Verklaringsmodellen 1
Examen:
- 40% VM1, 60% VM2
- Totaalpunt telt
- Tekort in totaal, enkel datgene opnieuw doen waar er een tekort
voor is
- Schriftelijk gesloten boek examen met open vragen
o 1 grote casus (A4)
o 6 à 7 toepassingsvragen (met een stukje kennis)
o 1 inzichtsvraag
Leerdoelen:
- Leerdoel 1: Je benoemt de verklaringsmodellen en kan ze uitleggen
adhv een concreet voorbeeld.
- Leerdoel 2: Je begrijpt en kent de basisbegrippen en
basisvaardigheden uit de verklaringsmodellen en kan ze toepassen
op een aangeboden casus.
- Leerdoel 3: Je past de indicatiestelling vanuit de verschillende
verklaringsmodellen toe op een casus.
- Leerdoel 4: Je leidt vanuit de verklaringsmodellen een
hulpverleningsaanbod af.
- Leerdoel 5: Je verklaart symptomen vanuit de verschillende
verklaringsmodellen.
- Leerdoel 6: Je verwoordt de wijze waarop een (professionele
hulp)relatie tot stand komt, onderhouden en afgerond wordt, zich
baserend op de verschillende verklaringsmodellen.
- Leerdoel 7: Je onderbouwt (ortho)pedagogische keuzes vanuit de
verschillende verklaringsmodellen.
- Leerdoel 8: Je herkent in een aangeboden casussen de
verklaringsmodellen en past ze op de juiste plaats/manier toe.
Studeertips:
- De 4 dimensies goed kunnen onderscheiden
- Bijpassende methodiek, vragen en tips bij elke dimensies kennen
- Leren toepassen (eerst kennen dan voorbeelden geven)
- Bekijk en leer de inhoudstafel.
- Begrippenlijst invullen met eigen woorden (zie CANVAS).
- Kom naar de les (slaagpercentages zijn groter).
- Maak de oefeningen.
- Laat je inspireren door de ‘aan de slag’-kaders.
1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding tot het vak................................................................................................................................... 5
1. Dimensie 1: de objectiveerbare feiten........................................................................................................ 6
1.1. Theoretische toelichting................................................................................................................................6
1.1.1. Lijst van feiten in het leven dat invloed kan hebben.............................................................................6
1.1.2. Vorige generaties...................................................................................................................................9
1.1.3. Onrecht in de feiten...............................................................................................................................9
1.2. Voorbeeldvragen...........................................................................................................................................9
1.3. Methodieken (wat kan je doen om feiten te verzamelen)..........................................................................10
1.3.1. Genogram............................................................................................................................................10
1.3.2. Levenslijn/tijdslijn maken....................................................................................................................10
1.3.3. Google maps/earth..............................................................................................................................11
1.3.4. Foto’s...................................................................................................................................................11
1.4. Tips..............................................................................................................................................................11
1.5. Oefeningen..................................................................................................................................................11
1.6. Aan de slag kader........................................................................................................................................11
2. Dimensie 2: psychologie........................................................................................................................... 12
2.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................12
2.1.1. Psychologische toelichting...................................................................................................................13
2.2. Voorbeeldvragen.........................................................................................................................................14
2.3. Methodieken en interventies......................................................................................................................14
2.4. Tips..............................................................................................................................................................15
2.5. Oefening......................................................................................................................................................16
2.6. Aan de slag kader........................................................................................................................................16
3. Dimensie 3: interacties............................................................................................................................. 17
3.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................17
3.1.1. Basisuitgangspunt: van lineair oorzaak-gevolgdenken naar een circulaire kijk..................................17
3.1.2. Basisbegrippen in het systeemdenken................................................................................................19
3.2. Voorbeeldvragen.........................................................................................................................................22
3.3. Methodieken en interventies......................................................................................................................23
3.4. Tips..............................................................................................................................................................24
3.5. Systeemtheoretische modellen en perspectieven.......................................................................................24
3.5.1. Het communicatief perspectief van Watzlawick.................................................................................24
3.5.2. Het structureel perspectief van Minuchin...........................................................................................30
3.5.3. Het oplossingsgericht perspectief.......................................................................................................34
3.5.4. Het narratief perspectief.....................................................................................................................36
4. Dimensie 4: de relationele ethiek............................................................................................................. 39
4.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................39
4.1.1. De samenhang tussen de 4 dimensies................................................................................................40
4.1.2. De context............................................................................................................................................40
4.1.3. De balans van geven en nemen...........................................................................................................41
4.1.4. Transgenerationeel perspectief...........................................................................................................44
2
, 4.1.5. Relationele betrouwbaarheid, zelfafbakening en zelfvalidatie...........................................................44
4.1.6. Loyaliteit..............................................................................................................................................45
4.1.7. Legaat en delegaat...............................................................................................................................51
4.1.8. Destructief recht en de roulerende rekening......................................................................................52
4.1.9. Parentificatie (belangrijk begrip binnen deze dimensie).....................................................................54
4.2. Contextuele basisattitude............................................................................................................................61
4.2.1. Inleiding...............................................................................................................................................61
4.2.2. Meerzijdige partijdigheid.....................................................................................................................62
4.2.3. Verbindend werken.............................................................................................................................63
4.2.4. Erkennen..............................................................................................................................................63
4.2.5. Oriëntatie op (relationele) hulpbronnen.............................................................................................66
4.2.6. Het belang van actie............................................................................................................................66
4.3. Voorbeeldvragen bij dimensie 4..................................................................................................................66
4.4. Methodieken en interventies bij dimensie 4...............................................................................................67
4.5. Shortlist balans ethisch relationele dimensie..............................................................................................67
4.6. Tips bij dimensie 4.......................................................................................................................................67
4.7. Toepassingsgebieden contextueel denken..................................................................................................68
4.8. Contextgericht VS contextueel....................................................................................................................68
3
, 4
Examen:
- 40% VM1, 60% VM2
- Totaalpunt telt
- Tekort in totaal, enkel datgene opnieuw doen waar er een tekort
voor is
- Schriftelijk gesloten boek examen met open vragen
o 1 grote casus (A4)
o 6 à 7 toepassingsvragen (met een stukje kennis)
o 1 inzichtsvraag
Leerdoelen:
- Leerdoel 1: Je benoemt de verklaringsmodellen en kan ze uitleggen
adhv een concreet voorbeeld.
- Leerdoel 2: Je begrijpt en kent de basisbegrippen en
basisvaardigheden uit de verklaringsmodellen en kan ze toepassen
op een aangeboden casus.
- Leerdoel 3: Je past de indicatiestelling vanuit de verschillende
verklaringsmodellen toe op een casus.
- Leerdoel 4: Je leidt vanuit de verklaringsmodellen een
hulpverleningsaanbod af.
- Leerdoel 5: Je verklaart symptomen vanuit de verschillende
verklaringsmodellen.
- Leerdoel 6: Je verwoordt de wijze waarop een (professionele
hulp)relatie tot stand komt, onderhouden en afgerond wordt, zich
baserend op de verschillende verklaringsmodellen.
- Leerdoel 7: Je onderbouwt (ortho)pedagogische keuzes vanuit de
verschillende verklaringsmodellen.
- Leerdoel 8: Je herkent in een aangeboden casussen de
verklaringsmodellen en past ze op de juiste plaats/manier toe.
Studeertips:
- De 4 dimensies goed kunnen onderscheiden
- Bijpassende methodiek, vragen en tips bij elke dimensies kennen
- Leren toepassen (eerst kennen dan voorbeelden geven)
- Bekijk en leer de inhoudstafel.
- Begrippenlijst invullen met eigen woorden (zie CANVAS).
- Kom naar de les (slaagpercentages zijn groter).
- Maak de oefeningen.
- Laat je inspireren door de ‘aan de slag’-kaders.
1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding tot het vak................................................................................................................................... 5
1. Dimensie 1: de objectiveerbare feiten........................................................................................................ 6
1.1. Theoretische toelichting................................................................................................................................6
1.1.1. Lijst van feiten in het leven dat invloed kan hebben.............................................................................6
1.1.2. Vorige generaties...................................................................................................................................9
1.1.3. Onrecht in de feiten...............................................................................................................................9
1.2. Voorbeeldvragen...........................................................................................................................................9
1.3. Methodieken (wat kan je doen om feiten te verzamelen)..........................................................................10
1.3.1. Genogram............................................................................................................................................10
1.3.2. Levenslijn/tijdslijn maken....................................................................................................................10
1.3.3. Google maps/earth..............................................................................................................................11
1.3.4. Foto’s...................................................................................................................................................11
1.4. Tips..............................................................................................................................................................11
1.5. Oefeningen..................................................................................................................................................11
1.6. Aan de slag kader........................................................................................................................................11
2. Dimensie 2: psychologie........................................................................................................................... 12
2.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................12
2.1.1. Psychologische toelichting...................................................................................................................13
2.2. Voorbeeldvragen.........................................................................................................................................14
2.3. Methodieken en interventies......................................................................................................................14
2.4. Tips..............................................................................................................................................................15
2.5. Oefening......................................................................................................................................................16
2.6. Aan de slag kader........................................................................................................................................16
3. Dimensie 3: interacties............................................................................................................................. 17
3.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................17
3.1.1. Basisuitgangspunt: van lineair oorzaak-gevolgdenken naar een circulaire kijk..................................17
3.1.2. Basisbegrippen in het systeemdenken................................................................................................19
3.2. Voorbeeldvragen.........................................................................................................................................22
3.3. Methodieken en interventies......................................................................................................................23
3.4. Tips..............................................................................................................................................................24
3.5. Systeemtheoretische modellen en perspectieven.......................................................................................24
3.5.1. Het communicatief perspectief van Watzlawick.................................................................................24
3.5.2. Het structureel perspectief van Minuchin...........................................................................................30
3.5.3. Het oplossingsgericht perspectief.......................................................................................................34
3.5.4. Het narratief perspectief.....................................................................................................................36
4. Dimensie 4: de relationele ethiek............................................................................................................. 39
4.1. Theoretische toelichting..............................................................................................................................39
4.1.1. De samenhang tussen de 4 dimensies................................................................................................40
4.1.2. De context............................................................................................................................................40
4.1.3. De balans van geven en nemen...........................................................................................................41
4.1.4. Transgenerationeel perspectief...........................................................................................................44
2
, 4.1.5. Relationele betrouwbaarheid, zelfafbakening en zelfvalidatie...........................................................44
4.1.6. Loyaliteit..............................................................................................................................................45
4.1.7. Legaat en delegaat...............................................................................................................................51
4.1.8. Destructief recht en de roulerende rekening......................................................................................52
4.1.9. Parentificatie (belangrijk begrip binnen deze dimensie).....................................................................54
4.2. Contextuele basisattitude............................................................................................................................61
4.2.1. Inleiding...............................................................................................................................................61
4.2.2. Meerzijdige partijdigheid.....................................................................................................................62
4.2.3. Verbindend werken.............................................................................................................................63
4.2.4. Erkennen..............................................................................................................................................63
4.2.5. Oriëntatie op (relationele) hulpbronnen.............................................................................................66
4.2.6. Het belang van actie............................................................................................................................66
4.3. Voorbeeldvragen bij dimensie 4..................................................................................................................66
4.4. Methodieken en interventies bij dimensie 4...............................................................................................67
4.5. Shortlist balans ethisch relationele dimensie..............................................................................................67
4.6. Tips bij dimensie 4.......................................................................................................................................67
4.7. Toepassingsgebieden contextueel denken..................................................................................................68
4.8. Contextgericht VS contextueel....................................................................................................................68
3
, 4
