Doelgroep volwassenen samenvatting

Doelgroep volwassenen
In dit opleidingsonderdeel focussen we op de doelgroep volwassenen (25jr tot 60jr). We
beschouwen de relationele identiteit, beroepsidentiteit, sociaal-culturele identiteit en de
zorgidentiteit van de volwassene. We staan stil bij theoretische modellen en handvatten om het
welzijn van volwassenen te bevorderen.
De thema’s die we behandelen zijn:
 De rol van de psychologisch consulent in het werkveld voor volwassenen
 Volwassenen en relaties
 Volwassenen en ouderschap
 Volwassenen en werk


INHOUD
1. Thema 0: Introductie doelgroep volwassenen
 De volwassenheid als levensfase: ontwikkelingspsychologie
o Biopsychosociale veranderingen
 Lichamelijke veranderingen
 Cognitieve veranderingen
 Psychische veranderingen
 Sociale veranderingen
 Algemeen: mentaal welzijn van de volwassene
2. Thema 1: Partnerrelaties (volwassenen en relationeel welzijn)
 Deel 1 (intieme relaties)
o 1) Partnerrelaties anno 2022
o 2) Wat zijn intieme relaties?
o 3) Waarom zijn intieme relaties belangrijk?
 Deel 2 (relationeel functioneren)
o 1) Theorie en onderzoek naar partnerrelaties
o 2) Partnerrelatieproblemen en -therapie
3. Thema 2: Ouderschap en gezinnen
 Ouderschap
o 1) Transitie naar ouderschap
o 2) Wat is ouderschap?
 Vormen van ouderschap
 Evolutie in ouderschap
 It takes a village..
 Draagkracht vs draaglast
 Opvoeden
o 1) Opvoeden: meegroeien met je kind
 Hoe leer je opvoeden?
 Sensitief-responsief opvoeden
 Gehechtheid: afstand vs nabijheid
 Opvoedingsstijlen
 ZDT (Deci & Ryan)
 Nieuwe autoriteit (Omer)
o 2) Als het moeilijk loopt
 Wat houdt opvoedingsondersteuning in?
 Kind met een zorgbehoefte
 Transitie in gezinnen (HC 9)
 Familiereflex (HC 10)
4. Thema 3: Werk
 Volwassenen en professioneel welzijn
o Deel 1

,  1A) ZDT
 1B) Waardengestuurd werken
 2) Burn-out
o Deel 2: diversiteit en inclusie
 1) Diversiteit
 2) Discriminatie
 3) Discriminatietechnieken
 4) Inclusie
5. Thema 4: Integratie




Thema 0: Introductie doelgroep volwassenen

1. De volwassenheid als levensfase: ontwikkelingspsychologie (biopsychosociale veranderingen)

De volwassenheid: ontwikkelingspsychologie
Veruit de langste fase van de levensloop
De ontwikkeling stopt allerminst met het bereiken van de volwassenheid
Het is geen statische periode
Indeling
 Jongvolwassenheid (20 à 25 tot 30 à 35 jaar)
 Middenvolwassenheid (30 à 35 tot 50 à 55 jaar)
 Laatvolwassenheid (50 à 55 tot 60 à 65 jaar)
 Oudere volwassenheid


De volwassenheid: LICHAMELIJKE veranderingen
 Zintuigen en motoriek
 Verslechtering gezichtsvermogen, gehoor
 Motoriek: sterk afhankelijk van de mate waarin het individu zijn/haar/hun conditie
onderhoudt
 Vitale organen
 Hart en longen verliezen geleidelijk een deel van hun optimale capaciteit
 Uitzicht van het lichaam
 Grijze haren, rimpels, pigmentvlekken
 Spiermassa krimpt in, meer vet
 Overgang en menopauze
 Premenopauze: periode voor menopauze, gekenmerkt door het onregelmatig worden
van de vrouwelijke hormoonproductie
 Menopauze: moment van de laatste menstruatie
Belangrijke problemen/klachten:
--> Vapeurs, hartkloppingen, hoofdpijn, duizeligheid, slapeloosheid, concentratieproblemen
--> Toenemend botverlies/osteoporose
Andropauze/ testosterondefficiëntiesyndrooom: een reeks gelijkaardige klachten als bij de
menopauze, die het gevolg zijn van een abnormaal sterke daling van de testosteronspiegel in het
bloed

,Penopauze: een louter psychisch fenomeen dat veroorzaakt wordt door spanningen waar men geen
vat op krijgt (werk, partnerrelatie, ouder worden)



De volwassenheid: COGNITIEVE veranderingen
HET POSTFORMELE DENKEN
1. Realiteitsbetrokken
 Denken krijgt een andere finaliteit
 Denken wordt pragmatischer
2. Relativerend
 Overgang van dualistisch naar relativistisch denken
 Genuanceerder denken
3. Persoonlijk geïntegreerd
 Door toenemende ervaring eigen inzichten en technieken verwerven
 Persoonlijke stijl ontwikkelen
4. Creatief
 Vanzelfsprekendheden in vraag stellen
 Werkelijkheid op een originele manier benaderen
Meest logische oplossing is niet altijd de beste, je houdt rekening met de realiteit. Het denken wordt
realistischer en efficiënter. Maar ook relativerend, persoonlijk en creatief. Post-formeel denken is
volgens Labouvie-Vief het denken dat verder gaat dan Piaget’s puur logische denken. Het post-
formeel denken houdt rekening met de relativerende wijze waarmee sommige situaties moeten
worden opgelost. Post-formeel denken bevat ook dialectisch denken; belangstellingen en
waardering voor argumenten, tegenargumenten en debat. Post-formele denkers kunnen switchen
tussen de abstracte en logische oplossing en de beperkende realiteit waardoor die oplossing
misschien niet zou werken.
Belangrijk onderscheid tussen vloeibare en gekristalliseerde intelligentie:
 Vloeibare intelligentie: de algemene vaardigheid om nieuwe informatie op te nemen, te
analyseren en er allerlei bewerkingen op door te voeren (gebaseerd op de
neurofysiologie/hardware)
 Relatief jong verlies van “vloeibare intelligentie”
 Gekristalliseerde intelligentie: verworven kennis en vaardigheden (op persoonlijke
ontwikkelingen en cultuur gebaseerd/software)
 Blijft meestal doorgroeien tot ver over de middenvolwassenheid


Al vanaf relatief jonge leeftijd vermogens op het gebied van de ‘fluïde intelligentie’ verliezen, terwijl
vermogens van ‘gekristalliseerde intelligentie’ pas rond het zeventigste levensjaar pieken. Mogelijk
de belangrijkste implicatie van figuur 1 heeft betrekking op het feit dat de spreiding in vermogens
toeneemt met de leeftijd: de verschillen tussen de capaciteiten van 70-jarigen zijn veel groter dan
die van 40-jarigen. In het ongunstige geval kunnen mensen vroeg vastroesten of aftakelen. Maar als
de ontwikkeling voorspoedig/gunstig verloopt zijn 65- of 70-jarigen in staat tot uitmuntende
prestaties in het dagelijks leven of op professioneel, bestuurlijk, artistiek, wetenschappelijk of
politiek vlak (cfr Joe Biden / Angela Merkel)



De volwassenheid: PSYCHISCHE veranderingen
 Psychologisch welzijn

,  Variabel: moeilijk hebben met lichaamsveranderingen en nieuwe rolverwachtingen
 Toename van autonomie
 Zelfbeeld wordt stabieler
Meer verantwoordelijkheden, prestatiemogelijkheden, meer ervaring, zelfbeeld wordt realistischer



Kernconflicten (Erikson)
 Jongvolwassenheid: INTIMITEIT versus ISOLEMENT
 Midden- en laatvolwassenheid: GENERATIVITEIT versus STAGNATIE
 Generativiteit: het scheppen of teweegbrengen van iets dat de eigen persoon overstijgt
en dat er hopelijk nog zal zijn wanneer men er zelf niet meer is (Gericht op eigen
kinderen OF diepere waarden van de samenleving koesteren en doorgeven aan de
volgende generaties)
 Stagnatie: op zichzelf terugplooien, de ontwikkeling valt stil
Jongvolw 20 tot 35

Midden en laatvolw 30/35 tot 60

Intimiteit: het uitbouwen van een warme en duurzame relatie met een vaste partner



De volwassenheid: SOCIALE veranderingen
De partnerrelatie: relatiepatronen zijn afhankelijk van onze hechtingspatronen
 Veilig: gezond evenwicht tussen nabijheid/verbondenheid en afstand/exploratie.
 Vermijdend: afstand nemen, nadruk op emotionele onafhankelijkheid, bindingsangst.
 Angstig: voortdurend zoeken naar bevestiging, angst voor afwijzing, verlatingsangst.
 Angstig-vermijdend/borderline: onstabiel zelfbeeld en onstabiel beeld van de ander.




Ouderschap: meer dan vroeger een eigen keuze
 Betekenis:
 Financiële consequenties
 Minder vrijheid
 Nieuw levensritme
 Risico’s
 Ook intens geluk
Opgroeiende kinderen: fase van aanpassingen aan de kinderen
Lege nest syndroom: “het gevoel totaal functieloos en overbodig te zijn in het lege huis ”
 Velen: periode van ongekende vrijheid met nieuwe ontplooiingskansen
 Nieuwe invulling: levensvervulling
Risico: leven ondersteboven, grote aanpassing, paradoxaal

De sandwichgeneratie
Andere rolveranderingen:
 Schoonvader/-moeder