1. ‘Law and society’ (studies)
Recht >< samenleving
Recht bestaat uit verschillende rechtstakken
Recht reguleert zaken in de samenleving, nagaan wat de gevolgen van recht in de
samenleving zijn
Co-constitutieve verhouding = recht en samenleving gaan elkaar vormen
Aanpassingen in het recht ten gevolge van aanpassingen in de samenleving (vb. sigaretten
roken op tv => nieuwe inzichten dat roken niet goed is => gevolg: een wet die dit verbood; vb. vroeger
gezin: mama, papa en kinderen => nu: veel diverser => nodig: aanpassing v/d wet)
Gevolgen v/h recht = ‘vervormde’ effecten (distortions) & contraproductieve effecten
‘Recht en samenleving’
Inhoudelijk: interactie tussen recht en samenleving
Stijlen in juridisch onderzoek
Recht (‘law’) Samenleving
Rechten/ rechtsgeleerdheid Intradisciplinaire velden Sociale wetenschappen
Doctrinaire methode Sociaalwetenschappelijke
methoden
Rechtsantropologie, Antropologie, sociologie,
rechtssociologie politicologie, criminologie
Law and society studies + critical
legal studies
1. ‘Law and society’ onderzoek
Oorsprong in V.S.
‘Sociaalwetenschappelijke’ (/ ‘empirische’) studie v/h recht
o Empirie + theorie
Empirie: nagaan wat er in de realiteit gebeurt
3
2023 - 2024
,Inhoudsopgave
Deel 1. Rechtsantropologie............................................................................................................................ 3
Inleiding. Kernconcepten in recht en samenleving...............................................................................................3
Afdeling 1. ‘Law and society’ (studies).............................................................................................................3
Afdeling 2. Rechtsantropologie........................................................................................................................4
Afdeling 3. Concreet........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 1. Een sociojuridische gevalstudie......................................................................................................9
Afdeling 1. Een juridische benadering.............................................................................................................9
Afdeling 2. Een sociojuridische bandering.......................................................................................................9
Hoofdstuk 2. Recht en cultuur............................................................................................................................13
Afdeling 1. Cultuur?.......................................................................................................................................13
Afdeling 2. Recht en cultuur..........................................................................................................................14
Afdeling 3. ‘Legal culture’..............................................................................................................................14
Hoofdstuk 3. Recht in actie.................................................................................................................................15
Afdeling 1. Rechtspluralisme.........................................................................................................................15
Afdeling 2. Interlegaliteit/ internormativiteit................................................................................................17
Hoofdstuk 4. Mensenrechten en universaliteit..................................................................................................18
Afdeling 1. Wat zijn mensenrechten? Waar komen mensenrechten vandaan?...........................................18
Afdeling 2. Mensenrechten en culturele diversiteit......................................................................................20
Afdeling 3. De praktijk van (mensen)rechten................................................................................................23
Deel 2. Rechtssociologie............................................................................................................................... 25
Hoofdstuk 1. Geschillen en conflicten................................................................................................................25
Afdeling 1. Conflict.........................................................................................................................................25
Afdeling 2. Formele geschilbeslechting.........................................................................................................26
Afdeling 3. Informele geschilbeslechting.......................................................................................................34
Afdeling 4. Wat met nazorg?.........................................................................................................................37
Hoofdstuk 2. Toegang tot het recht....................................................................................................................37
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................37
Afdeling 2. Determinanten voor juridisering.................................................................................................38
Afdeling 3. Wie heeft toegang tot het recht?................................................................................................39
Afdeling 4. Klassieke studies..........................................................................................................................39
Afdeling 5. Hoe ongelijke rechtshulp aanpakken?.........................................................................................40
Afdeling 6. Juridische bijstand in België.........................................................................................................41
Afdeling 7. Galanter, de duivel schijt altijd op de grote hoop (theorie)........................................................41
Afdeling 7. Elementen die een effect kunnen hebben op de ongelijke positie van RP en OS (theorie)........42
Afdeling 8. Elementen die een effect kunnen hebben op de ongelijke positie van RP en OS.......................43
Afdeling 9. Hervormingsstrategieën m.o.o verminderen en wegwerken ongelijkheid.................................44
Afdeling 10. Wat zegt onderzoek over Galanter?..........................................................................................44
Afdeling 11. Conclusie....................................................................................................................................45
Hoofdstuk 2. Meningen over het recht...............................................................................................................45
Afdeling 1. Inleiding.......................................................................................................................................45
Afdeling 2. Theorie en onderzoek..................................................................................................................46
Afdeling 3. Praktijk.........................................................................................................................................52
Deel 3. Recht & diversiteit............................................................................................................................ 55
Hoofdstuk 1. Recht en kolonisatie......................................................................................................................55
Afdeling 1. ‘Kolonialisme’ (terminologie)......................................................................................................55
Afdeling 2. Socio-juridische perspectieven op kolonialisme.........................................................................56
Afdeling 3. Historisch evolutie: de rol v/h recht in het kolonialisme.............................................................57
1
, Afdeling 4. Legitimering: internationaal recht...............................................................................................59
Afdeling 5. Slavernij.......................................................................................................................................61
Afdeling 6. Belgisch koloniaal recht en bestuur in Congo.............................................................................62
Afdeling 7. Actueel kolonialisme?..................................................................................................................65
Hoofdstuk 2. Superdiversiteit als het nieuwe normaal: van polarisatie naar verbinding?................................66
Afdeling 1. Het vertrekpunt...........................................................................................................................66
Afdeling 2. Term ‘superdiversiteit’.................................................................................................................66
Afdeling 3. Uitdagingen.................................................................................................................................71
Hoofdstuk 3. Recht en gender............................................................................................................................73
1. Wat en waarom?........................................................................................................................................73
2. Golven en stromingen................................................................................................................................74
Hoofdstuk 4. Intersectionaliteit..........................................................................................................................79
Hoofdstuk 5. Recht en sociale klasse..................................................................................................................81
Hoofdstuk 6. Taal, meertaligheid en recht.........................................................................................................84
Afdeling 1. Inleiding: taal en recht.................................................................................................................84
Afdeling 2. Onderzoek: taal en het recht.......................................................................................................85
Afdeling 3. Mythes over taal in juridische contexten....................................................................................85
2
, Deel 1. Rechtsantropologie
Inleiding. Kernconcepten in recht en samenleving
Overzicht
1. ‘Law and society’ (studies)
2. Rechtsantropologie
2.1. Antropologie?
2.2. Recht?
2.3. Rechtsantropologie?
2.4. Juridisch vs antropologisch onderzoek
2.5. Methodologie
3. Concreet
Afdeling 1. ‘Law and society’ (studies)
Recht >< samenleving
Recht bestaat uit verschillende rechtstakken
Recht reguleert zaken in de samenleving, nagaan wat de gevolgen van recht in de
samenleving zijn
Co-constitutieve verhouding = recht en samenleving gaan elkaar vormen
Aanpassingen in het recht ten gevolge van aanpassingen in de samenleving (vb. sigaretten
roken op tv => nieuwe inzichten dat roken niet goed is => gevolg: een wet die dit verbood; vb. vroeger
gezin: mama, papa en kinderen => nu: veel diverser => nodig: aanpassing v/d wet)
Gevolgen v/h recht = ‘vervormde’ effecten (distortions) & contraproductieve effecten
‘Recht en samenleving’
Inhoudelijk: interactie tussen recht en samenleving
Stijlen in juridisch onderzoek
Recht (‘law’) Samenleving
Rechten/ rechtsgeleerdheid Intradisciplinaire velden Sociale wetenschappen
Doctrinaire methode Sociaalwetenschappelijke
methoden
Rechtsantropologie, Antropologie, sociologie,
rechtssociologie politicologie, criminologie
Law and society studies + critical
legal studies
1. ‘Law and society’ onderzoek
Oorsprong in V.S.
‘Sociaalwetenschappelijke’ (/ ‘empirische’) studie v/h recht
o Empirie + theorie
Empirie: nagaan wat er in de realiteit gebeurt
3
