Samenvatting VMV 4 (urogenitale zorg)

Urogenitale zorg
Urologie

1. Anatomie en fysiologie




2. Observaties
2.1. Diurese
 Gemiddelde urineproductie/urinedebiet per 24u bij een volwassene = 1200 tot 1500 ml
 Diurese is afhankelijk van:
o Hoeveelheid vochtinname
o Hoeveelheid vochtuitscheiding langs andere wegen bv. braken, diarree, transpiratie
o Geneesmiddelen (diuretica, opiumderivaten)
o Aandoeningen (hartaandoening, nierproblemen)
 Afwijkingen van de urineproductie:

Polyurie: verhoogde productie (>2l/24u) Anurie: <50ml/24u  onvermogen
Oligurie: verminderde productie (<500ml/24u) Nycturie: grotere productie ‘s nachts


2.2. Frequentie
 4 tot 6 maal per 24u met 200 à 300 ml per lozing
 Afwijking: pollakisurie  vermeerdering aantal urinelozingen, zonder dat de hoeveelheid
urine per dag vermeerderd is  niet gelijk aan een verhoogde diurese

2.3. Bijzonderheden
 Dysurie: moeilijk kunnen urineren
 Urineretentie: niet kunnen uitplassen  onvolledige blaaslediging na urinelozing
 Residu: urine die achterblijft in de blaas
 Pijn, branderig gevoel bij het urineren
 Weinig kracht in de urinestaal, nadruppelen
 Enuresis: onwillekeurige urinelozing, bedplassen

2.4. Kleur van de urine
 Afh. van de concentratie: lichtgeel, citroengeel
 Afwijkingen door voeding of medicatie
o Donkerbruin: hoog gehalte bilirubine in bloed
o Lichtgekleurd: lage concentratie urine bij hoge urineproductie
o Roodbruin: bloed in urine (hematurie)  micro- of macrohematurie

, 2.5. Helderheid van de urine
 Normaal helder zonder zichtbare bestanddelen  na lange bewaring lichte troebeling
 Afwijkingen: troebel door infectie (bacteriën) of aanwezigheid van slijmen (vaginaal, sperma)

2.6. Geur van de urine
 Bijna geurloos  na bepaalde tijd op kamertemperatuur ruikt het naar ammoniak
 Afwijkingen: sterke ammoniakgeur bij infectie, zoete geur door glucosurie

3. Urineonderzoek
3.1. Algemeen
 Het verkrijgen van een vers urinemonster dat goed bewaard wordt
 Gebruik maken van een zuiver (en/of steriel) recipiënt en het urinestaal koel bewaren
 Routine urineonderzoek: aspect (kleur/geur/hoeveelheid), pH, soortelijk gewicbt en de
aanwezigheid van stoffen die al dan niet thuis horen in de urine
 Microscopisch onderzoek: RBC, WBC, cilinders (albumine), epitheelcellen, bacteriën en
urinezuurkristallen

3.2. Urine teststroken
 We urineren om metabolieten uit het lichaam te elimineren  veranderingen in de
samenstelling van urine kan een eerste aanwijzing zijn van een pathologische toestand
 Kwalitatief onderzoek via teststroken om te weten of een stof al dan niet aanwezig is
 Werking onderzoek gebaseerd op kleurverandering  onmiddellijk resultaat
 Normale pH urine: 4,5 en 8  na maaltijd of na braken wordt urine alkalisch

3.2.1.Het urinesediment
 Wordt verkregen door urine te centrifugeren in een reageerbuis  de resterende urine
wordt verwijderd en het sediment wordt op een objectglaasje gebracht en onder de
microscoop bekeken
 Aanwezigheid controleren van:
o Proteïne, glucose, erytrocyten, ketonen, pH-waarde
o Urobilline en bilirubine, nitriet en leukocyten

3.2.2.Urinecultuur
 Bij sterk vermoeden van UWI om een adequate antibiotische behandeling te starten
 Bij infecties van de urinewegen zal urine meestal nitriet bevatten
 Een urinestaal voor bacteriologisch onderzoek is slechts representatief als:
o De techniek aseptisch is
o De urine voldoende geconcentreerd is
o Transport en analyse van staal binnen het uur
o Geen antibiotica voor staalonderzoek
o Vermijden dat antiseptica bij het urinestaal wordt toegevoegd




3.3. Hematurie
 Macroscopische hematurie (met het blote oog zichtbaar)

, o Kan postoperatief, na katherisatie, bij manipulatie katherisatie
 Microscopische hematurie (via teststrip (kwalitatief) of urinesediment (kwantitatief)
o Urologische oorsprong (postrenale oorsprong): erytrocyten met normale vorm
 Oorzaken: nierstenen, UWI, trauma, tumor
o Renale oorsprong: dysmorfe erytrocyten
 Oorzaken: niercarcinoom, glomerulonefritis, pyelonefritis, nefro- en
urolithiasis
o Extrarenale oorsprong
 Stollingsdefect of geneesmiddelen

3.4. Glucosurie
 Bij overschrijding van de nierdrempelwaarde verschijnt er glucose in de urine
 De hoeveelheid uitgescheiden glucose is een maatstaf voor de ernst van de ontregeling van
de koolhydraatstofwisseling  dit is steeds pathologisch  wijst of diabetes mellitus of
zwangerschapsdiabetes
 Vals positieve waarde mogelijk door inname van bepaalde medicatie

3.5. Ketonurie
 Oorzaken: ketoacidose (diabetes), eclampsie (zwangerschapsvergiftiging), hongeroedeem,
koorts en zware lichamelijke inspanning

3.6. Proteïnurie
 Wordt veroorzaakt door nefropathieën door het falen van de glomeruli en/of gewijzigde
tubulaire resorptie
 Proteïnurie wordt vastgesteld via teststrips en daarna via een 24-uurscollectie om de ernst
van de nierschade te bepalen

3.7. Pyurie
 Als er > 5 tot 10 WBC/veld worden gevonden  normaal slechts enkele aanwezig
 Wijst op een UWI of een ontstekingsproces in de urinewegen of nieren

3.8. Cilinders en urinekristallen
 Cilinders: afstotingsproducten van de urethers  teken van glomerulaire pathologie
 Urinekristallen: van belang voor het opsporen van steenvorming en voor de follow-up van
specifieke metabole stoornissen

4. Urineweginfecties en urosepsis
 Vooral bij vrouwen wegens anatomische redenen: korte urethra, meer opstijgende infecties
 Ook door blaaskatheter en prostaatlijden
 Behandeling: antibiotica  bij recidiverende infecties is er verder onderzoek nodig

4.1. Cystitis (blaasontsteking)
 Oorzaak: gramnegatieve bacteriën (uit colon) zoals E. Coli
 Symptomen: hematurie/pyurie/bacteriurie, pollakisurie, dysurie, valse mictiedrang
 Atypische symptomen (bij ouderen): koorts van onduidelijke oorsprong, algemene malaise,
plotse incontinentie of verwardheid
 Gecompliceerde UWI
o Uitbreiding naar nieren of prostaat
o Risicopatiënten: ouderen, zwangere vrouwen