Les 1: MZ bij kinderen, jongeren & volwassenen
Inhoud:
- Orale pathologie
1. Stoornissen in doorbraaktijd en plaats
2. Afwijkingen in vorm en aantal elementen
3. Formatieve stoornissen in de structuur van harde tandweefsel
4. Verkleuring van gebitselementen
- Gebitsslijtage en -schade, gebitsbescherming
- Orthodontie
- Gebitsafdrukken
- Sealing
- Endodontie
- Uitneembare en vaste prothetiek
- Bleaching
- Principes van anesthesie
Inleiding
6-7j wisselgebit à 1e centrale OK incisieven
7-8 snijtanden
PAUZE ‘lelijke eendje’ veel ruimte tussen tanden want hoektanden moeten nog wisselen
10-12j
11-13j alle tanden gewisseld
1
,2
,1. Stoornissen in doorbraaktijd en plaats
Symptomen bij doorbraak van de melktanden:
- Koorts
- Huilen
- Kwijlen
- Diarree
- Loopneus
à De eiwitten van het gedegradeerde glazuurorgaan zouden als antigenen een auto-immuunreactie
kunnen opwekken.
à Bij het doorkomen van melkelementen is er nauwelijks een verschil tussen jongens en meisjes. Bij
definitieve gebit lopen meisjes 14-30 maanden voor op jongens tussen de 6 en 12j. Nadien lopen ze
weer gelijk.
Versnelde doorbraak bij melkelementen =dentitio praecox
à pathologische doorbraak als standaard deviatie 2x
hoger is dan normaal
Hangt samen met enkele syndromen & ziekten:
- Trisomie 21 (= Down-syndroom)
- Lipspleten
- Syndroom van Papillon-Lefèvre
- Lymfocytenleukemie
- Hyperthyreoidie
- Angiomen & syndroom van Sturge-Weber
- Infectieziekten met koorts
à foto: connataal/neonataal element
à wanneer kind pijn heeft tijdens de borstvoeding, hierdoor ontdekt dat kind een te snelle doorbraak
heeft
Versnelde doorbraak bij definifieve elementen
Oorzaken:
- Pubertas praecox: tijdens de puberteit
- Diabetes
- Hyperthyreoidie
- Leukemie
- Neutropenie
- Faciale hemihypertrofie
- Tumoren
- Sommige syndromen (Hallerman-Streif & Ellis Creveld)
à als melkmolaar geëxtraheerd wordt <2j vooraleer normale wisseling heeft plaats gevonden, dan zal de
premolaar vroeger doorbreken
à als melkmolaar geëxtraheerd wordt ≥ 2j vooraleer normale wisseling heeft plaats gevonden, dan zal de
premolaar later doorbreken (tenzij door abces veel parodontaal weefsel verloren is gegaan, dan vervroegd)
3
,vertraagde doorbraak bij melkelementen
à als doorbraak 2x de standaarddeviatie is dan normaal
oorzaken:
- Gingivale hyperplasie door:
o Hormonale & erfelijke factoren
o Vitamine C deficiëntie
o Bepaalde medicatie (bv: anti-eppilleptische medicatie)
- Rubella
- Endocriene stoornissen (bv: cretinisme= hyperthyreoidie: trage werking van de schildklier)
- Voedingsstoornissen
- Erfelijkheid
- Cerebral palsy: hersenverlamming
- Bepaalde syndromen (bv: cleidocraniale dysistose= minder ontwikkeling van
sleutel/schedelbeenderen)
- Hypofosfatase
- Osteopetrosis
- Premature geboorte (geen verschil meer na 18e maand)
vertraagde doorbraak bij definitieve elementen
oorzaken:
- Endocriene stoornissen
- Cleidocraniale dysplasie
- Cystische fibrose
- Nierfalen
- Hemifaciale atrofie
- Fluorose
- Radiotherapie
- Dentinedysplasie
- Sommige vormen van amelogenesis imperfecta
- Lokale gebitsfactoren:
o Abnormale wortelkromming
o Fusie & concrescentie
o Hyperodontie
o Odontomen
o Macrodontie
o Ectopische ligging
o Regionale odontodysplasie
o Segmentale odontomaxillaire dysplasie
o Syndromen
o Idiopatisch
o Fors vroegtijdig verlies v/d melkvoorgangers
o Trauma
4
,Retentie: tand blijft weg
Door gebrek aan plaats; vaak de hoektanden en de wijsheidstanden
Retentie= het tot stilstand komen van de eruptie en het achterwege blijven van de doorbraak
Impactie= retentie door verkeerde kiemligging
Retentie door ruimtegebrek
13 en 23
35 en 45
18, 28, 38 en 48
à zelden in een melkgebit
Retentie door ruimtegebrek
11 en 21 soms retentie door lokale
oorzaken:
- Hyperodonte elementen (elementen die
te veel zijn)
- Trauma
- Dilaceratie
Waarbij HT verplaatst zijn is
mesiovestibulaire richting
Multipele retentie= meerdere elementen blijven achterwegen
è Genetische en systemische oorzaken
Dentio difficilis= eruptio difficilis= als de kroon deels doorbreekt
maar doorbraak nadien langdurig tot stilstand komt (voornamelijk bij
3e molaar)
à er ontstaat een ontsteking rond de kroon van de tand =
pericoronitis
Infraocclusie= secundaire retentie; tand niet even occlusaal als de andere
à oorzaken:
- Ankylose= afwezigheid PDL, een vergroeiing tussen bot en wortel
door verstoring in PDL; idiopatisch (trauma, infectie, degeneratie)
- Te kort schieten van het eruptieve mechaniscme
à soms reincrusie: gingiva komt weer rond de tand
5
,Afwijking in doorbraakplaats
Dystopie= Kleine afwijking à eenvoudig behandelbaar met orthodontische behandeling
Heterotopie= grote afwijking à niet
Dystopie: rotatie van 1 element
Dystopie: ectosteme positie
Heterotopie: extreme verplaatsong
Heterotopie: transpositie, translocatie= met elkaar van plaats
gewisselde elementen
Nog enkele voorbeelden:
6
, 2. Afwijkingen in vorm & aantal gebitselementen
2.1 Aantal
Hypodontie= te weinig tanden
Minder dan 20 melkelementen
Minder dan 32 definitieve elemenen
Hypodontie als dit het gevolg is van agenesie= niet aangelegd of niet tot ontwikkeling komen van
tandkiemen
3soorten:
1. Solitaire agenesie= 1 tand te weinig
2. Oligodontie= partiële anodontie: vanaf 6 tanden te kort (uitgezonderd wijheidstand)
3. Anodontie= totale afwezigheid van de tanden
Solitaire agenesie:
- Meer bij meisjes dan bij jongens; rasgebonden
- Het is de meest voorkomende congenitale aandoening
- 20 tot 30% van de bevolking ontbreekt 1 of meer 3e molaren
- 2 tot 10% van de bevolking ontbreekt andere elementen dan de 3e molaar
o M3 > PM2 onder > LST boven > PM2 boven of CST & LST onder
- 1 % van de bevolking heeft hypodontie in het melkgebit
o indien agenesie in het melkgebit, dan is er ook 50 %kans dat er agenesie in het definitieve
gebit zal voorkomen
- vaak symmetrische agenesie
- vaak contralateraal element vertoont afwijkende afmetingen
Oorzaken van solitaire agenesie:
- erfelijk
- radiotherapie op jonge leeftijd
- omgevingsfactoren (infectieziekten)
- endocriene stoornissen
gevolgen: :
- is afhankelijk van welke tanden
- melkelement valt uit (LSTboven ) of blijft staan (PM)
- orthodontische behandeling (zie later)
wijsheidstanden die
symmetrische agenesie
vertonen
bovenaan: micro dontie rechts
en links geen wijsheidstand
onderaan rechts: tandenkiem
zit gedraaid. Impactie
7
Inhoud:
- Orale pathologie
1. Stoornissen in doorbraaktijd en plaats
2. Afwijkingen in vorm en aantal elementen
3. Formatieve stoornissen in de structuur van harde tandweefsel
4. Verkleuring van gebitselementen
- Gebitsslijtage en -schade, gebitsbescherming
- Orthodontie
- Gebitsafdrukken
- Sealing
- Endodontie
- Uitneembare en vaste prothetiek
- Bleaching
- Principes van anesthesie
Inleiding
6-7j wisselgebit à 1e centrale OK incisieven
7-8 snijtanden
PAUZE ‘lelijke eendje’ veel ruimte tussen tanden want hoektanden moeten nog wisselen
10-12j
11-13j alle tanden gewisseld
1
,2
,1. Stoornissen in doorbraaktijd en plaats
Symptomen bij doorbraak van de melktanden:
- Koorts
- Huilen
- Kwijlen
- Diarree
- Loopneus
à De eiwitten van het gedegradeerde glazuurorgaan zouden als antigenen een auto-immuunreactie
kunnen opwekken.
à Bij het doorkomen van melkelementen is er nauwelijks een verschil tussen jongens en meisjes. Bij
definitieve gebit lopen meisjes 14-30 maanden voor op jongens tussen de 6 en 12j. Nadien lopen ze
weer gelijk.
Versnelde doorbraak bij melkelementen =dentitio praecox
à pathologische doorbraak als standaard deviatie 2x
hoger is dan normaal
Hangt samen met enkele syndromen & ziekten:
- Trisomie 21 (= Down-syndroom)
- Lipspleten
- Syndroom van Papillon-Lefèvre
- Lymfocytenleukemie
- Hyperthyreoidie
- Angiomen & syndroom van Sturge-Weber
- Infectieziekten met koorts
à foto: connataal/neonataal element
à wanneer kind pijn heeft tijdens de borstvoeding, hierdoor ontdekt dat kind een te snelle doorbraak
heeft
Versnelde doorbraak bij definifieve elementen
Oorzaken:
- Pubertas praecox: tijdens de puberteit
- Diabetes
- Hyperthyreoidie
- Leukemie
- Neutropenie
- Faciale hemihypertrofie
- Tumoren
- Sommige syndromen (Hallerman-Streif & Ellis Creveld)
à als melkmolaar geëxtraheerd wordt <2j vooraleer normale wisseling heeft plaats gevonden, dan zal de
premolaar vroeger doorbreken
à als melkmolaar geëxtraheerd wordt ≥ 2j vooraleer normale wisseling heeft plaats gevonden, dan zal de
premolaar later doorbreken (tenzij door abces veel parodontaal weefsel verloren is gegaan, dan vervroegd)
3
,vertraagde doorbraak bij melkelementen
à als doorbraak 2x de standaarddeviatie is dan normaal
oorzaken:
- Gingivale hyperplasie door:
o Hormonale & erfelijke factoren
o Vitamine C deficiëntie
o Bepaalde medicatie (bv: anti-eppilleptische medicatie)
- Rubella
- Endocriene stoornissen (bv: cretinisme= hyperthyreoidie: trage werking van de schildklier)
- Voedingsstoornissen
- Erfelijkheid
- Cerebral palsy: hersenverlamming
- Bepaalde syndromen (bv: cleidocraniale dysistose= minder ontwikkeling van
sleutel/schedelbeenderen)
- Hypofosfatase
- Osteopetrosis
- Premature geboorte (geen verschil meer na 18e maand)
vertraagde doorbraak bij definitieve elementen
oorzaken:
- Endocriene stoornissen
- Cleidocraniale dysplasie
- Cystische fibrose
- Nierfalen
- Hemifaciale atrofie
- Fluorose
- Radiotherapie
- Dentinedysplasie
- Sommige vormen van amelogenesis imperfecta
- Lokale gebitsfactoren:
o Abnormale wortelkromming
o Fusie & concrescentie
o Hyperodontie
o Odontomen
o Macrodontie
o Ectopische ligging
o Regionale odontodysplasie
o Segmentale odontomaxillaire dysplasie
o Syndromen
o Idiopatisch
o Fors vroegtijdig verlies v/d melkvoorgangers
o Trauma
4
,Retentie: tand blijft weg
Door gebrek aan plaats; vaak de hoektanden en de wijsheidstanden
Retentie= het tot stilstand komen van de eruptie en het achterwege blijven van de doorbraak
Impactie= retentie door verkeerde kiemligging
Retentie door ruimtegebrek
13 en 23
35 en 45
18, 28, 38 en 48
à zelden in een melkgebit
Retentie door ruimtegebrek
11 en 21 soms retentie door lokale
oorzaken:
- Hyperodonte elementen (elementen die
te veel zijn)
- Trauma
- Dilaceratie
Waarbij HT verplaatst zijn is
mesiovestibulaire richting
Multipele retentie= meerdere elementen blijven achterwegen
è Genetische en systemische oorzaken
Dentio difficilis= eruptio difficilis= als de kroon deels doorbreekt
maar doorbraak nadien langdurig tot stilstand komt (voornamelijk bij
3e molaar)
à er ontstaat een ontsteking rond de kroon van de tand =
pericoronitis
Infraocclusie= secundaire retentie; tand niet even occlusaal als de andere
à oorzaken:
- Ankylose= afwezigheid PDL, een vergroeiing tussen bot en wortel
door verstoring in PDL; idiopatisch (trauma, infectie, degeneratie)
- Te kort schieten van het eruptieve mechaniscme
à soms reincrusie: gingiva komt weer rond de tand
5
,Afwijking in doorbraakplaats
Dystopie= Kleine afwijking à eenvoudig behandelbaar met orthodontische behandeling
Heterotopie= grote afwijking à niet
Dystopie: rotatie van 1 element
Dystopie: ectosteme positie
Heterotopie: extreme verplaatsong
Heterotopie: transpositie, translocatie= met elkaar van plaats
gewisselde elementen
Nog enkele voorbeelden:
6
, 2. Afwijkingen in vorm & aantal gebitselementen
2.1 Aantal
Hypodontie= te weinig tanden
Minder dan 20 melkelementen
Minder dan 32 definitieve elemenen
Hypodontie als dit het gevolg is van agenesie= niet aangelegd of niet tot ontwikkeling komen van
tandkiemen
3soorten:
1. Solitaire agenesie= 1 tand te weinig
2. Oligodontie= partiële anodontie: vanaf 6 tanden te kort (uitgezonderd wijheidstand)
3. Anodontie= totale afwezigheid van de tanden
Solitaire agenesie:
- Meer bij meisjes dan bij jongens; rasgebonden
- Het is de meest voorkomende congenitale aandoening
- 20 tot 30% van de bevolking ontbreekt 1 of meer 3e molaren
- 2 tot 10% van de bevolking ontbreekt andere elementen dan de 3e molaar
o M3 > PM2 onder > LST boven > PM2 boven of CST & LST onder
- 1 % van de bevolking heeft hypodontie in het melkgebit
o indien agenesie in het melkgebit, dan is er ook 50 %kans dat er agenesie in het definitieve
gebit zal voorkomen
- vaak symmetrische agenesie
- vaak contralateraal element vertoont afwijkende afmetingen
Oorzaken van solitaire agenesie:
- erfelijk
- radiotherapie op jonge leeftijd
- omgevingsfactoren (infectieziekten)
- endocriene stoornissen
gevolgen: :
- is afhankelijk van welke tanden
- melkelement valt uit (LSTboven ) of blijft staan (PM)
- orthodontische behandeling (zie later)
wijsheidstanden die
symmetrische agenesie
vertonen
bovenaan: micro dontie rechts
en links geen wijsheidstand
onderaan rechts: tandenkiem
zit gedraaid. Impactie
7
