GERIATRIE: PATHOLOGIE EN
FARMACOLOGIE
NEURODENERATIEVE AANDOENINGEN
ZIEKTE VAN PARKINSON
WAT
= progressieve degeneratieve aandoening van het centraal zenuwstelsel
Gevolg: toenemende moeilijkheden motorische en psychische vlak
OORZAAK
Normaal
Ter hoogte CZS een evenwicht tussen acetylcholine- en de dopamine-activiteit (dopamine = NT nodig om
lichaamsbewegingen vlot te laten verlopen)
Ziekte van Parkinson
Degeneratie van de dopaminevormende zenuwcellen van de substantia nigra, een diepgelegen hersenkern
dopaminetekort teveel aan cholinerge impulsen aanwezig bewegingsstoornissen van de:
Ledematen
Romp
Hoofd
Spraakorganen
Darm
Blaas
Beven en verhoogde spiertonus is een gevolg van overwicht van de acetylcholine-activiteit
SYMPTOMEN
Vaak sluipend begin
Eerste symptomen zichtbaar tussen leeftijd van 50-60jaar, kan vroeger of ouder
Eerste klinische tekens bij 80% van de dopamine producerende cellen niet meer functioneren
Hoofdsymptomen
Bevingen (tremor)
= vaak eerste symptoom en begint unilateraal, 10% ontwikkeld dit niet
Typische tremor is een rusttremor en verdwijnt bij beweging
,Toename door:
Emotionele stress
Vermoeidheid
Intellectuele spanning
Begin distale uiteinde van de bovenste ledematen en breidt zich vervolgens uit naar de onderste ledematen
Verhoogde spierspanning, stramheid, stijve spieren (rigiditeit)
Door verhoogde spierspanning toegenomen weerstand passieve bewegingen
De weerstand kan bij onderzoek schoksgewijs verdwijnen (tandrad- tandwielfenomeen) het fenomeen kan best
aangetoond worden ter hoogte van de elleboog
Rigiditeit treft vooral buikspieren voorovergebogen houding met knieën en ellebogen in flexie
Algemene vertraging van de bewegingen en bewegingsarmoede (hypokinesie)
Moeilijk: gewilde bewegingen (stappen/slikken), in te zetten of gewoon uit te voeren
Progressief treedt er een verlies op van automatische bewegingen en vermindering van gelaatsmimiek
aanwezig maskergelaat
Opsporen: vragen om zelf recht te komen
Verlies van posturale reflexen
Posturale reflexen hebben te maken met onze lichaamshouding en onze statiek
Bijkomende tekens
Veel zweten – soms zelfs zweetaanvallen
Constipatie
Blaasstoornissen
Pijnlijke krampen in voeten en of kuiten
Traag en monotoon spreken
Slikmoeilijkheden
Speekselvloed
Micrografie
Vertraagd denkvermogen
Verstraagde werking geest
Stemmingsstoornissen (duidelijke neiging tot depressie)
15-30% wordt dement
BEHANDELING
Medicamenteus
onevenwicht herstellen
Levodopa + decarboxylaseremmer (sinement, prolopa)
, Levodopa = voorloper dopamine, slechts 1 procent bereikt hersenen en wordt omgezet in dopamine, rest
wordt perifeer afgebroken
reden van toevoegen van decarboxylaseremmer, deze verhinderd dat perifeer wordt omgezet
dosisverlaging levodopa toegestaan
Levodopa heeft geen invloed op de progressie van de ziekte maar afnemen van spierstijfheid en vertraagde
motoriek (75% reageert gunstig)
Na behandeling van ongeveer 5jaar groot deel werkzaamheid verliest en storende bijwerkingen optreden
Nevenwerkingen:
Onwillekeurige en ongecontroleerde bewegingen (ledematen, tong, mond, …)
Blokkeringen ter plaatste (verstijven)
Pijnlijke krampen
Zeldzaam: verwardheid en hallucinaties
Starten met een zo laag mogelijk dosis en deze geleidelijk gaan opbouwen
Dopamine agonisten (permax, parlodel)
stimuleren dopaminereceptoren rechtstreeks , minder frequent gepaard met onwillekeurige en
ongecontroleerde bewegingen
Gebruik: vaak in combinatie met levodopa om deze dosis zo laag mogelijk te kunnen houden of wanneer
respons onvoldoende was
Progressief opbouwen in verband met bijwerkingen
Anticholinerge (akineton)
verminderen het overgewicht van acetylcholine-activiteit
Gebruikt bij: tremor en rigiditeit tegen te gaan, ook bij ernstige slikstoornissen en zweetaanvallen
Meestal in combinatie met levodopa
Bijwerkingen:
Droge mond
constipatie
blaasledigingsstoornissen (urinaire retentie)
accomodatiestoornissen (wazig zicht)
MAO-B inhibitoren (eldepryl)
Remt werking mono-amino-oxydase B = enzym dat dopamine in hersenen afbreekt
In combinatie met levopdopa gegeven of wanneer er onvoldoende respons is
FARMACOLOGIE
NEURODENERATIEVE AANDOENINGEN
ZIEKTE VAN PARKINSON
WAT
= progressieve degeneratieve aandoening van het centraal zenuwstelsel
Gevolg: toenemende moeilijkheden motorische en psychische vlak
OORZAAK
Normaal
Ter hoogte CZS een evenwicht tussen acetylcholine- en de dopamine-activiteit (dopamine = NT nodig om
lichaamsbewegingen vlot te laten verlopen)
Ziekte van Parkinson
Degeneratie van de dopaminevormende zenuwcellen van de substantia nigra, een diepgelegen hersenkern
dopaminetekort teveel aan cholinerge impulsen aanwezig bewegingsstoornissen van de:
Ledematen
Romp
Hoofd
Spraakorganen
Darm
Blaas
Beven en verhoogde spiertonus is een gevolg van overwicht van de acetylcholine-activiteit
SYMPTOMEN
Vaak sluipend begin
Eerste symptomen zichtbaar tussen leeftijd van 50-60jaar, kan vroeger of ouder
Eerste klinische tekens bij 80% van de dopamine producerende cellen niet meer functioneren
Hoofdsymptomen
Bevingen (tremor)
= vaak eerste symptoom en begint unilateraal, 10% ontwikkeld dit niet
Typische tremor is een rusttremor en verdwijnt bij beweging
,Toename door:
Emotionele stress
Vermoeidheid
Intellectuele spanning
Begin distale uiteinde van de bovenste ledematen en breidt zich vervolgens uit naar de onderste ledematen
Verhoogde spierspanning, stramheid, stijve spieren (rigiditeit)
Door verhoogde spierspanning toegenomen weerstand passieve bewegingen
De weerstand kan bij onderzoek schoksgewijs verdwijnen (tandrad- tandwielfenomeen) het fenomeen kan best
aangetoond worden ter hoogte van de elleboog
Rigiditeit treft vooral buikspieren voorovergebogen houding met knieën en ellebogen in flexie
Algemene vertraging van de bewegingen en bewegingsarmoede (hypokinesie)
Moeilijk: gewilde bewegingen (stappen/slikken), in te zetten of gewoon uit te voeren
Progressief treedt er een verlies op van automatische bewegingen en vermindering van gelaatsmimiek
aanwezig maskergelaat
Opsporen: vragen om zelf recht te komen
Verlies van posturale reflexen
Posturale reflexen hebben te maken met onze lichaamshouding en onze statiek
Bijkomende tekens
Veel zweten – soms zelfs zweetaanvallen
Constipatie
Blaasstoornissen
Pijnlijke krampen in voeten en of kuiten
Traag en monotoon spreken
Slikmoeilijkheden
Speekselvloed
Micrografie
Vertraagd denkvermogen
Verstraagde werking geest
Stemmingsstoornissen (duidelijke neiging tot depressie)
15-30% wordt dement
BEHANDELING
Medicamenteus
onevenwicht herstellen
Levodopa + decarboxylaseremmer (sinement, prolopa)
, Levodopa = voorloper dopamine, slechts 1 procent bereikt hersenen en wordt omgezet in dopamine, rest
wordt perifeer afgebroken
reden van toevoegen van decarboxylaseremmer, deze verhinderd dat perifeer wordt omgezet
dosisverlaging levodopa toegestaan
Levodopa heeft geen invloed op de progressie van de ziekte maar afnemen van spierstijfheid en vertraagde
motoriek (75% reageert gunstig)
Na behandeling van ongeveer 5jaar groot deel werkzaamheid verliest en storende bijwerkingen optreden
Nevenwerkingen:
Onwillekeurige en ongecontroleerde bewegingen (ledematen, tong, mond, …)
Blokkeringen ter plaatste (verstijven)
Pijnlijke krampen
Zeldzaam: verwardheid en hallucinaties
Starten met een zo laag mogelijk dosis en deze geleidelijk gaan opbouwen
Dopamine agonisten (permax, parlodel)
stimuleren dopaminereceptoren rechtstreeks , minder frequent gepaard met onwillekeurige en
ongecontroleerde bewegingen
Gebruik: vaak in combinatie met levodopa om deze dosis zo laag mogelijk te kunnen houden of wanneer
respons onvoldoende was
Progressief opbouwen in verband met bijwerkingen
Anticholinerge (akineton)
verminderen het overgewicht van acetylcholine-activiteit
Gebruikt bij: tremor en rigiditeit tegen te gaan, ook bij ernstige slikstoornissen en zweetaanvallen
Meestal in combinatie met levodopa
Bijwerkingen:
Droge mond
constipatie
blaasledigingsstoornissen (urinaire retentie)
accomodatiestoornissen (wazig zicht)
MAO-B inhibitoren (eldepryl)
Remt werking mono-amino-oxydase B = enzym dat dopamine in hersenen afbreekt
In combinatie met levopdopa gegeven of wanneer er onvoldoende respons is
