ORGANISME PRACTICUMS – THEMA 6: DE MENS
PRACTICUM 11: CENTRAAL ZENUWSTELSEL
Hersenontwikkeling en hersenzenuwen (embryo kip)
De neurale buis bestaat na 48 uur uit 5 verschillende onderdelen (tel-, di-, mes-, met-,
myelencephalon). De dorsale flexuur zorgt voor kromming van de hersenblaasjes t.o.v. het
ruggenmerg.
Telencephalon -> nervus olfactorius
Diëncephalon -> oogblaasjes: het netvlies ontstaat uit neuraal weefsel, de les ontwikkelt zich uit
ectoderm
(ter hoogte van) Metencephalon -> oorblaasjes: het oorblaasje ontwikkelt zich uit ectoderm
Na 4 dagen: in het embryo is de steel van de hypofyse te zien
De hypofyse ontwikkelt zich uit diëncephalon
Het andere deel van de hypofyse, adenohypofyse ontwikkelt zich uit oraal ectoderm (zak van
Rathke)
De plexus choroïdeus kun je bij de mens aantreffen in de ventrikels en deze plexus heeft als
functie de productie van hersenvloeistof.
Er zijn 2 hersenzenuwen die niet aan de hersenstam ontspringen: zenuw I en II, die in het
cerebellum binnentreden. Hersenzenuw I: nervus olfactoirus -> reuk& hersenzenuw II: nervus
opticus -> oog. Onder de hersenstam verstaat men de pons, verlengde merg en het
mesencephalon.
In de grote hersenen ontstaan na verloop van tijd sulci (groeven) en gyri (windingen) die zorgen
voor oppervlakvergroting van de grote hersenen
Neurale buisdefecten
Neurale buisdefecten: aangeboren afwijkingen gepaard gaande met dorsale openingen in hersneen
en ruggenmerg, en/of daarmee samenhangende benige structuren. Lage en hoge sluitingsdefecten:
laag=spina bifida, hoog (craniaal deel van neurale buis) = anencefalie. Afhankelijk van botdefect: hoe
groter het botdefect, hoe ernstiger de neurologische afwijking.
Spina bifida: letterlijk gespleten wervelkolom
Spina bifida occulta (gesloten defect)
Meest eenvoudige vorm: een of meerdere wervelbogen zijn niet of slechts gedeeltelijk gevormd.
Afwijking onder huid en aan de buitenkant niet te zien: vaak 1 plukje haargroei op plek van defect
Occulta: bedekt met huid
Spina bifida aperat (open/gesloten defect): ‘open ruggetje’
Meer dan 2 wervelbogen niet of niet volledig gevormd: vliezen die het ruggenmerg bedekken,
kunnen door opening naar buiten puilen
- Meningokèle: vliezen ruggenmerg puilen naar buiten en vormen met huid bedekte zak
(gesloten defect)
- Meningomyelokèle: zak met vliezen, bevat ook het ruggenmerg en ruggenmergzenuwen
- Myeloschisis
Neurologische stoornissen
Spina bifida aperta (open)
Partieel sluitingsdefect in de caudale neurale buis. De plaat ligt zonder bedekkende vliezen open en
bloot in de amnionholte. In eerste instantie ontwikkelt het neuro-epitheel zich normaal, in de foetale
periode treedt er plotseling degeneratie van dit weefsel op: er verdwijnt veel van het neurale weefsel
Anencefalie (cephalo=hoofd): schedel niet volledig aangelegd
, Craniale neurale buis defecten: craniaal deel van neurale buis sluit niet
Klein restant van hersenweefsel over, soms bedekt met dun laagje bindweefsel
Gaat meestal gepaard met een open ruggenmerg in cervicaal gebied (hals/nek)
Schedelkap ontbreekt, waardoor het hoofd een karakteristiek voorkomen heeft: ogen puilen uit,
hals ontbreekt en het gezicht en borst lopen in elkaar over
Ontbreken van schedelkap leidt tot verbeningsdefect van schedelbeenderen. Opening in
achterhoofdsbeen (os occipitale):
- Meningokèle: kleine opening in achterhoofdsbeen waardoor hersenvliezen uitpuulen
- Grotere opening in achterhoofdsbeen:
- Meningo-encephalokèle: uitpuilen gedeelte van hersenen (open/gesloten)
- Meninghydro-encephalokèle: uitpuilen van gedeelte hersenen en zelfs een deel van het
hersenventrikel (open/gesloten)
Evolutie van de hersenen
Bij lagere vertebraten hebben de grote hersenen (cerebrum) een belangrijke olfactoire functie:
reuk. Visuele/auditieve/sensibele informatie komt binnen in het dak (tectum) van het
mesencephalon en daar verwerkt zodat er motorische impulsen ontstaan -> tectum – hart van
het zenuwstelsel bij vissen en amfibieën. Bij reptielen en vogel beginnen de grote hersenen
steeds belangrijker te worden.
Zoogdieren: functies van het tectum overgenomen door de grote hersenen, het tectum speelt
nog steeds een rol bij reflexmatige bewegingen. De grote hersenen nemen in grootte toe om
plaats te geven aan associatiecentra: voor processen als leervermogen, beoordelingen, initiatief
etc.
De kleine hersenen (cerebellum) zorgt voor coördinatie en regulatie van motorische activiteiten
voor het handhaven van de lichaamshouding, de grootte van het cerebellum is afhankelijk van de
motoriek van het dier
Bij alle dieren ontwikkelt het telencephalon zich tot 2 cerebrale hemisferen
Vanaf de hond en kat zie je sulci en gryi ontstaan in de grote hersenen, met als reden de
complexiteit: functies van het tectum worden overgenomen door de grote hersenen en ontstaan
associatiecentra.
Lagere vertebraten hebben een groter mesencephalon: meer reflexmatige bewegingen dan
hogere vertebraten
Bij het diëncephalon kun je het chiasma opticum (kruising van de oogzenuwen) zien
Bij de hersenen van de prik is er nog een ventrikel in het mesencephalon te zien, bij hogere
vertebraten niet meer en ontwikkelt het mesencephalon zich tot de aquaductus
Het cerebellum dat ontstaat uit het metencephalon gaat over het 4 e ventrikel heen groeien.
Dieren met een minder complexe motoriek hebben een kleiner cerebellum
De pijnappelklier, alleen nog een lichtgevoelig orgaan bij lagere vertebraten, speelt een rol bij de
biologische klok. Bij hogere vertebraten bereikt lichtinformatie de pijnappelklier via het netvlies
en niet direct (schedelkap)
Embryonale oorsprong hersenvliezen
Hard hersenvlies: dura mater -> mesoderm
Zachte hersenvliezen: arachnoidea & pia mater -> ectoderm: neurale lijstcellen
Doorbloeding van de hersenen
De aders die samen het voorste (2 a. carotis internae, halsslagaders) en achterste deel (aa.
vertebrales) van de hersenen van bloed voorzien, komen samen in de cirkel van Willis. Deze zorgt
ervoor dat bloed ook de verschillende delen van de hersenen nog kan bereiken, wanneer er ergens
een blokkade van een ader zit. Hersenvaten zijn onderling met elkaar verbonden met tight junctions
en vormen zo een bloedhersenbarrière: voor het in stand houden van het interne milieu.
PRACTICUM 11: CENTRAAL ZENUWSTELSEL
Hersenontwikkeling en hersenzenuwen (embryo kip)
De neurale buis bestaat na 48 uur uit 5 verschillende onderdelen (tel-, di-, mes-, met-,
myelencephalon). De dorsale flexuur zorgt voor kromming van de hersenblaasjes t.o.v. het
ruggenmerg.
Telencephalon -> nervus olfactorius
Diëncephalon -> oogblaasjes: het netvlies ontstaat uit neuraal weefsel, de les ontwikkelt zich uit
ectoderm
(ter hoogte van) Metencephalon -> oorblaasjes: het oorblaasje ontwikkelt zich uit ectoderm
Na 4 dagen: in het embryo is de steel van de hypofyse te zien
De hypofyse ontwikkelt zich uit diëncephalon
Het andere deel van de hypofyse, adenohypofyse ontwikkelt zich uit oraal ectoderm (zak van
Rathke)
De plexus choroïdeus kun je bij de mens aantreffen in de ventrikels en deze plexus heeft als
functie de productie van hersenvloeistof.
Er zijn 2 hersenzenuwen die niet aan de hersenstam ontspringen: zenuw I en II, die in het
cerebellum binnentreden. Hersenzenuw I: nervus olfactoirus -> reuk& hersenzenuw II: nervus
opticus -> oog. Onder de hersenstam verstaat men de pons, verlengde merg en het
mesencephalon.
In de grote hersenen ontstaan na verloop van tijd sulci (groeven) en gyri (windingen) die zorgen
voor oppervlakvergroting van de grote hersenen
Neurale buisdefecten
Neurale buisdefecten: aangeboren afwijkingen gepaard gaande met dorsale openingen in hersneen
en ruggenmerg, en/of daarmee samenhangende benige structuren. Lage en hoge sluitingsdefecten:
laag=spina bifida, hoog (craniaal deel van neurale buis) = anencefalie. Afhankelijk van botdefect: hoe
groter het botdefect, hoe ernstiger de neurologische afwijking.
Spina bifida: letterlijk gespleten wervelkolom
Spina bifida occulta (gesloten defect)
Meest eenvoudige vorm: een of meerdere wervelbogen zijn niet of slechts gedeeltelijk gevormd.
Afwijking onder huid en aan de buitenkant niet te zien: vaak 1 plukje haargroei op plek van defect
Occulta: bedekt met huid
Spina bifida aperat (open/gesloten defect): ‘open ruggetje’
Meer dan 2 wervelbogen niet of niet volledig gevormd: vliezen die het ruggenmerg bedekken,
kunnen door opening naar buiten puilen
- Meningokèle: vliezen ruggenmerg puilen naar buiten en vormen met huid bedekte zak
(gesloten defect)
- Meningomyelokèle: zak met vliezen, bevat ook het ruggenmerg en ruggenmergzenuwen
- Myeloschisis
Neurologische stoornissen
Spina bifida aperta (open)
Partieel sluitingsdefect in de caudale neurale buis. De plaat ligt zonder bedekkende vliezen open en
bloot in de amnionholte. In eerste instantie ontwikkelt het neuro-epitheel zich normaal, in de foetale
periode treedt er plotseling degeneratie van dit weefsel op: er verdwijnt veel van het neurale weefsel
Anencefalie (cephalo=hoofd): schedel niet volledig aangelegd
, Craniale neurale buis defecten: craniaal deel van neurale buis sluit niet
Klein restant van hersenweefsel over, soms bedekt met dun laagje bindweefsel
Gaat meestal gepaard met een open ruggenmerg in cervicaal gebied (hals/nek)
Schedelkap ontbreekt, waardoor het hoofd een karakteristiek voorkomen heeft: ogen puilen uit,
hals ontbreekt en het gezicht en borst lopen in elkaar over
Ontbreken van schedelkap leidt tot verbeningsdefect van schedelbeenderen. Opening in
achterhoofdsbeen (os occipitale):
- Meningokèle: kleine opening in achterhoofdsbeen waardoor hersenvliezen uitpuulen
- Grotere opening in achterhoofdsbeen:
- Meningo-encephalokèle: uitpuilen gedeelte van hersenen (open/gesloten)
- Meninghydro-encephalokèle: uitpuilen van gedeelte hersenen en zelfs een deel van het
hersenventrikel (open/gesloten)
Evolutie van de hersenen
Bij lagere vertebraten hebben de grote hersenen (cerebrum) een belangrijke olfactoire functie:
reuk. Visuele/auditieve/sensibele informatie komt binnen in het dak (tectum) van het
mesencephalon en daar verwerkt zodat er motorische impulsen ontstaan -> tectum – hart van
het zenuwstelsel bij vissen en amfibieën. Bij reptielen en vogel beginnen de grote hersenen
steeds belangrijker te worden.
Zoogdieren: functies van het tectum overgenomen door de grote hersenen, het tectum speelt
nog steeds een rol bij reflexmatige bewegingen. De grote hersenen nemen in grootte toe om
plaats te geven aan associatiecentra: voor processen als leervermogen, beoordelingen, initiatief
etc.
De kleine hersenen (cerebellum) zorgt voor coördinatie en regulatie van motorische activiteiten
voor het handhaven van de lichaamshouding, de grootte van het cerebellum is afhankelijk van de
motoriek van het dier
Bij alle dieren ontwikkelt het telencephalon zich tot 2 cerebrale hemisferen
Vanaf de hond en kat zie je sulci en gryi ontstaan in de grote hersenen, met als reden de
complexiteit: functies van het tectum worden overgenomen door de grote hersenen en ontstaan
associatiecentra.
Lagere vertebraten hebben een groter mesencephalon: meer reflexmatige bewegingen dan
hogere vertebraten
Bij het diëncephalon kun je het chiasma opticum (kruising van de oogzenuwen) zien
Bij de hersenen van de prik is er nog een ventrikel in het mesencephalon te zien, bij hogere
vertebraten niet meer en ontwikkelt het mesencephalon zich tot de aquaductus
Het cerebellum dat ontstaat uit het metencephalon gaat over het 4 e ventrikel heen groeien.
Dieren met een minder complexe motoriek hebben een kleiner cerebellum
De pijnappelklier, alleen nog een lichtgevoelig orgaan bij lagere vertebraten, speelt een rol bij de
biologische klok. Bij hogere vertebraten bereikt lichtinformatie de pijnappelklier via het netvlies
en niet direct (schedelkap)
Embryonale oorsprong hersenvliezen
Hard hersenvlies: dura mater -> mesoderm
Zachte hersenvliezen: arachnoidea & pia mater -> ectoderm: neurale lijstcellen
Doorbloeding van de hersenen
De aders die samen het voorste (2 a. carotis internae, halsslagaders) en achterste deel (aa.
vertebrales) van de hersenen van bloed voorzien, komen samen in de cirkel van Willis. Deze zorgt
ervoor dat bloed ook de verschillende delen van de hersenen nog kan bereiken, wanneer er ergens
een blokkade van een ader zit. Hersenvaten zijn onderling met elkaar verbonden met tight junctions
en vormen zo een bloedhersenbarrière: voor het in stand houden van het interne milieu.
