Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Inhoudsopgave
Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren .......................................................................................................1
Filosofisch, ethisch redeneren ..........................................................................................................................4
1. Ethiek van de gezondheidszorg: een eerste verkenning...........................................................................4
Als vroedvrouw handelen in een filosofisch-ethisch en juridisch kader............................................................4
Het ethisch perspectief..................................................................................................................................4
Kenmerken van het ethisch perspectief ....................................................................................................4
Taken, methoden van ethiek, jouw taak ........................................................................................................4
Vormen en methoden van ethiek .............................................................................................................5
2. Zorgen: een wederzijds en ethisch gebeuren ...........................................................................................5
Zorg als gebeuren (proces) ............................................................................................................................5
Zorgproces in fasen: Tronto......................................................................................................................5
Zorg vanuit ethische bronervaring (4): Gastmans ......................................................................................5
Viervoudig netwerk van relaties (beroepscompetenties/profiel) ...............................................................6
Beroepswaarden/normen .............................................................................................................................6
3. Ethische kubus.........................................................................................................................................6
ZIJVLAK: 4 aspecten van de handeling......................................................................................................6
VOORVLAK: Criteria & holistisch mensbeeld .............................................................................................6
BOVENVLAK: 3 niveaus van handelen .......................................................................................................6
4. Naar een ethisch werkinstrument: een totaalformulier...........................................................................6
Stappenplan: een kringloop van 4 elementen ...........................................................................................6
Stappenplan in 4 fasen ..................................................................................................................................7
Stappenplan fase 2: ethische analyse van de feiten .......................................................................................7
Stappenplan fase 3 .......................................................................................................................................7
Evalueren van het zorgplan ...........................................................................................................................7
5. Ethisch handelen: vanuit een matuur geweten........................................................................................7
Het ethisch aanvoelen, redeneren en handelen ontwikkelen ..........................................................................7
Definitie geweten.....................................................................................................................................7
Kohlberg: Mag hij stelen?.........................................................................................................................7
Bijlage: Moreel Opvoeden ........................................................................................................................8
Gilligan ....................................................................................................................................................8
Kennen, kunnen en willen..............................................................................................................................8
6. Enkele grote ethische principes/criteria ..................................................................................................9
Universaliseerbaarheidsprincipe (I. Kant).......................................................................................................9
Utilitaristische principes ................................................................................................................................9
Proportionaliteitsbeginsel .............................................................................................................................9
1
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
7. Bouwstenen van een filosofisch(-ethische) redenering............................................................................9
8. Je positie in verschuivende wereldbeelden ...........................................................................................10
3 grote wereldbeelden ................................................................................................................................ 10
Traditionele wereldbeeld ....................................................................................................................... 10
Liberaal/moderne wereldbeeld .............................................................................................................. 10
Postmoderne, globale of holistische wereldbeeld ................................................................................... 10
9. Omgaan met autonomie in de zorg .......................................................................................................11
Relationele autonomie: hoe maak je het mogelijk? ................................................................................. 11
Autonomie: twee verschillende mensbeelden .............................................................................................. 11
Basisvoorwaarden (7) voor een autonome keuze ......................................................................................... 11
Ruimte voor vrije keuze geven................................................................................................................ 12
ð Ethisch gezien is opkomen voor de ZVR ALTIJD een taak voor de vrvr .................................................. 12
Vrijheid in samenspraak: werken aan participatie ....................................................................................... 12
Verwerking ................................................................................................................................................. 12
1. Integreren van het filosofisch-ethisch en het juridisch referentiekader .................................................13
Verhouding tussen ethiek en recht .............................................................................................................. 13
Het ethisch perspectief omvat ook het juridisch perspectief ................................................................... 13
Het ethisch perspectief is ruimer dan het juridisch perspectief ............................................................... 13
Ethiek en recht staan in een dynamische interactie ................................................................................ 13
Recht en ethiek in botsing ...................................................................................................................... 13
2. Casus: een familielid vertelt ..................................................................................................................13
Holistisch mensbeeld: 4 aspecten ................................................................................................................ 13
Juridisch redeneren: Gezondheidsrecht toegepast .........................................................................................14
Hoofdstuk 1: Wat is recht? .......................................................................................................................... 14
1. Wat is recht?................................................................................................................................. 14
2. Bronnen van het recht .................................................................................................................. 15
3. Indeling van het recht ................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 2: de uitoefening van het beroep van verpleegkundige/vroedvrouw ............................................ 16
1. Belangrijkste beroepen in de gezondheidszorg .............................................................................. 16
2. De wettelijke regeling van het verpleegkundig beroep................................................................... 16
3. Wettelijke regeling van het beroep van de vroedvrouw ................................................................. 17
Hoofdstuk 3: Aansprakelijkheid van de verpleegkundige en de vroedvrouw ................................................. 18
1. Begrippen ..................................................................................................................................... 18
2. Strafrechtelijke aansprakelijkheid.................................................................................................. 18
3. Burgerlijke aansprakelijkheid......................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: de persoon in het recht ........................................................................................................... 22
1. De persoon ................................................................................................................................... 22
2. Het begin van de natuurlijke persoon ............................................................................................ 22
3. De afstamming.............................................................................................................................. 24
4. Identificatie................................................................................................................................... 26
5. De bekwaamheid .......................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 5: de relatie beroepsbeoefenaar-patiënt ..................................................................................... 27
1. Patiëntenrechten .......................................................................................................................... 27
Integreren van het filosofisch-ethisch en het juridisch referentiekader ..........................................................30
2
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Verhouding tussen ethiek en recht .............................................................................................................. 30
Het ethisch perspectief omvat ook het juridisch perspectief ................................................................... 30
Het ethisch perspectief is ruimer dan het juridisch perspectief ............................................................... 30
Ethiek en recht staan in een dynamische interactie ................................................................................ 30
Recht en ethiek in botsing ...................................................................................................................... 30
3
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Filosofisch, ethisch redeneren
1. Ethiek van de gezondheidszorg: een eerste verkenning
PPT 1
Als vroedvrouw handelen in een filosofisch-ethisch en juridisch kader
Het ethisch perspectief
Kenmerken van het ethisch perspectief
1. Normatief
• Afweging van waarden & normen
• Waarden: juist om na te streven
• Normen: overtuiging om waarden in praktijk te zetten
• Goed = het meeste menswaardige
2. Anti-dogmatisch
• Open voor discussie
• Mentale ruimte om te discussiëren
Consequenties voor ethisch gesprek
• Consensus: iedereen hetzelfde
o Bv. bij ene vroedvrouw begeleiding BV, bij de andere niet
• Compromis
o Oplossing: zwart & wit -> grijs
Grenzen aan openheid: AFWEGEN!!!
3. Intersubjectief-& argumentatief
• ERKENNEN: verschillende mensen verschillende waarden & normen
• ARGUMENTEN: argumenten uitwisselen, welke argumenten wegen door
• SAMEN: samen zoeken naar wat goede zorg is vanuit een holistisch perspectief met
z’n allen -> CONSESUS
o Misverstand: wil niet zeggen dat alle betrokken partijen moeten zijn om te
overleggen, kijken naar waarden & normen van personen
4. Al-partijdig
• Ieders belangen meewegen
• Met alle partijen rekening houden, en prioriteiten stellen welke partijen ‘belangrijk’
zijn
• Oog voor wie niet voor zichzelf kan opkomen: Baby!
Taken, methoden van ethiek, jouw taak
Spanningsveld
Samen ó Persoonlijk
4
, Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Vormen en methoden van ethiek
2. Zorgen: een wederzijds en ethisch gebeuren
PPT 2
Zorg als gebeuren (proces)
• Zorgproces volgens: Tronto
• Zorg vanuit ethische bronervaring: Gastmans
• Zorg in VR netwerk relaties: Competentieprofiel
Zorgproces in fasen: Tronto
• Wijze om in het leven te staan
• Als niemand voor je zorgt, dan was je er niet
• Zorg = mens zijn -> maatschappelijke context
• Zorg: door meerdere mensen! SAMEN -> maatschappelijk gebeuren van solidariteit
ð Wanneer is er zorg? Complex gegeven, waarbij processen bezig zijn die wederzijds
zijn.
4 fasen 4 waarden
Samen zorgen Solidariteit
q Zich zorgen maken om q Aandacht
q Zorg op zich nemen q Verantwoordelijkheid
q Zorg verlenen q Competentie
q Zorg ontvangen q Ontvankelijkheid
Zorg vanuit ethische bronervaring (4): Gastmans
1. Positief contrast (ethisch)
• Ervaring die er bovenuit springt
2. Negatief contrast (ethisch)
• Ervaring die er onder zit
3. Model ervaring
• Conducteur die studenten wakker maakt aan hun station, zodat ze goed terecht
komen
4. Controverse ervaring
5
Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Inhoudsopgave
Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren .......................................................................................................1
Filosofisch, ethisch redeneren ..........................................................................................................................4
1. Ethiek van de gezondheidszorg: een eerste verkenning...........................................................................4
Als vroedvrouw handelen in een filosofisch-ethisch en juridisch kader............................................................4
Het ethisch perspectief..................................................................................................................................4
Kenmerken van het ethisch perspectief ....................................................................................................4
Taken, methoden van ethiek, jouw taak ........................................................................................................4
Vormen en methoden van ethiek .............................................................................................................5
2. Zorgen: een wederzijds en ethisch gebeuren ...........................................................................................5
Zorg als gebeuren (proces) ............................................................................................................................5
Zorgproces in fasen: Tronto......................................................................................................................5
Zorg vanuit ethische bronervaring (4): Gastmans ......................................................................................5
Viervoudig netwerk van relaties (beroepscompetenties/profiel) ...............................................................6
Beroepswaarden/normen .............................................................................................................................6
3. Ethische kubus.........................................................................................................................................6
ZIJVLAK: 4 aspecten van de handeling......................................................................................................6
VOORVLAK: Criteria & holistisch mensbeeld .............................................................................................6
BOVENVLAK: 3 niveaus van handelen .......................................................................................................6
4. Naar een ethisch werkinstrument: een totaalformulier...........................................................................6
Stappenplan: een kringloop van 4 elementen ...........................................................................................6
Stappenplan in 4 fasen ..................................................................................................................................7
Stappenplan fase 2: ethische analyse van de feiten .......................................................................................7
Stappenplan fase 3 .......................................................................................................................................7
Evalueren van het zorgplan ...........................................................................................................................7
5. Ethisch handelen: vanuit een matuur geweten........................................................................................7
Het ethisch aanvoelen, redeneren en handelen ontwikkelen ..........................................................................7
Definitie geweten.....................................................................................................................................7
Kohlberg: Mag hij stelen?.........................................................................................................................7
Bijlage: Moreel Opvoeden ........................................................................................................................8
Gilligan ....................................................................................................................................................8
Kennen, kunnen en willen..............................................................................................................................8
6. Enkele grote ethische principes/criteria ..................................................................................................9
Universaliseerbaarheidsprincipe (I. Kant).......................................................................................................9
Utilitaristische principes ................................................................................................................................9
Proportionaliteitsbeginsel .............................................................................................................................9
1
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
7. Bouwstenen van een filosofisch(-ethische) redenering............................................................................9
8. Je positie in verschuivende wereldbeelden ...........................................................................................10
3 grote wereldbeelden ................................................................................................................................ 10
Traditionele wereldbeeld ....................................................................................................................... 10
Liberaal/moderne wereldbeeld .............................................................................................................. 10
Postmoderne, globale of holistische wereldbeeld ................................................................................... 10
9. Omgaan met autonomie in de zorg .......................................................................................................11
Relationele autonomie: hoe maak je het mogelijk? ................................................................................. 11
Autonomie: twee verschillende mensbeelden .............................................................................................. 11
Basisvoorwaarden (7) voor een autonome keuze ......................................................................................... 11
Ruimte voor vrije keuze geven................................................................................................................ 12
ð Ethisch gezien is opkomen voor de ZVR ALTIJD een taak voor de vrvr .................................................. 12
Vrijheid in samenspraak: werken aan participatie ....................................................................................... 12
Verwerking ................................................................................................................................................. 12
1. Integreren van het filosofisch-ethisch en het juridisch referentiekader .................................................13
Verhouding tussen ethiek en recht .............................................................................................................. 13
Het ethisch perspectief omvat ook het juridisch perspectief ................................................................... 13
Het ethisch perspectief is ruimer dan het juridisch perspectief ............................................................... 13
Ethiek en recht staan in een dynamische interactie ................................................................................ 13
Recht en ethiek in botsing ...................................................................................................................... 13
2. Casus: een familielid vertelt ..................................................................................................................13
Holistisch mensbeeld: 4 aspecten ................................................................................................................ 13
Juridisch redeneren: Gezondheidsrecht toegepast .........................................................................................14
Hoofdstuk 1: Wat is recht? .......................................................................................................................... 14
1. Wat is recht?................................................................................................................................. 14
2. Bronnen van het recht .................................................................................................................. 15
3. Indeling van het recht ................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 2: de uitoefening van het beroep van verpleegkundige/vroedvrouw ............................................ 16
1. Belangrijkste beroepen in de gezondheidszorg .............................................................................. 16
2. De wettelijke regeling van het verpleegkundig beroep................................................................... 16
3. Wettelijke regeling van het beroep van de vroedvrouw ................................................................. 17
Hoofdstuk 3: Aansprakelijkheid van de verpleegkundige en de vroedvrouw ................................................. 18
1. Begrippen ..................................................................................................................................... 18
2. Strafrechtelijke aansprakelijkheid.................................................................................................. 18
3. Burgerlijke aansprakelijkheid......................................................................................................... 21
Hoofdstuk 4: de persoon in het recht ........................................................................................................... 22
1. De persoon ................................................................................................................................... 22
2. Het begin van de natuurlijke persoon ............................................................................................ 22
3. De afstamming.............................................................................................................................. 24
4. Identificatie................................................................................................................................... 26
5. De bekwaamheid .......................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 5: de relatie beroepsbeoefenaar-patiënt ..................................................................................... 27
1. Patiëntenrechten .......................................................................................................................... 27
Integreren van het filosofisch-ethisch en het juridisch referentiekader ..........................................................30
2
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Verhouding tussen ethiek en recht .............................................................................................................. 30
Het ethisch perspectief omvat ook het juridisch perspectief ................................................................... 30
Het ethisch perspectief is ruimer dan het juridisch perspectief ............................................................... 30
Ethiek en recht staan in een dynamische interactie ................................................................................ 30
Recht en ethiek in botsing ...................................................................................................................... 30
3
,Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Filosofisch, ethisch redeneren
1. Ethiek van de gezondheidszorg: een eerste verkenning
PPT 1
Als vroedvrouw handelen in een filosofisch-ethisch en juridisch kader
Het ethisch perspectief
Kenmerken van het ethisch perspectief
1. Normatief
• Afweging van waarden & normen
• Waarden: juist om na te streven
• Normen: overtuiging om waarden in praktijk te zetten
• Goed = het meeste menswaardige
2. Anti-dogmatisch
• Open voor discussie
• Mentale ruimte om te discussiëren
Consequenties voor ethisch gesprek
• Consensus: iedereen hetzelfde
o Bv. bij ene vroedvrouw begeleiding BV, bij de andere niet
• Compromis
o Oplossing: zwart & wit -> grijs
Grenzen aan openheid: AFWEGEN!!!
3. Intersubjectief-& argumentatief
• ERKENNEN: verschillende mensen verschillende waarden & normen
• ARGUMENTEN: argumenten uitwisselen, welke argumenten wegen door
• SAMEN: samen zoeken naar wat goede zorg is vanuit een holistisch perspectief met
z’n allen -> CONSESUS
o Misverstand: wil niet zeggen dat alle betrokken partijen moeten zijn om te
overleggen, kijken naar waarden & normen van personen
4. Al-partijdig
• Ieders belangen meewegen
• Met alle partijen rekening houden, en prioriteiten stellen welke partijen ‘belangrijk’
zijn
• Oog voor wie niet voor zichzelf kan opkomen: Baby!
Taken, methoden van ethiek, jouw taak
Spanningsveld
Samen ó Persoonlijk
4
, Filosofisch, ethisch en juridisch redeneren
Vormen en methoden van ethiek
2. Zorgen: een wederzijds en ethisch gebeuren
PPT 2
Zorg als gebeuren (proces)
• Zorgproces volgens: Tronto
• Zorg vanuit ethische bronervaring: Gastmans
• Zorg in VR netwerk relaties: Competentieprofiel
Zorgproces in fasen: Tronto
• Wijze om in het leven te staan
• Als niemand voor je zorgt, dan was je er niet
• Zorg = mens zijn -> maatschappelijke context
• Zorg: door meerdere mensen! SAMEN -> maatschappelijk gebeuren van solidariteit
ð Wanneer is er zorg? Complex gegeven, waarbij processen bezig zijn die wederzijds
zijn.
4 fasen 4 waarden
Samen zorgen Solidariteit
q Zich zorgen maken om q Aandacht
q Zorg op zich nemen q Verantwoordelijkheid
q Zorg verlenen q Competentie
q Zorg ontvangen q Ontvankelijkheid
Zorg vanuit ethische bronervaring (4): Gastmans
1. Positief contrast (ethisch)
• Ervaring die er bovenuit springt
2. Negatief contrast (ethisch)
• Ervaring die er onder zit
3. Model ervaring
• Conducteur die studenten wakker maakt aan hun station, zodat ze goed terecht
komen
4. Controverse ervaring
5
