Moderne Literatuur lesnotities 2021

Moderne literatuur lesnotities
Vroege middeleeuwen:
 Periode van verval
 Overwinnaars van de gevechten hadden geen schrijfcultuur
 Romeinen => samenleving als de onze
 Alle kennis gaat verloren in het westen
 Romeinse stammen => vooral een orale cultuur t.o.v Latijnse teksten
 Uitzondering = Byzantium & Islam
 Eerste tekenen van heropleving = rond 800 in de Karolingische Renaissance

Hoge middeleeuwen:
 Vanaf 11de – 12de eeuw
 Met 2 types van literatuur: aristocratisch (de troubadours) en de stedelijke en
burgerlijke cultuur

Late middeleeuwen:
 Dante
 Begin renaissance in Italië

Middeleeuws denken:
 Geloof & kennis was religieus
 Goddelijke orde = bepaald alles
 Hebben een eenheidscultuur
 Geraakt in verval op het einde van de late Middeleeuwen (soort van
individualisering)
 Volgens Panofsky en Bourdieu: Habitus (vanzelfsprekende kennis en gedrag)

Oudgermaanse literatuur:
 Alleen mondeling overgedragen
 Tussen 700 en 1250
 Hard beïnvloed door het christendom = aangezien deze verhalen jaren later werden
neergepend door monniken

Nibelungenlied:
 Germaanse verhaalcultuur

Karolingische renaissance:
Het ontstaan van een eenheidscultuur
 Het antieke cultuurideaal
 Christelijke levensbeschouwing
 Driedelig: ridderdam, geestelijkheid en boerenstand

,  (zie Roelandslied)

Kennis clip Beowulf:
Oudgermaanse literatuur = de niet christelijke Germaanse cultuur
Korte samenvatting: moerasmonsters die worden uitgedaagd door Beowulf (held), hij
verslaat ook de draak, en offert zichzelf daarna op (geen happy ending zoals we nu wel vaak
zien)
 Typisch verhaalschema
 Dood = heeft een zuivere werking
 Orale literaturen
 Volkscultuur = zeer complex (veel ruzies en familieproblemen)
 Viking gebied
 Verhaal zelf: in Denemarken

Kennis clip Laxdaele Saga:
Oud Scandinavische literatuur
- Skaldenpoëzie
- Eddaliederen -> vooral heldenliederen en mythes
- Saga’s (prozagedichten) -> ca. 900, neergeschreven in 1200
 Hele rijke schriftelijke cultuur, orale traditie
 Hàvamàl = het lied van de Hoge

Hoog middeleeuwse literatuur
Aristocratische literatuur
 Veel dieper
 Stap voorwaarts
 Bezig met de samenleving
 Een hoofse cultuur
 Meer aanbidding voor de vrouw
 Materiële en fysieke verfijning
 Emotionele verfijning
Hofdichters <-> jongleurs (altijd op tocht)
Bernard de Ventadour
- Één van de grootste troubadours
Vertekent beeld van liefde sinds de hoofse cultuur
Maria = vrij van zonde -> vaak gebruikt als spiegelbeeld voor de vrouwen in Ridderromans
Vrouwen = overwinning wordt aan hun opgedraagd
Paradoxale visie tegenover de vrouw

,  Geen rechten, maar worden wel als superieur wezen gezien
Burgerlijke literatuur
- Vagantenlyriek

Laat middeleeuwse literatuur
14de/15de eeuw: laat middeleeuwen in Noord Europa, en renaissance in Italië en mengvorm
in Noord en Zuid

Dante
- Één van de grootste Italiaanse dichters
- Vroege 14de eeuw = Divina Commedia
- Firenze
La vita nuova (1292)
- Middeleeuwse elementen: hoofse liefdeslyriek, theologische proza
- Beschrijft zichzelf die als 9jarige jongen verliefd wordt op een meisje in de kerk, 3 jaar
later: passeert langs hem en ze groet hem, dan droomt hij de visioenen
Tragisch verhaal: Beatritcha sterft
Hij leert alles over zuiverheid wanneer ze sterf en ze hem dit aanleert
- Heel mystiek
Didactische werken:
- Over taal
- Over de staatsleer
- ‘encyclopedie’ van de toenmalige kennis
La Divina Commedia
- Existentiële boodschap
- Panter = onkuisheid, Leeuw = ijdelheid, Wolvin = hebzucht
- Verschillende lagen van de hel
- Verschil tussen zonde uit boosheid en zonde uit zwakheid
Lagen van de hel

, Purgatorio:
7 terassen van de louteringsberg (7 hoofdzonden)
1) Hoogmoedigen
2) Afgustigen
3) Toornigen
4) Tragen
5) Hebzuchtigen
6) Vraatzuchtigen
7) Wellustigen
Paradisio:
 Van het Aardsparadijs naar het Hemelparadijs
 Sterrenkundige model van Ptolemaens
 Beatrice als gids
 9 cirkels van de hemel
-7 hemellichamen: Maan, Mercurius, Venus, Zon, Mars, Jupiter, Saturnus
(hoofddeugden)
-hemel van vaste sterren
-kristallijnen hemel of primum mobile
Empyreum = gids Bernardus van Clairvaux

Dante als schrijver
 Volkstaal
 Mix van lagen en hoge stijl
Komisch = groteske omkeringen & happy end
Tragisch = zondigheid van de mens
 Encyclopedische synthese van:
-wetenschap van de Oudheid
-moraal en politiek van de late 13de en vroege 14de eeuw
-religieuze levensbeschouwingen
 Geïndividualiseerde aanpak van de Renaissance aankondigt: medelijden met
zondaars, existentieel uitgangspunt, onbereikbaarheid van perfectie
Villon (15de eeuw)
 Middeleeuwse dichtvormen
 Vernieuwend: taalgebruik: satire/kritiek (chanson), belijdenislyriek
Novelle
- Anekdotisch
- Burgerlijk-stedelijk
- Alledaagse thematiek en taal