INHOUD
Inleiding ..............................................................................................................................................3
5 stappen .........................................................................................................................................3
Stel een beantwoordbare vraag .....................................................................................................3
Zoeken van evidence .....................................................................................................................3
Beoordelen van evidence ..............................................................................................................4
Toepassen van evidence ...............................................................................................................4
Evalueren .....................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: zoeken van evidence ........................................................................................................6
Opstellen PICO ................................................................................................................................6
Efficiënt zoeken ................................................................................................................................6
Watervalprincipe ..............................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: randomised controlled trials (RCT) ....................................................................................8
Bias .................................................................................................................................................8
Ideale RCT .......................................................................................................................................8
Speciale gevallen van RCT ................................................................................................................9
Cross-over design ....................................................................................................................... 10
Factorial design .......................................................................................................................... 10
Kwaliteitsbeoordeling ..................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: klinische praktijkrichtlijnen en klinische paden ................................................................ 12
Soorten richtlijnen .......................................................................................................................... 12
Ontwikkelingsproces richtlijnen ...................................................................................................... 12
AGREE II ..................................................................................................................................... 13
Implementatie ............................................................................................................................ 13
Klinische paden.............................................................................................................................. 14
Elektronic clinical decision support systems (CDSS) ........................................................................ 14
Hoofdstuk 4: diagnostische studies .................................................................................................... 15
Indextest bias................................................................................................................................. 15
Checklist ....................................................................................................................................... 15
Interpretatie van testresultaten ....................................................................................................... 16
Bepalen van cut-off waarde ......................................................................................................... 17
Impact van diagnostische test op patiënt ......................................................................................... 18
Hoofdstuk 5: systematische reviews ................................................................................................... 19
Doelen ........................................................................................................................................... 19
Narratieve review ........................................................................................................................... 19
Meta-analyse ................................................................................................................................. 19
IPD ................................................................................................................................................ 19
Systematische review ..................................................................................................................... 20
Inleiding
1
, Stel een beantwoordbare vraag ................................................................................................... 20
Identificeer en selecteer mogelijk relevante studies ...................................................................... 20
Beoordeel risico op bias .............................................................................................................. 20
Extraheer, analyseer en presenteer data ...................................................................................... 21
Interpreer resultaten ................................................................................................................... 22
Problemen Systematische review ................................................................................................ 23
Hoofdstuk 6: epidemiologie ................................................................................................................ 24
Evidence piramide .......................................................................................................................... 24
Epidemiologisch onderzoek ............................................................................................................ 24
Criteria van Hill ........................................................................................................................... 24
Hoe snel een artikel lezen? .......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 7: health technology assessment ....................................................................................... 25
Inleiding ......................................................................................................................................... 25
Innovaties in geneeskunde .............................................................................................................. 25
Eerste 3 hordes: werkt het? ............................................................................................................. 25
4e horde: is het betaalbaar?............................................................................................................. 25
Health technology assessment (HTA) .............................................................................................. 26
Hoofdstuk 8: kwaliteitsindicatoren ..................................................................................................... 27
Inleiding ......................................................................................................................................... 27
Kwaliteit meten .............................................................................................................................. 27
Kwaliteitsbeleid.............................................................................................................................. 27
Regelgeving ................................................................................................................................ 27
Kwaliteitsbeleid .......................................................................................................................... 28
Toekomst ................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 9: PRO-expert .................................................................................................................... 30
Clinical outcome assessment ......................................................................................................... 30
Patient reported outcome (PRO) – wat? ........................................................................................... 30
Kwalitatief .................................................................................................................................. 30
Kwantitatief ................................................................................................................................ 30
Patient reported outcome (PRO) – problemen? ................................................................................ 31
Methodologisch .......................................................................................................................... 31
Intrinsiek .................................................................................................................................... 31
Patient reported outcome (PRO) – waarvoor? ................................................................................... 31
Inleiding
2
,EVIDENCE BASED MEDICINE (EBM)
INLEIDING
Evidence = informatie die een conclusie ondersteunt
- “Beantwoordt deze evidence op een kwaliteitsvolle manier mijn vraag?”
- Nodig voor:
• Bescherming van patiënten, achterhalen van risicofactoren en het effect op prognose
• Effecten van behandelingen en die vergelijken
• Afwegen van voor- en nadelen
• Accuraatheid van diagnostische testen
- Voorkeur: systematische review!
EBM
- Shift van autoritair naar individueel kritisch denken
- Stijging hoeveelheid informatie
- Toegang tot informatie
- Gap tussen evidence en praktijk
5 STAPPEN
STEL EEN BEANTWOORDBARE VRAAG
PICO 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Zoek de beste evidence
- Patiënt
3. Beoordeel de evidence
- Interventie
4. Pas de evidence toe
- Comparator
5. Evalueer het proces
- Outcome
- (Studie design)
Is een dagelijks aspirine gevaarlijk voor ouderen?
- P: ouderen > 75 jaar
- I: dagelijkse inname aspirine
- C: controlegroep (placebo)
- O: vermijden hart- en vaatziekten
ZOEKEN VAN EVIDENCE
Primaire bronnen 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Zoek de beste evidence
- Medline
3. Beoordeel de evidence
- Embase
4. Pas de evidence toe
- PsycLIT
5. Evalueer het proces
- CINAHL
Secundaire bronnen
- Systematische reviews
- Evidence based summaries
- Guidelines
Inleiding
3
, Publication bias
- “winners curse”
- Oorzaken
• Auteurs willen niet opschrijven
• Auteurs komen er niet te op te schrijven
• Tijdschrift wil niet publiceren
• Vaak gerelateerd aan ‘niet positieve resultaten’
- Gevolgen
• Positieve trials worden vaker en sneller gepubliceerd
• Positieve trials worden meer in het Engels en in hoog aangeschreven tijdschriften
gepubliceerd
BEOORDELEN VAN EVIDENCE
1. Is het valide? 1. Stel een beantwoordbare vraag
• Evaluatie van methode 2. Zoek de beste evidence
2. Is het belangrijk? 3. Beoordeel de evidence
• Statistisch significant 4. Pas de evidence toe
• Klinisch relevant 5. Evalueer het proces
3. Kan het helpen?
• Implicaties voor praktijk
“Kwatsch”-radar
- Sensationele effecten
- Kleine, niet representatieve aantallen
- Geen onderliggende theorie
- Causatie bij correlatie
- Geen controlegroep
- Geen kwantificatie
Hoe vermijden?
- Wie vertelt dit?
- Waar halen zij hun informatie?
- Wat zit erin voor hen?
TOEPASSEN VAN EVIDENCE
1. Is mijn patiënt vergelijkbaar? 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Is de interventie realistisch voor mijn setting? 2. Zoek de beste evidence
3. Is de uitkomst relevant? 3. Beoordeel de evidence
4. Wat wil mijn patiënt? 4. Pas de evidence toe
• Shared decision making 5. Evalueer het proces
• Waarden en voorkeuren patiënt
• Voor- en nadelen van de opties
Bisfosfonaten voor mensen met osteoporose
- Zou je je grootmoeder bisfosfonaten aanraden als ze osteoporose heeft?
- Bij laag risicopatiënten gaat risico van 5/1000 naar 3/1000 indien medicatie -> is dit nuttig voor
deze patiënt?
Inleiding
4
Inleiding ..............................................................................................................................................3
5 stappen .........................................................................................................................................3
Stel een beantwoordbare vraag .....................................................................................................3
Zoeken van evidence .....................................................................................................................3
Beoordelen van evidence ..............................................................................................................4
Toepassen van evidence ...............................................................................................................4
Evalueren .....................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: zoeken van evidence ........................................................................................................6
Opstellen PICO ................................................................................................................................6
Efficiënt zoeken ................................................................................................................................6
Watervalprincipe ..............................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: randomised controlled trials (RCT) ....................................................................................8
Bias .................................................................................................................................................8
Ideale RCT .......................................................................................................................................8
Speciale gevallen van RCT ................................................................................................................9
Cross-over design ....................................................................................................................... 10
Factorial design .......................................................................................................................... 10
Kwaliteitsbeoordeling ..................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: klinische praktijkrichtlijnen en klinische paden ................................................................ 12
Soorten richtlijnen .......................................................................................................................... 12
Ontwikkelingsproces richtlijnen ...................................................................................................... 12
AGREE II ..................................................................................................................................... 13
Implementatie ............................................................................................................................ 13
Klinische paden.............................................................................................................................. 14
Elektronic clinical decision support systems (CDSS) ........................................................................ 14
Hoofdstuk 4: diagnostische studies .................................................................................................... 15
Indextest bias................................................................................................................................. 15
Checklist ....................................................................................................................................... 15
Interpretatie van testresultaten ....................................................................................................... 16
Bepalen van cut-off waarde ......................................................................................................... 17
Impact van diagnostische test op patiënt ......................................................................................... 18
Hoofdstuk 5: systematische reviews ................................................................................................... 19
Doelen ........................................................................................................................................... 19
Narratieve review ........................................................................................................................... 19
Meta-analyse ................................................................................................................................. 19
IPD ................................................................................................................................................ 19
Systematische review ..................................................................................................................... 20
Inleiding
1
, Stel een beantwoordbare vraag ................................................................................................... 20
Identificeer en selecteer mogelijk relevante studies ...................................................................... 20
Beoordeel risico op bias .............................................................................................................. 20
Extraheer, analyseer en presenteer data ...................................................................................... 21
Interpreer resultaten ................................................................................................................... 22
Problemen Systematische review ................................................................................................ 23
Hoofdstuk 6: epidemiologie ................................................................................................................ 24
Evidence piramide .......................................................................................................................... 24
Epidemiologisch onderzoek ............................................................................................................ 24
Criteria van Hill ........................................................................................................................... 24
Hoe snel een artikel lezen? .......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 7: health technology assessment ....................................................................................... 25
Inleiding ......................................................................................................................................... 25
Innovaties in geneeskunde .............................................................................................................. 25
Eerste 3 hordes: werkt het? ............................................................................................................. 25
4e horde: is het betaalbaar?............................................................................................................. 25
Health technology assessment (HTA) .............................................................................................. 26
Hoofdstuk 8: kwaliteitsindicatoren ..................................................................................................... 27
Inleiding ......................................................................................................................................... 27
Kwaliteit meten .............................................................................................................................. 27
Kwaliteitsbeleid.............................................................................................................................. 27
Regelgeving ................................................................................................................................ 27
Kwaliteitsbeleid .......................................................................................................................... 28
Toekomst ................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 9: PRO-expert .................................................................................................................... 30
Clinical outcome assessment ......................................................................................................... 30
Patient reported outcome (PRO) – wat? ........................................................................................... 30
Kwalitatief .................................................................................................................................. 30
Kwantitatief ................................................................................................................................ 30
Patient reported outcome (PRO) – problemen? ................................................................................ 31
Methodologisch .......................................................................................................................... 31
Intrinsiek .................................................................................................................................... 31
Patient reported outcome (PRO) – waarvoor? ................................................................................... 31
Inleiding
2
,EVIDENCE BASED MEDICINE (EBM)
INLEIDING
Evidence = informatie die een conclusie ondersteunt
- “Beantwoordt deze evidence op een kwaliteitsvolle manier mijn vraag?”
- Nodig voor:
• Bescherming van patiënten, achterhalen van risicofactoren en het effect op prognose
• Effecten van behandelingen en die vergelijken
• Afwegen van voor- en nadelen
• Accuraatheid van diagnostische testen
- Voorkeur: systematische review!
EBM
- Shift van autoritair naar individueel kritisch denken
- Stijging hoeveelheid informatie
- Toegang tot informatie
- Gap tussen evidence en praktijk
5 STAPPEN
STEL EEN BEANTWOORDBARE VRAAG
PICO 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Zoek de beste evidence
- Patiënt
3. Beoordeel de evidence
- Interventie
4. Pas de evidence toe
- Comparator
5. Evalueer het proces
- Outcome
- (Studie design)
Is een dagelijks aspirine gevaarlijk voor ouderen?
- P: ouderen > 75 jaar
- I: dagelijkse inname aspirine
- C: controlegroep (placebo)
- O: vermijden hart- en vaatziekten
ZOEKEN VAN EVIDENCE
Primaire bronnen 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Zoek de beste evidence
- Medline
3. Beoordeel de evidence
- Embase
4. Pas de evidence toe
- PsycLIT
5. Evalueer het proces
- CINAHL
Secundaire bronnen
- Systematische reviews
- Evidence based summaries
- Guidelines
Inleiding
3
, Publication bias
- “winners curse”
- Oorzaken
• Auteurs willen niet opschrijven
• Auteurs komen er niet te op te schrijven
• Tijdschrift wil niet publiceren
• Vaak gerelateerd aan ‘niet positieve resultaten’
- Gevolgen
• Positieve trials worden vaker en sneller gepubliceerd
• Positieve trials worden meer in het Engels en in hoog aangeschreven tijdschriften
gepubliceerd
BEOORDELEN VAN EVIDENCE
1. Is het valide? 1. Stel een beantwoordbare vraag
• Evaluatie van methode 2. Zoek de beste evidence
2. Is het belangrijk? 3. Beoordeel de evidence
• Statistisch significant 4. Pas de evidence toe
• Klinisch relevant 5. Evalueer het proces
3. Kan het helpen?
• Implicaties voor praktijk
“Kwatsch”-radar
- Sensationele effecten
- Kleine, niet representatieve aantallen
- Geen onderliggende theorie
- Causatie bij correlatie
- Geen controlegroep
- Geen kwantificatie
Hoe vermijden?
- Wie vertelt dit?
- Waar halen zij hun informatie?
- Wat zit erin voor hen?
TOEPASSEN VAN EVIDENCE
1. Is mijn patiënt vergelijkbaar? 1. Stel een beantwoordbare vraag
2. Is de interventie realistisch voor mijn setting? 2. Zoek de beste evidence
3. Is de uitkomst relevant? 3. Beoordeel de evidence
4. Wat wil mijn patiënt? 4. Pas de evidence toe
• Shared decision making 5. Evalueer het proces
• Waarden en voorkeuren patiënt
• Voor- en nadelen van de opties
Bisfosfonaten voor mensen met osteoporose
- Zou je je grootmoeder bisfosfonaten aanraden als ze osteoporose heeft?
- Bij laag risicopatiënten gaat risico van 5/1000 naar 3/1000 indien medicatie -> is dit nuttig voor
deze patiënt?
Inleiding
4
