Samenvatting medische ethiek Chris Gastmans

Samenvatting medische ethiek


HOOFDSTUK 6: INTIMITEIT EN SEKSUALITEIT BIJ OUDEREN

1. VOORAFGAANDE BESCHOUWINGEN

Seksualiteit in 7 dimensies
- Biologisch
- Psychologisch
- Gedrag
- Relationeel
- Sociocultureel
- Moreel
- Religieus

2 soorten ouderen
Aseksuele oudere
- Onverenigbaarheid van oud-zijn en seksualiteit: seks = jong en gezond zijn
- Seksualiteit = gedragsprobleem
- Infantilisering: ouderen benaderen en aanspreken als kinderen

Sexy oldies
- Seksualiteit hoort bij gezond en dynamisch leven
- Tekenen van ouderdom negeren
- Medicalisering: bij problemen  medische behandelingen


2. SEKSUALTITEIT IN WOONZORGCENTRA

Nood aan intimiteit en seksualiteit is persoonlijk
=> seksueel actief blijven  seksualiteit = verleden

Diversiteit in uitdrukkingen
- Liefde en zorg: helpen bij aankleden, eten
- Romantiek: hand vasthouden, kussen, knuffelen
- Erotiek: erotische literatuur, masturberen, seksuele activiteiten
=> komen alle drie voor in wzc

Weinig expliciet seksuele activiteit
- Mannen meer actief dan vrouwen
- Mannen minder tevreden over seksuele activiteiten
- Verband tss vroeger en actueel seksueel gedrag: vroeger zeer actief  meer nood
aan betrekkingen op latere leeftijd




1

,Hindernissen voor seksualiteit en intimiteit in wzc
- Gebrek aan privacy
- Gezondheidsproblemen: ziekte, seksuele dysfunctie, medicatiegebruik, dementie
- Negatieve houdingen en beperkte kennis van VPK, medebewoners en familie
 Misinterpretaties, vooroordelen
 Schaamte, discomfort
 Groepsdruk
 Hetero-normativiteit: niet breeddenkend over homoseksualiteit
- Gebrek aan communicatie (taboe)

Seksuele expressie en dementie
Diagnose van dementie  wijzigingen in seksueel gedrag
- Gevaar voor misbruik
 Progressieve cognitieve aftakeling
 Risico infantilisering
- Wijzigingen in het persoon zijn: minder of meer zin in seks
- Relationele wijzigingen: partner  zorgverlener

Ongepast seksueel gedrag
- Hyperseksualiteit: meestal mannen in wzc (reden: het is hier een taboe)
- Ongecontroleerde, niet-intentioneel gedrag
 Ongepast betasten
 Dwangmatige masturbatie
 Seksuele opmerkingen
 Uitkleden in openbaar


3. ANTROPOLOGISCH KADER

Ethische legitimatie van seksualiteit
- Wilsbekwaam: door geïnformeerde toestemming
- Wilsonbekwaam: ?

Kenmerken die mensen zonder cognitief vermogen gemeenschappelijk hebben
1) Het vreemde zelf
- We verstaan onszelf niet volledig
- We blijven een vreemde voor onszelf: spiegelervaring, stemgeluid, videotapes
- Karakteristieken waarvan we de betekenis niet goed doorgronden: cultuur,
familie, geslacht, seksuele oriëntatie
- Seksualiteit blijft vreemd, laat zich relationeel niet verklaren
- Dementie  ervaren het ‘vreemd-zijn) nog intenser




2

, 2) Het (dis)continue zelf
- Continuïteit: identiteit opbouwen, de weg naar jezelf  standvastig gevoel
- Discontinuïteit: periodes waarin we ons anders gedragen, met andere mensen
omgaan, groeien, aanpassen  instabiliteit
- Dynamische spanning tss discontinuïteit en continuïteit
- Wilsbekwame personen: continuïteit > discontinuïteit
- Wilsonbekwame personen (dementie): discontinuïteit > continuïteit
- Voorbeeld: na 50 jaar gaat je partner dezelfde persoon zijn, maar ook zijn
veranderd

3) Het belichaamde zelf
- ‘Hebben’ geen lichaam, maar ‘zijn’ een lichaam  ervaren de wereld via lichaam
- Lichaam is enige weg om in contact te komen met omliggende wereld (eten,
drinken, werken, seksueel gedrag)
- Dementie betekent niet noodzakelijk verlies van deze belichaamde kennis (vb.
brieven sorteren, zingen, dansen, groenten snijden)
- Ondanks dementie kan seksueel gedrag voortgezet wd

4) Het in-de-wereld zijn
- Mensen ervaren een fundamentele vertrouwdheid met de omringende wereld
- Voorbeelden: keukentafel, kleren die je draagt, bed waarin je slaapt, plaats waar
je werkt
- Deze vertrouwde objecten verdwijnen uit onze gefocuste aandacht
- Dementie  vertrouwdheid met betekenisvolle zaken verdwijnt  vervreemding,
angst, desoriëntatie
- Voorbeeld: betekenis aan een locatie kan volledig verdwijnen, seksuele
handelingen op vreemde locatie

5) Het met-anderen zijn
- Persoon in relatie
- Lichamelijke creëert kwetsbaarheid
 Risico op lichamelijke schade
 Risico op objectivering
- Dementerende moeten beschermd worden tegen deze risico’s

Besluit
- Bij ieder mens gaat fundamentele kwetsbaarheid vooraf aan autonomie
- Mens-zijn is wandelen op een dunne koord
- Zichzelf-zijn / anders-zijn
- Continuïteit / discontinuïteit
- Vertrouwdheid / desoriëntatie
- Individualiteit / relationaliteit
- Seksueel gedrag van dementerende is geen gedrags- of medisch probleem, maar
een uitdrukking van wie we als mens zijn




3

,4. ETHISCHE IMPLICATIES

Van nadruk op cognitie naar nadruk op existentiele, gecontextualiseerde benadering
1) Persoonlijke context
- Persoonlijke beleving vh individu
- Bewust zijn van eigen veronderstellingen
- Respect voor autonomie
 Wilsbekwaamheid is niet ‘alles of niets’, maar beslissings-afhankelijk
 Seksualiteit is meer dan cognitie
 Cognitieve geïnformeerde toestemming is geen exclusief criterium
- Vinden vh gepaste evenwicht: consistentie met waarden uit het verleden
(continuïteit)  huidige beleefde ervaringen (discontinuïteit)
- Risico, schade en teamoverleg
 Geen overbescherming of verwaarlozing van ouderen
 Aanvaarbare graad van risico tolereren
 Lichamelijke + psychische + sociale + morele integriteit
 Ondergrens bewaken: geen dwang of schade
 Interdisciplinair teamoverleg en contextgevoelige interpretatie

2) Relationele context
- Belang van beide partners in overweging nemen
 Aandachtig voor onevenwicht in relatie (machtsmisbruik)
 Seksualtiteit mag geen verplichting zijn
 Aandachtig zijn voor de beleving vd ‘gezonde’ partner: zorg dat deze niet
gekwetst is als hij/zijn de partner hand in hand ziet lopen met iemand
anders  geef uitleg wat hiervoor de reden zou zijn

3) Organisatorische context
- Voldoende ruimtelijke (kamers) en attitudinele (gesprekken) privacy voor seksuele
expressie
- Nood aan responsieve organisatorische context
 Aanbieden van kennis
 Fysieke, psychische en morele integriteit van hulpverlener beschermen
 Schriftelijk ethisch beleid: waarden + concrete oriëntaties
 Stimuleren open communicatie onder collega’s
 Geen paternalistisch controlegedrag
 Geen ‘laisser-faire’ mentaliteit
- Meedelen informatie
 Vrijgeven info niet aangewezen
 Proportionele afweging tss betrokkenheid van familielid, aard, betekenis
en gevolgen van gedrag
 Informatiedeling enkel als het de goede zorg ten goede komt




4

, 4) Sociale maatschappelijke context
- Maatschappelijke taboes doorbreken
 Seksuele expressie = pathologie (aseksuele ouderen)
 Seksuele expressie = noodzakelijk (sexy oldies)
- Signalen van discriminatie herkennen
 Geen discriminatie
 Geen identiteitsverlies van LGBTQ
 LGBTQ vriendelijke wzc



5. BESLUIT

- Intimiteit blijft basisgegeven in het leven van personen met dementie
- Nood aan excistentiele, geen cognitivistische kaders
- Ethische reflectie moet verankerd zijn in inclusieve antropologie: ‘ik, jij, samen
mens’
- Ethische guidelines moeten rekening houden met persoonlijke, relationele,
organisatorische en sociale context




5