6 HET ONTSTAAN VAN GENETISCHE VARIATIE
• Lamarck vs Darwin
o Darwin
▪ Evolutieleer vooral te danken aan hem
▪ Kon heel goed verbanden leggen
▪ Survival of the fittest
▪ ‘veel genetische variatie en de giraffen met de langste nek blijven leven’
o Lamarck
▪ Trainen en doorgeven
▪ ‘giraffen trainen om hoger blaadjes te eten en geven dat door’
6.1 PUNTMUTATIES
MUTAGENICITEIT VAN MOLECULEN
• AMES test: test om mutageniciteit van moleculen uit te testen
• Stappen
o 1) Salmonellabacterie kweken die de mogelijkheid verloren is
om histidine te gaan aanmaken
▪ Bacterie moet histidine hebben in het milieu rond
zich of hij gaat dood
o 2) We gaan die bacterie kweken op een medium zonder
histidine
▪ In principe zou bacterie doodgaan
▪ Maar bij controle gaan we zien dat er door spontane mutagenese die fout in dat gen
dat het histidine moet aanmaken spontaan hersteld kan worden
BACTERIËLE RESISTENTIE
• Bacteriën kunnen zich snel aanpassen: bezorgd zijn rond bacteriële resistentie
• Hoezo?
o Prokaryote bacteriën kunnen heel snel delen
o Delen per 40 min => na een dag ongecontroleerd delen bijna 70 miljard bacteriën (startende
van 1)
o Als wij direct beginnen met antibiotica en die delen zo rap: veel van die bacteriën gaan
veranderingen in hun DNA gaan opstapelen en dit zorgt voor resistentie van de bacterie
• Dit treedt natuurlijk altijd wel een beetje op, maar door zo snel te beginnen kan dit ervoor zorgen dat
er meer en meer bacteriën in de omgeving komen die een bepaalde resistentie hebben aan antibiotica
• Plaats waar de bacterie zich bevind speelt ook een grote rol
o Bacterie midden in abces: maakt niet uit hoe resistent aan antibiotica, gaat sws moeite
hebben met delen
, ‘REVERTED MOZAICISM’
• Zichtbaar in huidaandoeningen
• Epidermolysis bullosa
o Symptomen
▪ Opperhuid kan loskomen van de lederhuid
▪ Vormt van die blazen
▪ Pijnlijk
▪ Littekenvorming
o Opvallend: sms verschijnen ineens plekken normale huid
▪ Door de enorme delingscapaciteit van hersenen
▪ Aantal van die delingen zal ervoor zorgen dat een bepaald genetisch defect
gecorrigeerd wordt
▪ Spontaan herstel: puur op toeval
▪ Verschillende mechanismen waardoor dat kan
• Crossing-over (single en dubbel)
• Spontane terug-mutatie
• Gendeletie
• Genconversie
DE NOVO VARIANTEN BIJ DE MENS
• De Novovarianten = varianten die we niet bij de ouders aantreffen, maar wel bij het kind
• Er is veel spontane De Novo variatie
• Opvallend:
o Meer De Novo op het paternele allel
▪ Spermatozoïden delen immens veel
▪ Hoe meer delingen, hoe meer kans op mutaties
o Meer veranderingen van cytosines naar thymines
▪ Door die deaminatie van die gemethyleerde cytosines (=> NER)
• Wnr je De Novo varianten vindt bij een kind: wat je niet weet is ofdat er eventueel nog andere
geslachtscellen zijn bij 1 vd ouders die die variant dragen
• 1% risico dat een volgend kind deze De Novo variant ook heeft
SOMATISCH MOZAICISME
• Genetische varianten zijn varianten die ontstaan na de bevruchting
o Wnr cellen aan het delen zijn, kunnen er nog steeds fouten ontstaan
o Dat leidt ertoe dat alle dochtercellen van die cel die de mutatie opgelopen heeft ook allemaal
die variant zullen dragen dat kan leiden tot ziektebeelden die zich maar in enkele weefsels
gaan manifesteren
▪ Bv. Proteus syndrome
• Lokale overgroei van weefsels door de aanwezigheid van mutaties in AKT1
• AKT1 = belangrijke regulator van celdeling
• Gaat celdeling en celgroei aansturen en apoptose (celdood) gaan afremmen
• Lamarck vs Darwin
o Darwin
▪ Evolutieleer vooral te danken aan hem
▪ Kon heel goed verbanden leggen
▪ Survival of the fittest
▪ ‘veel genetische variatie en de giraffen met de langste nek blijven leven’
o Lamarck
▪ Trainen en doorgeven
▪ ‘giraffen trainen om hoger blaadjes te eten en geven dat door’
6.1 PUNTMUTATIES
MUTAGENICITEIT VAN MOLECULEN
• AMES test: test om mutageniciteit van moleculen uit te testen
• Stappen
o 1) Salmonellabacterie kweken die de mogelijkheid verloren is
om histidine te gaan aanmaken
▪ Bacterie moet histidine hebben in het milieu rond
zich of hij gaat dood
o 2) We gaan die bacterie kweken op een medium zonder
histidine
▪ In principe zou bacterie doodgaan
▪ Maar bij controle gaan we zien dat er door spontane mutagenese die fout in dat gen
dat het histidine moet aanmaken spontaan hersteld kan worden
BACTERIËLE RESISTENTIE
• Bacteriën kunnen zich snel aanpassen: bezorgd zijn rond bacteriële resistentie
• Hoezo?
o Prokaryote bacteriën kunnen heel snel delen
o Delen per 40 min => na een dag ongecontroleerd delen bijna 70 miljard bacteriën (startende
van 1)
o Als wij direct beginnen met antibiotica en die delen zo rap: veel van die bacteriën gaan
veranderingen in hun DNA gaan opstapelen en dit zorgt voor resistentie van de bacterie
• Dit treedt natuurlijk altijd wel een beetje op, maar door zo snel te beginnen kan dit ervoor zorgen dat
er meer en meer bacteriën in de omgeving komen die een bepaalde resistentie hebben aan antibiotica
• Plaats waar de bacterie zich bevind speelt ook een grote rol
o Bacterie midden in abces: maakt niet uit hoe resistent aan antibiotica, gaat sws moeite
hebben met delen
, ‘REVERTED MOZAICISM’
• Zichtbaar in huidaandoeningen
• Epidermolysis bullosa
o Symptomen
▪ Opperhuid kan loskomen van de lederhuid
▪ Vormt van die blazen
▪ Pijnlijk
▪ Littekenvorming
o Opvallend: sms verschijnen ineens plekken normale huid
▪ Door de enorme delingscapaciteit van hersenen
▪ Aantal van die delingen zal ervoor zorgen dat een bepaald genetisch defect
gecorrigeerd wordt
▪ Spontaan herstel: puur op toeval
▪ Verschillende mechanismen waardoor dat kan
• Crossing-over (single en dubbel)
• Spontane terug-mutatie
• Gendeletie
• Genconversie
DE NOVO VARIANTEN BIJ DE MENS
• De Novovarianten = varianten die we niet bij de ouders aantreffen, maar wel bij het kind
• Er is veel spontane De Novo variatie
• Opvallend:
o Meer De Novo op het paternele allel
▪ Spermatozoïden delen immens veel
▪ Hoe meer delingen, hoe meer kans op mutaties
o Meer veranderingen van cytosines naar thymines
▪ Door die deaminatie van die gemethyleerde cytosines (=> NER)
• Wnr je De Novo varianten vindt bij een kind: wat je niet weet is ofdat er eventueel nog andere
geslachtscellen zijn bij 1 vd ouders die die variant dragen
• 1% risico dat een volgend kind deze De Novo variant ook heeft
SOMATISCH MOZAICISME
• Genetische varianten zijn varianten die ontstaan na de bevruchting
o Wnr cellen aan het delen zijn, kunnen er nog steeds fouten ontstaan
o Dat leidt ertoe dat alle dochtercellen van die cel die de mutatie opgelopen heeft ook allemaal
die variant zullen dragen dat kan leiden tot ziektebeelden die zich maar in enkele weefsels
gaan manifesteren
▪ Bv. Proteus syndrome
• Lokale overgroei van weefsels door de aanwezigheid van mutaties in AKT1
• AKT1 = belangrijke regulator van celdeling
• Gaat celdeling en celgroei aansturen en apoptose (celdood) gaan afremmen
