SCHEIKUNDE
VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN
TENTAMEN HFDST 1,2 & 3
HAVO-4
,Chemie Overal 4 havo
Samenvatting
1 Scheiden en reageren
Zuivere stoffen en mengsels
Een zuivere stof is één stof met een unieke combinatie van stofeigenschappen.
Een zuivere stof bestaat uit dezelfde bouwstenen, meestal moleculen.
Er bestaan tientallen miljoenen verschillende stoffen, dus ook tientallen miljoenen soorten moleculen.
Er bestaan ongeveer 110 verschillende soorten atomen. Twee of meer atomen samen vormen een
molecuul.
Elementen zijn stoffen waarvan de bouwstenen bestaan uit één atoomsoort.
Verbindingen zijn stoffen waarvan de bouwstenen bestaan uit twee of meer verschillende
atoomsoorten.
Mengsels
Een mengsel bestaat uit twee of meer stoffen, dus ook uit twee of meer soorten bouwstenen.
Hoe herken je een mengsel?
Een zuivere stof heeft een smeltpunt en een kookpunt.
Een mengsel heeft een smelttraject en een kooktraject.
Verschillende soorten mengsels
Hydrofiele stoffen mengen onderling goed.
Hydrofobe stoffen mengen onderling goed.
Hydrofiele stoffen mengen slecht met hydrofobe stoffen.
Een oplossing is een mengsel van vloeistoffen en andere stoffen waarvan de moleculen door elkaar
zijn gehusseld. Een oplossing is altijd helder, doorzichtig.
Een suspensie bestaat uit korreltjes van een vaste stof die zweven in een vloeistof. Een suspensie is
altijd troebel, ondoorzichtig.
Een emulsie bestaat uit kleine druppels van een vloeistof die zweven in een andere vloeistof. Een
emulsie is altijd troebel, ondoorzichtig.
Je gebruikt een emulgator om ervoor te zorgen dat een emulsie niet ontmengt.
Scheidingsmethoden
Een mengsel van twee vaste stoffen scheid je door te extraheren.
Een mengsel van een niet-opgeloste vaste stof en een vloeistof scheid je door te filtreren of te laten
bezinken.
Een mengsel van een opgeloste vaste stof en een vloeistof scheid je door in te dampen.
Een mengsel van vloeistoffen of een mengsel van een vloeistof en opgeloste vaste stoffen scheid je
door te destilleren.
Adsorberen is een scheidingsmethode waarmee je opgeloste geur-, kleur- en smaakstoffen uit water
haalt. Als adsorptiemiddel gebruik je koolstof, ook wel Norit genoemd.
Een mengsel van opgeloste kleurstoffen scheid je door middel van papierchromatografie. Een stof die
goed oplost in de loopvloeistof en zich slecht hecht aan het papier, komt hoog op het chromatogram.
Chemische reacties
Een chemische reactie herken je aan het veranderen van stofeigenschappen. Tijdens een chemische
reactie veranderen de beginstoffen in reactieproducten.
Voor elke chemische reactie geldt de wet van massabehoud.
Stoffen reageren en ontstaan in een vaste massaverhouding.
Een chemische reactie verloopt pas als de temperatuur even hoog is als of hoger is dan de
reactietemperatuur.
Bij elke chemische reactie treedt een energie-effect op.
, Exotherm en endotherm
Een proces is exotherm als de beginstoffen energie aan de omgeving afstaan.
Een proces is endotherm als de beginstoffen energie vanuit de omgeving opnemen.
Activeringsenergie
Elke reactie heeft een bepaalde activeringsenergie nodig om op gang te komen.
Energiediagrammen
Het energie-effect van elk proces kun je weergeven in een energiediagram. Daaruit lees je de
activeringsenergie en de reactiewarmte af.
De snelheid van een reactie
De tijd die verstrijkt tussen het begin en het einde van een reactie, noemen we reactietijd.
Naarmate de reactietijd korter is, verloopt een reactie sneller.
Een maat voor de reactiesnelheid is de hoeveelheid stof die per seconde en per liter reactiemengsel
ontstaat of verdwijnt.
Welke factoren bepalen de snelheid van een reactie?
De reactiesnelheid is afhankelijk van vijf factoren:
1 de soort stof
2 de temperatuur
3 de concentratie(s) van de beginstof(fen)
4 de verdelingsgraad van de beginstof(fen)
5 de katalysator
Hoe verklaar je veranderingen in reactiesnelheid?
Een botsing tussen twee deeltjes die tot een reactie leidt, noemen we een effectieve botsing.
Hoe meer effectieve botsingen per seconde per L reactiemengsel, des te groter is de reactiesnelheid.
Het botsende-deeltjesmodel als verklaring voor veranderingen in reactiesnelheid
Als je de concentratie van de beginstoffen vergroot, neemt het aantal effectieve botsingen toe en dus
ook de reactiesnelheid.
Als je de temperatuur van de beginstoffen verhoogt, neemt het aantal effectieve botsingen sterk toe en
dus ook de reactiesnelheid.
Als je de verdelingsgraad van de beginstoffen vergroot, neemt het aantal effectieve botsingen toe en
dus ook de reactiesnelheid.
De activeringsenergie als verklaring voor veranderingen in reactiesnelheid
De aard van de beginstoffen heeft invloed op de activeringsenergie van een reactie en dus op de
reactiesnelheid.
Een katalysator verlaagt de activeringsenergie van een reactie waardoor de reactie sneller en/of bij
lagere temperatuur verloopt. Daarbij blijft de reactiewarmte hetzelfde.
VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN
TENTAMEN HFDST 1,2 & 3
HAVO-4
,Chemie Overal 4 havo
Samenvatting
1 Scheiden en reageren
Zuivere stoffen en mengsels
Een zuivere stof is één stof met een unieke combinatie van stofeigenschappen.
Een zuivere stof bestaat uit dezelfde bouwstenen, meestal moleculen.
Er bestaan tientallen miljoenen verschillende stoffen, dus ook tientallen miljoenen soorten moleculen.
Er bestaan ongeveer 110 verschillende soorten atomen. Twee of meer atomen samen vormen een
molecuul.
Elementen zijn stoffen waarvan de bouwstenen bestaan uit één atoomsoort.
Verbindingen zijn stoffen waarvan de bouwstenen bestaan uit twee of meer verschillende
atoomsoorten.
Mengsels
Een mengsel bestaat uit twee of meer stoffen, dus ook uit twee of meer soorten bouwstenen.
Hoe herken je een mengsel?
Een zuivere stof heeft een smeltpunt en een kookpunt.
Een mengsel heeft een smelttraject en een kooktraject.
Verschillende soorten mengsels
Hydrofiele stoffen mengen onderling goed.
Hydrofobe stoffen mengen onderling goed.
Hydrofiele stoffen mengen slecht met hydrofobe stoffen.
Een oplossing is een mengsel van vloeistoffen en andere stoffen waarvan de moleculen door elkaar
zijn gehusseld. Een oplossing is altijd helder, doorzichtig.
Een suspensie bestaat uit korreltjes van een vaste stof die zweven in een vloeistof. Een suspensie is
altijd troebel, ondoorzichtig.
Een emulsie bestaat uit kleine druppels van een vloeistof die zweven in een andere vloeistof. Een
emulsie is altijd troebel, ondoorzichtig.
Je gebruikt een emulgator om ervoor te zorgen dat een emulsie niet ontmengt.
Scheidingsmethoden
Een mengsel van twee vaste stoffen scheid je door te extraheren.
Een mengsel van een niet-opgeloste vaste stof en een vloeistof scheid je door te filtreren of te laten
bezinken.
Een mengsel van een opgeloste vaste stof en een vloeistof scheid je door in te dampen.
Een mengsel van vloeistoffen of een mengsel van een vloeistof en opgeloste vaste stoffen scheid je
door te destilleren.
Adsorberen is een scheidingsmethode waarmee je opgeloste geur-, kleur- en smaakstoffen uit water
haalt. Als adsorptiemiddel gebruik je koolstof, ook wel Norit genoemd.
Een mengsel van opgeloste kleurstoffen scheid je door middel van papierchromatografie. Een stof die
goed oplost in de loopvloeistof en zich slecht hecht aan het papier, komt hoog op het chromatogram.
Chemische reacties
Een chemische reactie herken je aan het veranderen van stofeigenschappen. Tijdens een chemische
reactie veranderen de beginstoffen in reactieproducten.
Voor elke chemische reactie geldt de wet van massabehoud.
Stoffen reageren en ontstaan in een vaste massaverhouding.
Een chemische reactie verloopt pas als de temperatuur even hoog is als of hoger is dan de
reactietemperatuur.
Bij elke chemische reactie treedt een energie-effect op.
, Exotherm en endotherm
Een proces is exotherm als de beginstoffen energie aan de omgeving afstaan.
Een proces is endotherm als de beginstoffen energie vanuit de omgeving opnemen.
Activeringsenergie
Elke reactie heeft een bepaalde activeringsenergie nodig om op gang te komen.
Energiediagrammen
Het energie-effect van elk proces kun je weergeven in een energiediagram. Daaruit lees je de
activeringsenergie en de reactiewarmte af.
De snelheid van een reactie
De tijd die verstrijkt tussen het begin en het einde van een reactie, noemen we reactietijd.
Naarmate de reactietijd korter is, verloopt een reactie sneller.
Een maat voor de reactiesnelheid is de hoeveelheid stof die per seconde en per liter reactiemengsel
ontstaat of verdwijnt.
Welke factoren bepalen de snelheid van een reactie?
De reactiesnelheid is afhankelijk van vijf factoren:
1 de soort stof
2 de temperatuur
3 de concentratie(s) van de beginstof(fen)
4 de verdelingsgraad van de beginstof(fen)
5 de katalysator
Hoe verklaar je veranderingen in reactiesnelheid?
Een botsing tussen twee deeltjes die tot een reactie leidt, noemen we een effectieve botsing.
Hoe meer effectieve botsingen per seconde per L reactiemengsel, des te groter is de reactiesnelheid.
Het botsende-deeltjesmodel als verklaring voor veranderingen in reactiesnelheid
Als je de concentratie van de beginstoffen vergroot, neemt het aantal effectieve botsingen toe en dus
ook de reactiesnelheid.
Als je de temperatuur van de beginstoffen verhoogt, neemt het aantal effectieve botsingen sterk toe en
dus ook de reactiesnelheid.
Als je de verdelingsgraad van de beginstoffen vergroot, neemt het aantal effectieve botsingen toe en
dus ook de reactiesnelheid.
De activeringsenergie als verklaring voor veranderingen in reactiesnelheid
De aard van de beginstoffen heeft invloed op de activeringsenergie van een reactie en dus op de
reactiesnelheid.
Een katalysator verlaagt de activeringsenergie van een reactie waardoor de reactie sneller en/of bij
lagere temperatuur verloopt. Daarbij blijft de reactiewarmte hetzelfde.
