Samenvatting wetgeving
Algemene begrippen
Recht: een geheel van afdwingbare gedragsregels door de maatschappij opgelegd ter bescherming
van de maatschappelijke belangen.
Een gedragsregel: regels of normen die zeggen wat we “moeten” of “mogen”. Ter bescherming voor
anderen
Afdwingbaarheid: bij het niet naleven van de rechtsregels mag de overheid “geweld” gebruiken om
de regels te doen naleven. Vb. Boetes of gevangenisstaf
Rechtsregels
Gebiedende rechtsregels -> mag nooit van afgeweken worden
Indelen in 3 soorten
1. Wetten van openbare orde: de essentiële belangen van de staat of van de samenleving
Vb. Verkeersregels
2. Wetten die de goede zeden aanbelangen: waarden en normen; wat de menselijke
waardigheid aanbelangt
Vb. Trouwen mag pas vanaf 18 jaar
3. Gewone gebiedende rechtsregels: personen in bepaalde situatie beschermen
Vb. minderjarigen beschermen tegen meerderjarigen
Indien niet naleven (2 opties)
a. Absolute nietigheid (= volstrekt) -> openbare orde en goede zeden
* sanctioneert de miskenning van regels van openbare orde en goede zeden.
* ze kan door elke belanghebbende, ook door het openbaar ministerie, ingeroepen worden.
* de rechter kan en moet deze nietigheid ambtshalve inroepen.
Vb. Bigamie
b. Relatieve nietigheid (= betrekkelijke) -> gewone gebiedende rechtsregels
* sanctioneert de miskenning van private belangen.
* kan enkel ingeroepen worden door de personen wier belangen door de wet beschermd
worden of door hun wettelijke vertegenwoordigers.
* de rechter mag de nietigheid niet ambtshalve inroepen.
Vb. Aankoop door minderjarige
1
,Gevolgen van nietigheid: wat nietig is kan op geen enkel ogenblik een geldig rechtsgevolg hebben
Aanvullende rechtsregels -> geldt enkel als beide partijen in overeenkomst geen andere regeling
hebben uitgewerkt
Vb. Plaats van levering en wettelijk huwelijksstelsel
Nationaal en internationaal recht
Nationaal recht (België)
-> publiek recht: verhouding tussen overheid en burgers
-> privaat recht: verhouding tussen burgers onderling
Internationaal recht
-> Europees recht: geheel van regels m.b.t. de E.U.
-> Internationaal Privaatrecht: uitmaken welke nationale wetgeving van toepassing is op een
rechtsverhouding waarin elementen voorkomen uit verschillende staten
-> volkenrecht: regelt de betrekkingen tussen de staten onderling en tussen staten en internationale
organisaties
Rechtsbronnen
Internationale rechtsbronnen
-> verdragen: Indien België een verdrag sluit met andere staten, en dit verdrag heeft betrekking op
binnenlandse materies, moeten zowel de Belgische staat als de particulieren deze rechtsregels
naleven.
-> normen van de E.U.: Het recht van de Europese Unie heeft voorrang op het nationaal recht,
vermits er een overdracht van bevoegdheden heeft plaatsgevonden
Nationale rechtsbronnen Grondwet
-> wet sensu lato (in brede zin) Decreet
Wet
Grondwet: basiswet
Wet: in de enge zin KB Besluit v/e deelregering
MB
Proveciaal reglement
2
Gemeentelijk reglement
,Decreet/ordonnantie: De decreten worden uitgevaardigd door de Gemeenschaps- en Gewestraden.
De ordonnanties worden uitgevaardigd door de Brusselse Hoofdstedelijke Raad.
KB: koninklijk besluit (regering beslist)
MB: ministerieel besluit (ministers)
Besluit v/e deelregering: Deze besluiten zijn uitvoerende maatregelen t.a.v. een decreet
Provinciaal Reglement: uitgevaardigd door de provincieraad
Gemeentelijk reglement: uitgevaardigd door de gemeenteraad
Overige rechtsbronnen
- Rechtspraak: de vonnissen en arresten van de rechtbanken en de hoven
- De rechtsleer: gevormd door de schriften van rechtsgeleerden
- De gewoonte: omvat de gevestigde gebruiken die in een samenleving algemeen als bindend
wordt beschouwd
-> Gewoonte secundum legem: wet verwijst naar gewoonte
-> Gewoonte praeter legem: gewoonte naast de wet
-> Gewoonte contra legem: gewoonte tegen de wet
Algemene rechtsbeginselen: basisprincipes van de hedendaagse rechtsorde
Privaatrechtelijk proces
De gerechtelijke organisatie
(3 pijlers)
-> wetgevende macht: volksvertegenwoordigers, senaat en koning
Politieke instellingen, verkozen door het volk
-> uitvoerende macht: koning en regering
-> rechterlijke macht: rechtbanken en gerechtshoven -> juridisch orgaan, niet verkozen, maar
benoemd door de koning op grond van hun kennis.
Algemene beginselen
Onafhankelijkheid van rechters: rechter mag geen lid zijn van een politieke partij en geen enkele
andere rechter mag beslissen over het vonnis
-> de eenheid in de rechtspraak: wetten moeten door rechters op dezelfde manier geïnterpreteerd
worden, iedereen moet gelijk behandeld worden
-> in tegenspraak met onafhankelijkheid: kan in beroep gegaan worden met vonnis
3
, -> de dubbele aanleg: indien niet akkoord, kan er in beroep gegaan worden en word het geschil in
een andere rechtbank behandeld (tweede aanleg)
-> is in sommige gevallen niet mogelijk:
1) Onbelangrijke geschillen (over een bedrag < € 2.000,00 of € 2500,00.)
2) beslissingen van het Hof van Assisen (= in eerste en in laatste aanleg)
De bevoegdheden van de verschillende rechtscolleges
Rechtscollege -> Indien je je geschillen niet buitengerechtelijk wil of kan oplossen
Materiële bevoegdheid:
- Strafrechtcolleges: misdrijven
- Burgerrechtelijke rechtscolleges: houden zich bezig met privaatrechtelijke geschillen, die
voornamelijk betrekking hebben op contracten en onderlinge rechten en plichten
Territoriale bevoegdheid: plaats waar geschil zich heeft voorgedaan
-> 5 rechtsgebieden in België
a. Oost- en West-Vlaanderen: Gent
b. Antwerpen en Limburg: Antwerpen
c. Brabant: Brussel
d. Henegouwen: Bergen
e. Luxemburg, Namen, Luik: Luik
f. (Hof van Cassatie -> heel België)
Per rechtsgebied is er een Arbeidsrechtbank en een Ondernemingsrechtbank
Elk rechtsgebied is onderverdeeld in gerechtelijke arrondissementen, met elk een Rechtbank van
Eerste Aanleg en een politierechtbank
Elk gerechtelijk arrondissement is nog eens onderverdeeld in gerechtelijke kantons, met elk een
Vredegerecht.
Arbeidsrechtbank
Ondernemingsrechtbank
Rechtgebied
Rechtbank van eerste aanleg Vredegrecht
Politierechtbank Vredegerecht
Hiërarchische bevoegdheid: indien niet eens met vonnis -> in beroep gaan -> De hiërarchische
hogere rechtbank zal de zaak opnieuw behandelen
4
Algemene begrippen
Recht: een geheel van afdwingbare gedragsregels door de maatschappij opgelegd ter bescherming
van de maatschappelijke belangen.
Een gedragsregel: regels of normen die zeggen wat we “moeten” of “mogen”. Ter bescherming voor
anderen
Afdwingbaarheid: bij het niet naleven van de rechtsregels mag de overheid “geweld” gebruiken om
de regels te doen naleven. Vb. Boetes of gevangenisstaf
Rechtsregels
Gebiedende rechtsregels -> mag nooit van afgeweken worden
Indelen in 3 soorten
1. Wetten van openbare orde: de essentiële belangen van de staat of van de samenleving
Vb. Verkeersregels
2. Wetten die de goede zeden aanbelangen: waarden en normen; wat de menselijke
waardigheid aanbelangt
Vb. Trouwen mag pas vanaf 18 jaar
3. Gewone gebiedende rechtsregels: personen in bepaalde situatie beschermen
Vb. minderjarigen beschermen tegen meerderjarigen
Indien niet naleven (2 opties)
a. Absolute nietigheid (= volstrekt) -> openbare orde en goede zeden
* sanctioneert de miskenning van regels van openbare orde en goede zeden.
* ze kan door elke belanghebbende, ook door het openbaar ministerie, ingeroepen worden.
* de rechter kan en moet deze nietigheid ambtshalve inroepen.
Vb. Bigamie
b. Relatieve nietigheid (= betrekkelijke) -> gewone gebiedende rechtsregels
* sanctioneert de miskenning van private belangen.
* kan enkel ingeroepen worden door de personen wier belangen door de wet beschermd
worden of door hun wettelijke vertegenwoordigers.
* de rechter mag de nietigheid niet ambtshalve inroepen.
Vb. Aankoop door minderjarige
1
,Gevolgen van nietigheid: wat nietig is kan op geen enkel ogenblik een geldig rechtsgevolg hebben
Aanvullende rechtsregels -> geldt enkel als beide partijen in overeenkomst geen andere regeling
hebben uitgewerkt
Vb. Plaats van levering en wettelijk huwelijksstelsel
Nationaal en internationaal recht
Nationaal recht (België)
-> publiek recht: verhouding tussen overheid en burgers
-> privaat recht: verhouding tussen burgers onderling
Internationaal recht
-> Europees recht: geheel van regels m.b.t. de E.U.
-> Internationaal Privaatrecht: uitmaken welke nationale wetgeving van toepassing is op een
rechtsverhouding waarin elementen voorkomen uit verschillende staten
-> volkenrecht: regelt de betrekkingen tussen de staten onderling en tussen staten en internationale
organisaties
Rechtsbronnen
Internationale rechtsbronnen
-> verdragen: Indien België een verdrag sluit met andere staten, en dit verdrag heeft betrekking op
binnenlandse materies, moeten zowel de Belgische staat als de particulieren deze rechtsregels
naleven.
-> normen van de E.U.: Het recht van de Europese Unie heeft voorrang op het nationaal recht,
vermits er een overdracht van bevoegdheden heeft plaatsgevonden
Nationale rechtsbronnen Grondwet
-> wet sensu lato (in brede zin) Decreet
Wet
Grondwet: basiswet
Wet: in de enge zin KB Besluit v/e deelregering
MB
Proveciaal reglement
2
Gemeentelijk reglement
,Decreet/ordonnantie: De decreten worden uitgevaardigd door de Gemeenschaps- en Gewestraden.
De ordonnanties worden uitgevaardigd door de Brusselse Hoofdstedelijke Raad.
KB: koninklijk besluit (regering beslist)
MB: ministerieel besluit (ministers)
Besluit v/e deelregering: Deze besluiten zijn uitvoerende maatregelen t.a.v. een decreet
Provinciaal Reglement: uitgevaardigd door de provincieraad
Gemeentelijk reglement: uitgevaardigd door de gemeenteraad
Overige rechtsbronnen
- Rechtspraak: de vonnissen en arresten van de rechtbanken en de hoven
- De rechtsleer: gevormd door de schriften van rechtsgeleerden
- De gewoonte: omvat de gevestigde gebruiken die in een samenleving algemeen als bindend
wordt beschouwd
-> Gewoonte secundum legem: wet verwijst naar gewoonte
-> Gewoonte praeter legem: gewoonte naast de wet
-> Gewoonte contra legem: gewoonte tegen de wet
Algemene rechtsbeginselen: basisprincipes van de hedendaagse rechtsorde
Privaatrechtelijk proces
De gerechtelijke organisatie
(3 pijlers)
-> wetgevende macht: volksvertegenwoordigers, senaat en koning
Politieke instellingen, verkozen door het volk
-> uitvoerende macht: koning en regering
-> rechterlijke macht: rechtbanken en gerechtshoven -> juridisch orgaan, niet verkozen, maar
benoemd door de koning op grond van hun kennis.
Algemene beginselen
Onafhankelijkheid van rechters: rechter mag geen lid zijn van een politieke partij en geen enkele
andere rechter mag beslissen over het vonnis
-> de eenheid in de rechtspraak: wetten moeten door rechters op dezelfde manier geïnterpreteerd
worden, iedereen moet gelijk behandeld worden
-> in tegenspraak met onafhankelijkheid: kan in beroep gegaan worden met vonnis
3
, -> de dubbele aanleg: indien niet akkoord, kan er in beroep gegaan worden en word het geschil in
een andere rechtbank behandeld (tweede aanleg)
-> is in sommige gevallen niet mogelijk:
1) Onbelangrijke geschillen (over een bedrag < € 2.000,00 of € 2500,00.)
2) beslissingen van het Hof van Assisen (= in eerste en in laatste aanleg)
De bevoegdheden van de verschillende rechtscolleges
Rechtscollege -> Indien je je geschillen niet buitengerechtelijk wil of kan oplossen
Materiële bevoegdheid:
- Strafrechtcolleges: misdrijven
- Burgerrechtelijke rechtscolleges: houden zich bezig met privaatrechtelijke geschillen, die
voornamelijk betrekking hebben op contracten en onderlinge rechten en plichten
Territoriale bevoegdheid: plaats waar geschil zich heeft voorgedaan
-> 5 rechtsgebieden in België
a. Oost- en West-Vlaanderen: Gent
b. Antwerpen en Limburg: Antwerpen
c. Brabant: Brussel
d. Henegouwen: Bergen
e. Luxemburg, Namen, Luik: Luik
f. (Hof van Cassatie -> heel België)
Per rechtsgebied is er een Arbeidsrechtbank en een Ondernemingsrechtbank
Elk rechtsgebied is onderverdeeld in gerechtelijke arrondissementen, met elk een Rechtbank van
Eerste Aanleg en een politierechtbank
Elk gerechtelijk arrondissement is nog eens onderverdeeld in gerechtelijke kantons, met elk een
Vredegerecht.
Arbeidsrechtbank
Ondernemingsrechtbank
Rechtgebied
Rechtbank van eerste aanleg Vredegrecht
Politierechtbank Vredegerecht
Hiërarchische bevoegdheid: indien niet eens met vonnis -> in beroep gaan -> De hiërarchische
hogere rechtbank zal de zaak opnieuw behandelen
4
