Reflectie en
ethiek
Praktijkleren 1
Student:
Studentnummer:
Opleiding:
Klas:
Cursuscode:GVE-1.PL-16 (2017-2018)
Stagedocent:
Stagebedrijf:
Werkbegeleider:
Datum:01-02-2018
, INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE................................................................................................................ 2
INLEIDING.............................................................................................................................. 3
1. OPDRACHT REFLECTIE................................................................................................... 4
1.1. CASUS............................................................................................................................... 4
1.2. BETEKENIS........................................................................................................................ 5
1.3. ONDERZOEKEN.................................................................................................................. 5
1.4. ALTERNATIEVEN FORMULEREN............................................................................................6
1.5. VERANDERING.................................................................................................................... 7
2. OPDRACHT ETHIEK.......................................................................................................... 8
2.1. ACHTERGRONDINFORMATIE................................................................................................8
2.1.1. ACHTERGROND MORELE PROBLEMEN................................................................................8
2.1.2. EIGEN MORELE NORMEN EN WAARDEN..............................................................................9
2.2. MORELE KWESTIE............................................................................................................ 11
2.3. ORIËNTATIE..................................................................................................................... 12
2.4. ANALYSE......................................................................................................................... 13
2.5. CONCLUSIE...................................................................................................................... 15
2.5.1. BELANGRIJKSTE WAARDE...............................................................................................15
2.5.2. REFLECTIE.................................................................................................................... 16
3. REFLECTIE COLLEGES.................................................................................................. 17
3.1. REFLECTIE COLLEGE 1.....................................................................................................17
3.2. REFLECTIE COLLEGE 2.....................................................................................................17
3.3. REFLECTIE COLLEGE 3.....................................................................................................18
3.4. REFLECTIE COLLEGE 4.....................................................................................................19
3.5. REFLECTIE COLLEGE 5.....................................................................................................20
LITERATUURLIJST.............................................................................................................. 21
BIJLAGE I – KERNREFLECTIEVAARDIGHEDEN COLLEGE 2..........................................................22
BIJLAGE II – KERNREFLECTIEVAARDIGHEDEN COLLEGE 4.........................................................24
2
, INLEIDING
Tijdens de bijeenkomsten op school, maar ook tijdens praktijkleren 1 zijn de onderwerpen
reflectie en ethiek vaak voorbijgekomen. Als theoretisch onderwerp, maar ook in de praktijk.
Reflecteren is dan ook een belangrijke kernvaardigheid. Het is een doorgaand proces.
Reflectie en ethiek is gericht op het ontwikkelen van CanMEDs-rol 4 "de reflectieve EBP-
professional" en de drie competenties die daarbij horen zijn als volgt:
1. De verpleegkundige handelt vanuit een continu aanwezig onderzoekend vermogen,
leidend tot reflectie, evidence-based practice en innovatie van de beroepspraktijk.
2. De verpleegkundige werkt permanent aan de bevordering en ontwikkeling van de
verpleegkundige beroepsgroep, haar eigen deskundigheid en die van haar directe
(toekomstige) collega's door voortdurend actief (verschillende vormen van) kennis te zoeken
en te delen en, indien van toepassing, in praktijkgericht onderzoek te participeren.
3. De verpleegkundige reflecteert voortdurend en methodisch op haar eigen handelen in
de samenwerking met de zorgvrager en andere zorgverleners en betrekt hierbij inhoudelijke,
procesmatige en moreel-ethische aspecten van haar keuzes en beslissingen.
Routewijzer
In hoofdstuk 1 wordt een situatie in het kader van de opdracht ‘Reflectie’ uitgewerkt. De
opdracht ‘Ethiek’ is in hoofdstuk 2 uitgewerkt. In hoofdstuk 3 zijn de reflecties op de
terugkomdagen terug te vinden.
3
, 1. OPDRACHT REFLECTIE
In dit hoofdstuk werk een situatie uit. Dit doe ik door de situatie te beschrijven, die betekenis
te geven, de situatie te onderzoeken, alternatieven te formuleren en door de (gewenste)
verandering te bespreken.
1.1. CASUS
In deze paragraaf beschrijf ik een ervaring met een begin en een einde. Dit doe ik door feiten
van beleving te onderscheiden en door mijn eigen aandeel te identificeren.
Achtergrond bewoonster
Mevrouw is 93 jaar en sinds november 2014 bewoner van het verpleeghuis X. Zij is
gediagnostiseerd met hallucinaties en de ziekte van Alzheimer. Met betrekking tot dat laatste
zit zij in de laatste fase. Mevrouw vraagt om veel aandacht en kan zowel tegen personeel als
medebewoners agressief, zowel verbaal als non-verbaal, uit de hoek komen. Daarnaast
hoort zij vrijwel niks waardoor zij mensen die tegen haar praten niet goed begrijpt.
De situatie
De desbetreffende situatie vond op donderdag 16 november 2017, op mijn eerste stagedag,
plaats. Sinds 10:00 uur die dag was mevrouw al verbaal agressief tegen mij. Collega’s
moesten haar iedere keer voor een ommetje meenemen en vertelden mij dat ik het gedrag
absoluut niet persoonlijk moest opvatten. Het is immers haar ziekte en de fase waarin die
ziekte van mevrouw zich bevindt.
Rond 15:00 uur, terwijl ik de vaatwasser uitruimde en ik met een collega stond te praten,
kwam mevrouw boos op mij afgelopen. Zij was ervan overtuigd dat ik allemaal gemene
dingen tegen haar had gezegd en zij begon onwijs hard tegen mij te schreeuwen. Zij maakte
mij uit voor dingen waarvan ik nog nooit had gehoord.
Er waren op het moment van het incident twee collega’s aanwezig die aan tafel zaten. Zij
waren namelijk de overdracht aan het doen. Ik probeerde met kalme taal en een vriendelijk
gezicht de bewoonster te vertellen dat ik al die dingen waarvan zij mij beschuldigde niet had
gedaan en dat mevrouw beter even plaats kon nemen in een van de stoelen. Ik zou dan thee
of koffie met wat lekkers komen brengen.
Mevrouw werd nog bozer en pakte mij bij mijn polsen, waarna zij richting mijn gezicht wilde
uithalen met een vuist. Heel mijn lichaam verstijfde en in mijn hoofd vroeg ik mij tig keer af
wat ik nou met de agressiviteit van mevrouw aan moest. Mijn collega’s namen mevrouw net
op tijd mee. Om mij heen werd nogmaals gezegd dat ik het mij niet persoonlijk moest
aantrekken, want het komt door haar ziekte. Ook de medebewoners waren in rep en roer
tegen de bewoonster. Zij schreeuwden dat ze weg moest gaan.
Ik heb vervolgens een poging gedaan om even weg te lopen en een adempauze te nemen,
maar ik besloot toch terug naar de keuken te gaan en om even in een hoekje te gaan staan,
omdat er een paar tranen over mijn wangen liepen. Ik wilde namelijk niet dat andere
bewoners dit zagen. Een collega zei toen tegen mij dat dit absoluut niet erg is en dat ik
vanzelf wel harder word in dit vak.
4
, 1.2. BETEKENIS
In deze paragraaf geef ik betekenis aan de beschreven situatie in paragraaf 1.1. Dit doe ik
door te beschrijven wat de situatie voor mij betekende en wat ik met deze reflectie wil
bereiken.
Betekenis
Na mijn eerste stagedag en de aanvaarding die ik met de bewoonster had gehad, werd ik
eigenlijk meteen met mijn neus op de feiten gedrukt. Ik had totaal geen idee wat ik aan het
doen was en hoe ik met deze bewoonster om moest gaan. Doordat ik geen antwoord wist,
verstijfde ik vervolgens letterlijk waardoor ik mij verdrietig voelde. Het geeft mij een verdrietig
gevoel, omdat ik mij juist wel persoonlijk aangevallen voel, ook al weet ik dat het gedrag van
deze bewoonster inderdaad aan haar ziekte te wijden is.
Doel
Met deze reflectie wil ik het volgende bereiken: “Ik wil leren om beter om te gaan met het
agressieve gedrag van de desbetreffende bewoonster en haar ziektebeeld en ik wil leren om
situaties los te kunnen laten.” Beide leerdoelen komen ook in mijn stageactieplan en in de
opdracht voor ‘Onderzoekend vermogen’ naar voren. Hierbij kan ik de volgende twee
onderzoeksvragen stellen:
1. Hoe kan ik het beste met agressief gedrag omgaan?
2. Hoe kan ik situaties die ik meemaak het beste loslaten?
1.3. ONDERZOEKEN
In deze paragraaf onderzoek ik mijn ervaring aan de hand van eerdere ervaringen, dialoog,
feedback en theorie. Hiermee wil ik bij mijzelf bewustwording van de verschillende
invalshoeken en hun effect op mijn ervaring creëren. Hiermee beantwoord ik de vragen in
paragraaf 1.2.
Eerdere ervaringen
Wanneer iemand mij kwetst of agressief tegenover mij is, dan vat ik dat net als in de
benoemde ervaring in paragraaf 1.1. persoonlijk op. Ik vermijd conflictsituaties dan ook vaak,
of ik probeer meteen weer aardig gevonden te worden. Ik houd namelijk niet van ruzie en
agressie en ik vind het dan ook lastig om daarmee om te gaan. Hierdoor blijven, voor mij
moeilijke, situaties mij lang ‘achtervolgen’.
Meningen van anderen
Mensen om mij heen gaan anders met agressie en kwetsend gedrag om. Zij geven hier
minder om en kunnen er daarom ook beter mee omgaan. Zo heb ik met collega’s over
soortgelijke situaties gesproken. Zij geven aan dat het een leercurve is en dat je door
dergelijke situaties een ‘dikkere huid kweekt’. Daarnaast geven zij aan dat het niet vreemd is
dat ik in een situatie, zoals in paragraaf 1.1. beschreven staat, zo verstijf en emotioneel
reageer. Het is volgens mijn collega’s belangrijk om erover te blijven praten om het zo ook
makkelijker los te kunnen laten. Daarnaast geven zij ook aan dat het niet persoonlijk bedoeld
is en dat het door de ziekte van de persoon komt. Verder kreeg ik ook de tip om gewoon
eens koffie met iets lekker op de kamer langs te brengen om duidelijk met gebaren te
communiceren.
De casus is niet met medestudenten en de stagedocent besproken. Hij stond voor college 2
ingepland, maar toen was ik ziek.
5
ethiek
Praktijkleren 1
Student:
Studentnummer:
Opleiding:
Klas:
Cursuscode:GVE-1.PL-16 (2017-2018)
Stagedocent:
Stagebedrijf:
Werkbegeleider:
Datum:01-02-2018
, INHOUDSOPGAVE
INHOUDSOPGAVE................................................................................................................ 2
INLEIDING.............................................................................................................................. 3
1. OPDRACHT REFLECTIE................................................................................................... 4
1.1. CASUS............................................................................................................................... 4
1.2. BETEKENIS........................................................................................................................ 5
1.3. ONDERZOEKEN.................................................................................................................. 5
1.4. ALTERNATIEVEN FORMULEREN............................................................................................6
1.5. VERANDERING.................................................................................................................... 7
2. OPDRACHT ETHIEK.......................................................................................................... 8
2.1. ACHTERGRONDINFORMATIE................................................................................................8
2.1.1. ACHTERGROND MORELE PROBLEMEN................................................................................8
2.1.2. EIGEN MORELE NORMEN EN WAARDEN..............................................................................9
2.2. MORELE KWESTIE............................................................................................................ 11
2.3. ORIËNTATIE..................................................................................................................... 12
2.4. ANALYSE......................................................................................................................... 13
2.5. CONCLUSIE...................................................................................................................... 15
2.5.1. BELANGRIJKSTE WAARDE...............................................................................................15
2.5.2. REFLECTIE.................................................................................................................... 16
3. REFLECTIE COLLEGES.................................................................................................. 17
3.1. REFLECTIE COLLEGE 1.....................................................................................................17
3.2. REFLECTIE COLLEGE 2.....................................................................................................17
3.3. REFLECTIE COLLEGE 3.....................................................................................................18
3.4. REFLECTIE COLLEGE 4.....................................................................................................19
3.5. REFLECTIE COLLEGE 5.....................................................................................................20
LITERATUURLIJST.............................................................................................................. 21
BIJLAGE I – KERNREFLECTIEVAARDIGHEDEN COLLEGE 2..........................................................22
BIJLAGE II – KERNREFLECTIEVAARDIGHEDEN COLLEGE 4.........................................................24
2
, INLEIDING
Tijdens de bijeenkomsten op school, maar ook tijdens praktijkleren 1 zijn de onderwerpen
reflectie en ethiek vaak voorbijgekomen. Als theoretisch onderwerp, maar ook in de praktijk.
Reflecteren is dan ook een belangrijke kernvaardigheid. Het is een doorgaand proces.
Reflectie en ethiek is gericht op het ontwikkelen van CanMEDs-rol 4 "de reflectieve EBP-
professional" en de drie competenties die daarbij horen zijn als volgt:
1. De verpleegkundige handelt vanuit een continu aanwezig onderzoekend vermogen,
leidend tot reflectie, evidence-based practice en innovatie van de beroepspraktijk.
2. De verpleegkundige werkt permanent aan de bevordering en ontwikkeling van de
verpleegkundige beroepsgroep, haar eigen deskundigheid en die van haar directe
(toekomstige) collega's door voortdurend actief (verschillende vormen van) kennis te zoeken
en te delen en, indien van toepassing, in praktijkgericht onderzoek te participeren.
3. De verpleegkundige reflecteert voortdurend en methodisch op haar eigen handelen in
de samenwerking met de zorgvrager en andere zorgverleners en betrekt hierbij inhoudelijke,
procesmatige en moreel-ethische aspecten van haar keuzes en beslissingen.
Routewijzer
In hoofdstuk 1 wordt een situatie in het kader van de opdracht ‘Reflectie’ uitgewerkt. De
opdracht ‘Ethiek’ is in hoofdstuk 2 uitgewerkt. In hoofdstuk 3 zijn de reflecties op de
terugkomdagen terug te vinden.
3
, 1. OPDRACHT REFLECTIE
In dit hoofdstuk werk een situatie uit. Dit doe ik door de situatie te beschrijven, die betekenis
te geven, de situatie te onderzoeken, alternatieven te formuleren en door de (gewenste)
verandering te bespreken.
1.1. CASUS
In deze paragraaf beschrijf ik een ervaring met een begin en een einde. Dit doe ik door feiten
van beleving te onderscheiden en door mijn eigen aandeel te identificeren.
Achtergrond bewoonster
Mevrouw is 93 jaar en sinds november 2014 bewoner van het verpleeghuis X. Zij is
gediagnostiseerd met hallucinaties en de ziekte van Alzheimer. Met betrekking tot dat laatste
zit zij in de laatste fase. Mevrouw vraagt om veel aandacht en kan zowel tegen personeel als
medebewoners agressief, zowel verbaal als non-verbaal, uit de hoek komen. Daarnaast
hoort zij vrijwel niks waardoor zij mensen die tegen haar praten niet goed begrijpt.
De situatie
De desbetreffende situatie vond op donderdag 16 november 2017, op mijn eerste stagedag,
plaats. Sinds 10:00 uur die dag was mevrouw al verbaal agressief tegen mij. Collega’s
moesten haar iedere keer voor een ommetje meenemen en vertelden mij dat ik het gedrag
absoluut niet persoonlijk moest opvatten. Het is immers haar ziekte en de fase waarin die
ziekte van mevrouw zich bevindt.
Rond 15:00 uur, terwijl ik de vaatwasser uitruimde en ik met een collega stond te praten,
kwam mevrouw boos op mij afgelopen. Zij was ervan overtuigd dat ik allemaal gemene
dingen tegen haar had gezegd en zij begon onwijs hard tegen mij te schreeuwen. Zij maakte
mij uit voor dingen waarvan ik nog nooit had gehoord.
Er waren op het moment van het incident twee collega’s aanwezig die aan tafel zaten. Zij
waren namelijk de overdracht aan het doen. Ik probeerde met kalme taal en een vriendelijk
gezicht de bewoonster te vertellen dat ik al die dingen waarvan zij mij beschuldigde niet had
gedaan en dat mevrouw beter even plaats kon nemen in een van de stoelen. Ik zou dan thee
of koffie met wat lekkers komen brengen.
Mevrouw werd nog bozer en pakte mij bij mijn polsen, waarna zij richting mijn gezicht wilde
uithalen met een vuist. Heel mijn lichaam verstijfde en in mijn hoofd vroeg ik mij tig keer af
wat ik nou met de agressiviteit van mevrouw aan moest. Mijn collega’s namen mevrouw net
op tijd mee. Om mij heen werd nogmaals gezegd dat ik het mij niet persoonlijk moest
aantrekken, want het komt door haar ziekte. Ook de medebewoners waren in rep en roer
tegen de bewoonster. Zij schreeuwden dat ze weg moest gaan.
Ik heb vervolgens een poging gedaan om even weg te lopen en een adempauze te nemen,
maar ik besloot toch terug naar de keuken te gaan en om even in een hoekje te gaan staan,
omdat er een paar tranen over mijn wangen liepen. Ik wilde namelijk niet dat andere
bewoners dit zagen. Een collega zei toen tegen mij dat dit absoluut niet erg is en dat ik
vanzelf wel harder word in dit vak.
4
, 1.2. BETEKENIS
In deze paragraaf geef ik betekenis aan de beschreven situatie in paragraaf 1.1. Dit doe ik
door te beschrijven wat de situatie voor mij betekende en wat ik met deze reflectie wil
bereiken.
Betekenis
Na mijn eerste stagedag en de aanvaarding die ik met de bewoonster had gehad, werd ik
eigenlijk meteen met mijn neus op de feiten gedrukt. Ik had totaal geen idee wat ik aan het
doen was en hoe ik met deze bewoonster om moest gaan. Doordat ik geen antwoord wist,
verstijfde ik vervolgens letterlijk waardoor ik mij verdrietig voelde. Het geeft mij een verdrietig
gevoel, omdat ik mij juist wel persoonlijk aangevallen voel, ook al weet ik dat het gedrag van
deze bewoonster inderdaad aan haar ziekte te wijden is.
Doel
Met deze reflectie wil ik het volgende bereiken: “Ik wil leren om beter om te gaan met het
agressieve gedrag van de desbetreffende bewoonster en haar ziektebeeld en ik wil leren om
situaties los te kunnen laten.” Beide leerdoelen komen ook in mijn stageactieplan en in de
opdracht voor ‘Onderzoekend vermogen’ naar voren. Hierbij kan ik de volgende twee
onderzoeksvragen stellen:
1. Hoe kan ik het beste met agressief gedrag omgaan?
2. Hoe kan ik situaties die ik meemaak het beste loslaten?
1.3. ONDERZOEKEN
In deze paragraaf onderzoek ik mijn ervaring aan de hand van eerdere ervaringen, dialoog,
feedback en theorie. Hiermee wil ik bij mijzelf bewustwording van de verschillende
invalshoeken en hun effect op mijn ervaring creëren. Hiermee beantwoord ik de vragen in
paragraaf 1.2.
Eerdere ervaringen
Wanneer iemand mij kwetst of agressief tegenover mij is, dan vat ik dat net als in de
benoemde ervaring in paragraaf 1.1. persoonlijk op. Ik vermijd conflictsituaties dan ook vaak,
of ik probeer meteen weer aardig gevonden te worden. Ik houd namelijk niet van ruzie en
agressie en ik vind het dan ook lastig om daarmee om te gaan. Hierdoor blijven, voor mij
moeilijke, situaties mij lang ‘achtervolgen’.
Meningen van anderen
Mensen om mij heen gaan anders met agressie en kwetsend gedrag om. Zij geven hier
minder om en kunnen er daarom ook beter mee omgaan. Zo heb ik met collega’s over
soortgelijke situaties gesproken. Zij geven aan dat het een leercurve is en dat je door
dergelijke situaties een ‘dikkere huid kweekt’. Daarnaast geven zij aan dat het niet vreemd is
dat ik in een situatie, zoals in paragraaf 1.1. beschreven staat, zo verstijf en emotioneel
reageer. Het is volgens mijn collega’s belangrijk om erover te blijven praten om het zo ook
makkelijker los te kunnen laten. Daarnaast geven zij ook aan dat het niet persoonlijk bedoeld
is en dat het door de ziekte van de persoon komt. Verder kreeg ik ook de tip om gewoon
eens koffie met iets lekker op de kamer langs te brengen om duidelijk met gebaren te
communiceren.
De casus is niet met medestudenten en de stagedocent besproken. Hij stond voor college 2
ingepland, maar toen was ik ziek.
5
