Samenvatting juridische basisvorming

Juridische basisvorming
LES 1: INLEIDING
RECHT:
Wat? Geheel van regels (regels die verbieden, verplichten en mogelijkheden geven
(huwelijkscontract))
Waarom? Ordenen maatschappij  ander complete chaos
Wat als? Niet naleving wordt gesanctioneerd door de rechtbank
Opgelegd door? De maatschappij via haar vertegenwoordigers (zitten in parlement + hebben
wij gekozen)
Rechtssubject = persoon of groep die juridische rechten en plichten hebben
- Natuurlijke personen (persoon zelf)
- Rechtspersonen (groepen)
Rechtsobject = voorwerp waarover rechtssubjecten hun subjectieve rechten kunnen
uitoefenen
- Voorwerpen
- Dieren  hebben wel gevoelsvermogen (moeten eten, liefde krijgen,…)
 regels blijven hetzelfde voor deze 2

ONDERVERDELING VAN HET RECHT:
Naar inhoud:
Privaatrecht: regelt de verhoudingen tussen burgers onderling (huurcontracten,
…)
Publiekrecht: regelt de verhoudingen tussen burgers en de overheid (huis
bouwen,…)
Via territorium:
Nationaal recht: rechtsregels uitgevaardigd door nationale politieke instellingen
+ van toepassing binnen België
Grensoverschrijdend recht: rechtsregels uitgevaardigd door supranationale
politieke instellingen, verdragen tussen België en andere landen, rechtsregels die
bepalen welk nationaal privaatrecht van toepassing is
Rechts takken:




RECHTSFEITEN
= elk feit waaraan het objectief recht rechtsgevolgen koppelt.
Vb. overlijden  erfenis

RECHTSHANDELINGEN
= elke handeling die bewust wordt gesteld om de rechtgevolgen te bereiken die net objectief
recht aan die handeling verbonden heeft
Vb. niet getrouwd  kind erkenning door vader (moet naar stad gaan)

,BRONNEN VAN HET RECHT:
Regels worden teruggevonden in de wetgeving  belangrijkste bron
Ook in de rechtsspraak  beslissingen van rechtbanken en hoven, toepassen en interpreteren
van een wet, enkel bindend tussen partijen
rechtsleer wetenschappelijke juridische publicaties
Wetgeving
Internationale verdragen en beslissingen van supranationale instellingen
o Belangrijk: het recht van de EU
o Richtlijnen
o Verordeningen
o Beschikkingen
- Internationale verdragen tussen twee staten
- Grondwet
o De meest fundamentele Belgische wet
o Omvat fundamentele rechten en vrijheden
o Inrichting van:
 Wetgevende macht: maakt wetten en controleert uitvoerende macht
 Uitvoerende macht: past deze wetten toe
 Rechterlijke macht: beslecht geschillen
o Bijzondere procedure tot wijziging
- Wet in strikte zin
o Door Parlement = Kamer van Volksvertegenwoordigers+ Senaat
o Federaal = over gans België
o Publicatie in Belgisch Staatsblad
o In werking 10 dagen na publicatie of op vastgestelde datum
- Decreten:
o Rechtsregels op regionaal niveau
o Door parlementen van de gemeenschappen en gewesten
o Brussels Hoofdstedelijk Gewest:
ordonnanties
- Koninklijk besluit
o Besluiten genomen door de Koning
o Praktijk: ministers
o Voor uitvoering van wetten
o = federale niveau
- Besluiten van gemeenschaps- en
gewestregeringen
o Besluiten genomen door de
gemeenschaps- en
gewestregeringen
o Voor uitvoering van decreten/ordonnanties
o = regionaal niveau

LES 2 : DE BELGISCHE STAAT

KENMERKEN VAN DE BELGISCHE STAAT
- Rechtstaat
o Ontstaan
o Kenmerken
 Burgers niet onderworpen aan willekeurige regels
 Fundamentele rechten en vrijheden
 Onafhankelijke rechtbanken
o Evolueren we naar een wetstaat?
 Regels die onze vrijheid beperken

,  Maar wel: genieten van goedkoop onderwijs, sociale zekerheid




WAT ZIJN DE FUNDAMENTELE PRICIPES IN EEN RECHTSTAAT:
1. Machthebbers moeten de regels respecteren en ze kunnen niet zomaar
verandert worden
2. Iedereen is gelijk voor de wet (geen discriminatie)
- Democratie
o Deelname aan het staatbestuur
o Representatieve democratie: wij kiezen volksvertegenwoordigers
 Directe VK en Zwitserland
o Stemrecht/opkomstplicht
 GEEN STEMPLICHT
 Opkomstplicht voor gemeenteraadsverkiezingen gaat verdwijnen
 Vrouwen mogen pas stemmen sinds 1947, 20 jaar later dan mannen

SCHEIDING DER MACHTEN
- Ontstaan: Montesquieu 1948  rechtstaat kwam op gang
o L’esprit de loi  weerstand bieden tegen macht van 1 person
o Macht wordt steeds misbruikt  macht nodig om misbruik tegen te gaan
o Autoritair regime = tegengestelde (vb Erdogan in Turkije)
- WELKE MACHTEN KENNEN WE:
1. WETGEVENDE (parlement)
2. RECHTERLIJKE (rechtbanken)
3. UITVOERENDE (regering = ministers + premier)
4. pers/sociale media (grote impact, uitgebreid, ze hebben bepaalde macht en worden
een tegenmacht,..)  algemeen aanvaard als vierde  is daar wel voldoende
tegenmacht ?  geen tegenmacht tegen sociale media : fake news,… geen controle
scheiding der machten : iedereen controleert elkaar
- Rechters onder druk zetten mag niet
- Onderzoekscomité mag nooit zoeken achter de slechtheid van iemand.
- ….
- Scheiding der machten in België
o Niet altijd even strikt gescheiden
o Wij gaan parlementsleden kiezen (uit politieke partij)
o Ministers kiezen we niet rechtstreeks (uit zelfde politieke partij)
MAG DE MINISTER VAN JUSTITIE ZICH MENGEN MET EEN RECHTSZAAK
Neen, mag zelf geen rechter spelen (minister behoort tot uitvoerende macht, rechter
hoort tot rechterlijke macht  mogen niet vermengd worden

Federale staat:
- Van eenheidsstaat naar federale staat:
o Eenheidsstaat was nodig voor centraal gezag
o Steeds meer nood aan opsplitsingen door verschillende taal/cultuur
 Federale staat werd nodig
 Nu stellen we federale staat terug in vraag  ingewikkeld
WELKE NIVEAUS IN BELGIE
1. gemeenschappen: taal, gezondheid, onderwijs (Duitstalige, Franstalige, (Brussel bij
Vlaams en frans) Vlaamse)
2. gewesten: economie, huisvesting, milieu (Waals, Vlaams, Brussels hoofdstedelijk)
3. federaal: defensie, sociale zekerheid, justitie