Samenvatting Gerechtelijke geestelijke
gezondheidszorg
Inhoudsopgave
Introduc)e op de cursus ................................................................................................................................. 4
Wat is gerechtelijke GGZ? ................................................................................................................................... 4
Verschillende basisparadigma’s .......................................................................................................................... 4
Werkingsgebieden gerechtelijke GGZ ................................................................................................................. 5
Psychiatrische stoornissen .............................................................................................................................. 6
Wat is een psychiatrische stoornis? .................................................................................................................... 6
Hoe wordt een psychiatrische diagnose gesteld? ............................................................................................... 7
Doelen ............................................................................................................................................................ 7
Hoe vaak komt een psychiatrische stoornis voor? ............................................................................................ 11
Behandelingskloof ........................................................................................................................................ 12
S5gma ........................................................................................................................................................... 13
Hoe ontstaat een psychiatrische stoornis? ........................................................................................................ 14
Balkmetafoor ................................................................................................................................................ 15
Stress-Steun-Kracht-Kwetsbaarheid ............................................................................................................. 15
Is er een relaEe tussen een psychiatrische stoornis en een delict? ................................................................... 16
Heel kort samengevat ....................................................................................................................................... 16
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN ........................................................................................................................... 17
Wat is een psycho5sche stoornis.................................................................................................................. 17
Voornaamste kenmerken of symptomen: .................................................................................................... 17
Schizofrenie .................................................................................................................................................. 19
Forensische aspecten ................................................................................................................................... 24
VERSTANDELIJKE BEPERKING ............................................................................................................................ 28
Algemene aspecten ...................................................................................................................................... 28
Forensische aspecten ................................................................................................................................... 31
STEMMINGSSTOORNISSEN ............................................................................................................................... 34
Depressieve stoornis .................................................................................................................................... 35
Bipolaire stoornis .......................................................................................................................................... 41
Suicidaliteit ................................................................................................................................................... 45
Middelengebruik en Verslaving .................................................................................................................... 57
Link verslaving – delicten .............................................................................................................................. 68
Verslaving als criminogene factor: recidive .................................................................................................. 72
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN .................................................................................................................... 77
Wat is een persoonlijkheid(stoornis)? .......................................................................................................... 77
1
, Hoe herken je een persoonlijkheidsstoornis? .............................................................................................. 79
Risicotaxa)e ................................................................................................................................................. 89
ALGEMENE ASPECTEN....................................................................................................................................... 89
Wat is risicotaxa5e........................................................................................................................................ 89
Historisch overzicht ...................................................................................................................................... 90
RISICOTAXATIE-INSTRUMENTEN ....................................................................................................................... 93
Verschillende vormen van risicotaxa5e ........................................................................................................ 93
PCL-R............................................................................................................................................................. 99
Psychometrische kwaliteiten risicotaxa5e-instrumenten ........................................................................... 100
Besluitvorming............................................................................................................................................ 105
PSYCHIATRISCHE STOORNISSEN ...................................................................................................................... 110
Psychopathie .............................................................................................................................................. 110
Forensische zorg ......................................................................................................................................... 125
ALGEMENE ASPECTEN..................................................................................................................................... 125
OVERKOEPELENDE MODELLEN - KADERS ........................................................................................................ 126
2.1. RNR ...................................................................................................................................................... 126
2.2. GLM ..................................................................................................................................................... 133
2.3 Herstelvisie ........................................................................................................................................... 136
MOTIVATIE ...................................................................................................................................................... 138
1. Veranderingscirkel Prochaska en DiClemente (1984) ............................................................................. 138
2. Mo5verende gespreksvoering Millner & Rollnick ................................................................................... 138
3. Zelfdetermina5etheorie Ryan & Deci ..................................................................................................... 141
ORGANISATIE VAN DE FORENSISCHE ZORG .................................................................................................... 142
Kenmerken van de forensische hulpverlener ............................................................................................. 142
Organisa5e van forensische zorg ................................................................................................................ 143
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN ZORG ............................................................................................................ 146
Historische context ..................................................................................................................................... 146
Naar een gemeenschapsgerichte GGZ........................................................................................................ 147
Vermaatschappelijking van de forensische zorg ......................................................................................... 151
Forensische statuten ................................................................................................................................... 156
GEDWONGEN OPNAME .................................................................................................................................. 156
Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................................... 156
Procedure, beschermingsmaatregelen ....................................................................................................... 157
Enkele cijfers gedwongen opname ............................................................................................................. 159
Enkele kri5sche bedenkingen ..................................................................................................................... 161
Nieuw wetsvoorstel? .................................................................................................................................. 163
INTERNERING .................................................................................................................................................. 164
Historiek en toepassingsvoorwaarden ....................................................................................................... 164
Interneringsprocedure................................................................................................................................ 167
Enkele specifieke categorieen van geinterneerden .................................................................................... 169
Kri5ek op het interneringssysteem ............................................................................................................. 170
2
, Psychiatrisch deskundigen onderzoek in strafzaken ................................................................................... 170
Enkele cijfers ............................................................................................................................................... 176
Beschrijving popula5e ................................................................................................................................ 177
Tenuitvoerlegging interneringsmaatregel................................................................................................... 179
Recidive ...................................................................................................................................................... 182
Slachtoffers van de geïnterneerden ............................................................................................................ 184
Neurobiologie ............................................................................................................................................. 187
Inleiding – werking van het zenuwstelsel ........................................................................................................ 187
Vormen van agressief gedrag ......................................................................................................................... 190
Neurowetenschappelijk onderzoek naar anEsociaal gedrag .......................................................................... 191
Neurolaw ........................................................................................................................................................ 194
Seksueel delinquen)e ................................................................................................................................. 196
Deviante seksualiteit ....................................................................................................................................... 196
Recidive ........................................................................................................................................................... 199
DiagnosEek ..................................................................................................................................................... 200
Behandeling .................................................................................................................................................... 201
De leerdoelen
- Kennen: verwerven van kennis en inzicht
o Psychiatrische stoornissen in rela5e tot delinquen5e
o Diagnose, risicotaxa5e
o Aanpak en behandeling: wehelijk en ins5tu5oneel kader, therapeu5sche mogelijkheden
o Internering, deskundigenonderzoek, gedwongen opname
- Kunnen:
o Beoordelen van verbanden tussen psychia5sche stoornissen en delinquent gedrag
o Mul5disciplinaire benadering en rol criminoloog
o Vinden en gebruiken van wetenschappelijke bronnen
3
, Introduc1e op de cursus
Wat is gerechtelijke GGZ?
Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg = forensische geestelijke gezondheidszorg
Gerechtelijke (of forensische) psychiatrie
Gerechtelijke (of forensische) psychologie
≠ Gerechtelijke (forensische) geneeskunde (DNA- en ander medisch onderzoek in func5e van waarheidsvinding)
Engels: Law and mental health, Forensic psychology, Forensic psychiatry
Raakvlakken tussen geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de rechtsbedeling (breed, niet enkel strafrecht)
Wat is geestelijke gezondheidszorg?
- Georganiseerde dienstverlening die de maximale bevordering van de psychische gezondheid beoogt
- Het voorkomen en behandelen van lichte, milde en erns5ge psychische problemen
- Deelgebied: psychiatrie (erns5ge psychische problemen)
Wat is rechtsbedeling?
- Verschillende vormen van recht (strafrecht, arbeidsr…)
- Poli5e, rechtbank, gevangenis, forensische instellingen…
Verschillende basisparadigma’s
Gewone GGZ: er is een pa5ënt/cliënt en deze komt bij de therapeut. De HV gaat het probleem proberen te
verhelpen. De pa5ënt is gemo5veerd om geholpen te worden. Alles wat de pa5ënt zegt, is geheim en deze kan
klacht indienen als dit beroepsgeheim wordt doorbroken. Mag enkel doorbroken worden als er direct gevaar is
voor een meteen iden5ficeerbaar persoon of als de persoon zelf in gevaar is.
Forensische GGZ: Er is al5jd een derde persoon, namelijk de rechter. Er is vaak een conflictmodel: de omgeving
vindt dat er een probleem is, maar de persoon zelf niet, ookal is er een conflict gebeurd. De pa5ënt is
ongemo5veerd of vinden de voorgestelde behandelingen niet allemaal nodig. Er wordt gefocust op het
beschermen van de maatschappij.
4
gezondheidszorg
Inhoudsopgave
Introduc)e op de cursus ................................................................................................................................. 4
Wat is gerechtelijke GGZ? ................................................................................................................................... 4
Verschillende basisparadigma’s .......................................................................................................................... 4
Werkingsgebieden gerechtelijke GGZ ................................................................................................................. 5
Psychiatrische stoornissen .............................................................................................................................. 6
Wat is een psychiatrische stoornis? .................................................................................................................... 6
Hoe wordt een psychiatrische diagnose gesteld? ............................................................................................... 7
Doelen ............................................................................................................................................................ 7
Hoe vaak komt een psychiatrische stoornis voor? ............................................................................................ 11
Behandelingskloof ........................................................................................................................................ 12
S5gma ........................................................................................................................................................... 13
Hoe ontstaat een psychiatrische stoornis? ........................................................................................................ 14
Balkmetafoor ................................................................................................................................................ 15
Stress-Steun-Kracht-Kwetsbaarheid ............................................................................................................. 15
Is er een relaEe tussen een psychiatrische stoornis en een delict? ................................................................... 16
Heel kort samengevat ....................................................................................................................................... 16
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN ........................................................................................................................... 17
Wat is een psycho5sche stoornis.................................................................................................................. 17
Voornaamste kenmerken of symptomen: .................................................................................................... 17
Schizofrenie .................................................................................................................................................. 19
Forensische aspecten ................................................................................................................................... 24
VERSTANDELIJKE BEPERKING ............................................................................................................................ 28
Algemene aspecten ...................................................................................................................................... 28
Forensische aspecten ................................................................................................................................... 31
STEMMINGSSTOORNISSEN ............................................................................................................................... 34
Depressieve stoornis .................................................................................................................................... 35
Bipolaire stoornis .......................................................................................................................................... 41
Suicidaliteit ................................................................................................................................................... 45
Middelengebruik en Verslaving .................................................................................................................... 57
Link verslaving – delicten .............................................................................................................................. 68
Verslaving als criminogene factor: recidive .................................................................................................. 72
PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN .................................................................................................................... 77
Wat is een persoonlijkheid(stoornis)? .......................................................................................................... 77
1
, Hoe herken je een persoonlijkheidsstoornis? .............................................................................................. 79
Risicotaxa)e ................................................................................................................................................. 89
ALGEMENE ASPECTEN....................................................................................................................................... 89
Wat is risicotaxa5e........................................................................................................................................ 89
Historisch overzicht ...................................................................................................................................... 90
RISICOTAXATIE-INSTRUMENTEN ....................................................................................................................... 93
Verschillende vormen van risicotaxa5e ........................................................................................................ 93
PCL-R............................................................................................................................................................. 99
Psychometrische kwaliteiten risicotaxa5e-instrumenten ........................................................................... 100
Besluitvorming............................................................................................................................................ 105
PSYCHIATRISCHE STOORNISSEN ...................................................................................................................... 110
Psychopathie .............................................................................................................................................. 110
Forensische zorg ......................................................................................................................................... 125
ALGEMENE ASPECTEN..................................................................................................................................... 125
OVERKOEPELENDE MODELLEN - KADERS ........................................................................................................ 126
2.1. RNR ...................................................................................................................................................... 126
2.2. GLM ..................................................................................................................................................... 133
2.3 Herstelvisie ........................................................................................................................................... 136
MOTIVATIE ...................................................................................................................................................... 138
1. Veranderingscirkel Prochaska en DiClemente (1984) ............................................................................. 138
2. Mo5verende gespreksvoering Millner & Rollnick ................................................................................... 138
3. Zelfdetermina5etheorie Ryan & Deci ..................................................................................................... 141
ORGANISATIE VAN DE FORENSISCHE ZORG .................................................................................................... 142
Kenmerken van de forensische hulpverlener ............................................................................................. 142
Organisa5e van forensische zorg ................................................................................................................ 143
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN ZORG ............................................................................................................ 146
Historische context ..................................................................................................................................... 146
Naar een gemeenschapsgerichte GGZ........................................................................................................ 147
Vermaatschappelijking van de forensische zorg ......................................................................................... 151
Forensische statuten ................................................................................................................................... 156
GEDWONGEN OPNAME .................................................................................................................................. 156
Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................................... 156
Procedure, beschermingsmaatregelen ....................................................................................................... 157
Enkele cijfers gedwongen opname ............................................................................................................. 159
Enkele kri5sche bedenkingen ..................................................................................................................... 161
Nieuw wetsvoorstel? .................................................................................................................................. 163
INTERNERING .................................................................................................................................................. 164
Historiek en toepassingsvoorwaarden ....................................................................................................... 164
Interneringsprocedure................................................................................................................................ 167
Enkele specifieke categorieen van geinterneerden .................................................................................... 169
Kri5ek op het interneringssysteem ............................................................................................................. 170
2
, Psychiatrisch deskundigen onderzoek in strafzaken ................................................................................... 170
Enkele cijfers ............................................................................................................................................... 176
Beschrijving popula5e ................................................................................................................................ 177
Tenuitvoerlegging interneringsmaatregel................................................................................................... 179
Recidive ...................................................................................................................................................... 182
Slachtoffers van de geïnterneerden ............................................................................................................ 184
Neurobiologie ............................................................................................................................................. 187
Inleiding – werking van het zenuwstelsel ........................................................................................................ 187
Vormen van agressief gedrag ......................................................................................................................... 190
Neurowetenschappelijk onderzoek naar anEsociaal gedrag .......................................................................... 191
Neurolaw ........................................................................................................................................................ 194
Seksueel delinquen)e ................................................................................................................................. 196
Deviante seksualiteit ....................................................................................................................................... 196
Recidive ........................................................................................................................................................... 199
DiagnosEek ..................................................................................................................................................... 200
Behandeling .................................................................................................................................................... 201
De leerdoelen
- Kennen: verwerven van kennis en inzicht
o Psychiatrische stoornissen in rela5e tot delinquen5e
o Diagnose, risicotaxa5e
o Aanpak en behandeling: wehelijk en ins5tu5oneel kader, therapeu5sche mogelijkheden
o Internering, deskundigenonderzoek, gedwongen opname
- Kunnen:
o Beoordelen van verbanden tussen psychia5sche stoornissen en delinquent gedrag
o Mul5disciplinaire benadering en rol criminoloog
o Vinden en gebruiken van wetenschappelijke bronnen
3
, Introduc1e op de cursus
Wat is gerechtelijke GGZ?
Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg = forensische geestelijke gezondheidszorg
Gerechtelijke (of forensische) psychiatrie
Gerechtelijke (of forensische) psychologie
≠ Gerechtelijke (forensische) geneeskunde (DNA- en ander medisch onderzoek in func5e van waarheidsvinding)
Engels: Law and mental health, Forensic psychology, Forensic psychiatry
Raakvlakken tussen geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de rechtsbedeling (breed, niet enkel strafrecht)
Wat is geestelijke gezondheidszorg?
- Georganiseerde dienstverlening die de maximale bevordering van de psychische gezondheid beoogt
- Het voorkomen en behandelen van lichte, milde en erns5ge psychische problemen
- Deelgebied: psychiatrie (erns5ge psychische problemen)
Wat is rechtsbedeling?
- Verschillende vormen van recht (strafrecht, arbeidsr…)
- Poli5e, rechtbank, gevangenis, forensische instellingen…
Verschillende basisparadigma’s
Gewone GGZ: er is een pa5ënt/cliënt en deze komt bij de therapeut. De HV gaat het probleem proberen te
verhelpen. De pa5ënt is gemo5veerd om geholpen te worden. Alles wat de pa5ënt zegt, is geheim en deze kan
klacht indienen als dit beroepsgeheim wordt doorbroken. Mag enkel doorbroken worden als er direct gevaar is
voor een meteen iden5ficeerbaar persoon of als de persoon zelf in gevaar is.
Forensische GGZ: Er is al5jd een derde persoon, namelijk de rechter. Er is vaak een conflictmodel: de omgeving
vindt dat er een probleem is, maar de persoon zelf niet, ookal is er een conflict gebeurd. De pa5ënt is
ongemo5veerd of vinden de voorgestelde behandelingen niet allemaal nodig. Er wordt gefocust op het
beschermen van de maatschappij.
4
