Hoofdstuk 1: Introductie
1.1 Omschrijving
Dagdagelijks onderzoek (experimenteren, vragen stellen) onderscheidt zich van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek = doelgericht proces, waarbij men op een systematische manier,
betrouwbare en geldige gegevens of data verzamelt en analyseert, om onderzoeksvragen te
beantwoorden, die vertrekken van een probleemstelling
Binnen wetenschappelijk onderzoek maakt men een (theoretisch) onderscheid tussen:
Praktijkgericht onderzoek: via kennis en inzicht bijdragen aan de oplossing van een
praktijkprobleem (hogescholen doen uitsluitend praktijkgericht onderzoek)
Fundamenteel (of zuiver) onderzoek: de algemene kennis over de werkelijkheid vergroten
1.2 Nut van praktijkgericht onderzoek
Praktijkonderzoek doen is een kernopdracht van hogescholen (decreet van 30 juni 1994)
Redenen voor kernopdracht onderzoek:
De band versterken tussen de opleiding, het werkveld en de wetenschappelijke wereld
Innovatie binnen de betrokken sector
Expertiseopbouw en professionalisering van de medewerker
Kwaliteitsvolle onderwijs- en curriculumvernieuwing
Sterk gevormde alumni
Visie hogeschool (X-factor) heeft aandacht voor onderzoek: door sterke verwevenheid van onderwijs,
onderzoek, dienstverlening en beoefening van de kunsten studenten, medewerkers en stakeholders in
co-creatie laten groeien tot excellente professionals
Specifiek voor sociaal werk:
Binnen sociaal werk is er noodzaak aan:
Evidence Based Practice: gebruik maken van praktijken waarvan impact via onderzoeksresultaten is
aangetoond
Signaleren = kernopdracht: wijzen op lacunes/hiaten in het beleid en sociale wantoestanden
aanklagen (mogelijk op verschillende beleidsniveaus)
-> niet mogelijk zonder onderzoekscompetenties
1
,1.3 Literatuuronderzoek versus empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek: reeds bestaande (of secundaire) literatuur over een bepaald onderwerp wordt
grondig bestudeerd en samengevat -> geen fase van dataverzameling en/of analyse
Aan elk betaand theoretische en methodische kennis verder bouwen
Goed literatuuronderzoek?
Niet: simpele opsomming/samenvatting van alle beschikbare info
Wel: kritische bespreking van meest relevante info
Empirisch onderzoek: fase van dataverzameling en/of analyse
! Literatuuronderzoek maakt deel uit van elk empirisch onderzoek -> verder bouwen op bestaande
theoretische en methodologische kennis
Belangrijk in verschillende fases van empirisch onderzoek:
Afbakening van probleem tot probleemstelling
Formulering van onderzoeksvragen
Ontwerpen van onderzoek (grondvorm, dataverzamelingsmethode, te toetsen hypothesen,
operationalisering kenmerken…)
Relevante bronnen zoeken/vinden?
Zoek via goede zoektermen
Zoek slim
Zoek zowel in vak- als wetenschappelijke literatuur
Zoek in verschillende soorten bronnen, zoals tijdschriftartikelen, boeken, internetbronnen ….
Zoek zeker naar onderzoeksrapporten
Controleer de bruikbaarheid (relevantie, actualiteit, betrouwbaarheid) van gevonden bronnen
Refereer naar je bronnen via tekstreferenties en lijstreferenties in APA-stijl
1.4 Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek
2
,2 grondvormen (manieren) van onderzoek:
Kwantitatief onderzoek:
Meestal in grote groepen onderzoekseenheden (grote steekproeven)
Dataverzameling via gestructureerde of gestandaardiseerd meetinstrument (vb. enquête)
Bekomen gegevens/data zijn kwantitatief: cijfers of gegevens die naar cijfers kunnen worden
omgezet (= gecodeerd)
Diepte interview (typisch met percentages)
Kwalitatief onderzoek:
Meestal in kleine groepen onderzoekseenheden (kleine steekproeven)
Dataverzameling via minder gestructureerd meetinstrument (vb. interviewleidraad)
Bekomen gegevens/data zijn kwalitatief: gegevens in tekstformaat
Voorbeeld: wat zijn uw ervaringen, hoe staat u er tegenover = open vragen en doorvragen
3
, 1.5 Kennisgericht versus ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Kennisgericht praktijkgericht onderzoek:
Leidt tot kennis en inzicht in het praktijkprobleem
Vaak mondt dit uit in aanbevelingen om veranderingen door te voeren in de praktijk
Ontwerpend praktijkgericht onderzoek:
Leidt tot effectieve interventies in de praktijk die men test en bijstuurt
Er gaat kennisgericht praktijkgericht onderzoek aan vooraf
1.6 Stappen in praktijkgericht onderzoek
Stappen in kennisgericht praktijkgericht onderzoek:
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen Het ontwerpen van het onderzoek
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens
Analyseren De analyse van de gegevens
Rapporteren Het rapporteren van het onderzoek
Stappen in ontwerpend praktijkgericht onderzoek:
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen Het ontwerpen van het onderzoek
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens
Analyseren De analyse van de gegevens
Ontwerpen Het in de praktijk brengen van het ontwerp
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens (om het ontwerp te evalueren)
Analyseren De analyse van de gegevens
Rapporteren Het rapporteren van het onderzoek
4
1.1 Omschrijving
Dagdagelijks onderzoek (experimenteren, vragen stellen) onderscheidt zich van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek = doelgericht proces, waarbij men op een systematische manier,
betrouwbare en geldige gegevens of data verzamelt en analyseert, om onderzoeksvragen te
beantwoorden, die vertrekken van een probleemstelling
Binnen wetenschappelijk onderzoek maakt men een (theoretisch) onderscheid tussen:
Praktijkgericht onderzoek: via kennis en inzicht bijdragen aan de oplossing van een
praktijkprobleem (hogescholen doen uitsluitend praktijkgericht onderzoek)
Fundamenteel (of zuiver) onderzoek: de algemene kennis over de werkelijkheid vergroten
1.2 Nut van praktijkgericht onderzoek
Praktijkonderzoek doen is een kernopdracht van hogescholen (decreet van 30 juni 1994)
Redenen voor kernopdracht onderzoek:
De band versterken tussen de opleiding, het werkveld en de wetenschappelijke wereld
Innovatie binnen de betrokken sector
Expertiseopbouw en professionalisering van de medewerker
Kwaliteitsvolle onderwijs- en curriculumvernieuwing
Sterk gevormde alumni
Visie hogeschool (X-factor) heeft aandacht voor onderzoek: door sterke verwevenheid van onderwijs,
onderzoek, dienstverlening en beoefening van de kunsten studenten, medewerkers en stakeholders in
co-creatie laten groeien tot excellente professionals
Specifiek voor sociaal werk:
Binnen sociaal werk is er noodzaak aan:
Evidence Based Practice: gebruik maken van praktijken waarvan impact via onderzoeksresultaten is
aangetoond
Signaleren = kernopdracht: wijzen op lacunes/hiaten in het beleid en sociale wantoestanden
aanklagen (mogelijk op verschillende beleidsniveaus)
-> niet mogelijk zonder onderzoekscompetenties
1
,1.3 Literatuuronderzoek versus empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek: reeds bestaande (of secundaire) literatuur over een bepaald onderwerp wordt
grondig bestudeerd en samengevat -> geen fase van dataverzameling en/of analyse
Aan elk betaand theoretische en methodische kennis verder bouwen
Goed literatuuronderzoek?
Niet: simpele opsomming/samenvatting van alle beschikbare info
Wel: kritische bespreking van meest relevante info
Empirisch onderzoek: fase van dataverzameling en/of analyse
! Literatuuronderzoek maakt deel uit van elk empirisch onderzoek -> verder bouwen op bestaande
theoretische en methodologische kennis
Belangrijk in verschillende fases van empirisch onderzoek:
Afbakening van probleem tot probleemstelling
Formulering van onderzoeksvragen
Ontwerpen van onderzoek (grondvorm, dataverzamelingsmethode, te toetsen hypothesen,
operationalisering kenmerken…)
Relevante bronnen zoeken/vinden?
Zoek via goede zoektermen
Zoek slim
Zoek zowel in vak- als wetenschappelijke literatuur
Zoek in verschillende soorten bronnen, zoals tijdschriftartikelen, boeken, internetbronnen ….
Zoek zeker naar onderzoeksrapporten
Controleer de bruikbaarheid (relevantie, actualiteit, betrouwbaarheid) van gevonden bronnen
Refereer naar je bronnen via tekstreferenties en lijstreferenties in APA-stijl
1.4 Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek
2
,2 grondvormen (manieren) van onderzoek:
Kwantitatief onderzoek:
Meestal in grote groepen onderzoekseenheden (grote steekproeven)
Dataverzameling via gestructureerde of gestandaardiseerd meetinstrument (vb. enquête)
Bekomen gegevens/data zijn kwantitatief: cijfers of gegevens die naar cijfers kunnen worden
omgezet (= gecodeerd)
Diepte interview (typisch met percentages)
Kwalitatief onderzoek:
Meestal in kleine groepen onderzoekseenheden (kleine steekproeven)
Dataverzameling via minder gestructureerd meetinstrument (vb. interviewleidraad)
Bekomen gegevens/data zijn kwalitatief: gegevens in tekstformaat
Voorbeeld: wat zijn uw ervaringen, hoe staat u er tegenover = open vragen en doorvragen
3
, 1.5 Kennisgericht versus ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Kennisgericht praktijkgericht onderzoek:
Leidt tot kennis en inzicht in het praktijkprobleem
Vaak mondt dit uit in aanbevelingen om veranderingen door te voeren in de praktijk
Ontwerpend praktijkgericht onderzoek:
Leidt tot effectieve interventies in de praktijk die men test en bijstuurt
Er gaat kennisgericht praktijkgericht onderzoek aan vooraf
1.6 Stappen in praktijkgericht onderzoek
Stappen in kennisgericht praktijkgericht onderzoek:
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen Het ontwerpen van het onderzoek
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens
Analyseren De analyse van de gegevens
Rapporteren Het rapporteren van het onderzoek
Stappen in ontwerpend praktijkgericht onderzoek:
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen Het ontwerpen van het onderzoek
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens
Analyseren De analyse van de gegevens
Ontwerpen Het in de praktijk brengen van het ontwerp
Verzamelen Het verzamelen van de gegevens (om het ontwerp te evalueren)
Analyseren De analyse van de gegevens
Rapporteren Het rapporteren van het onderzoek
4
