Leen Permentier
OP WEG MET EEN GROEP
Hoofdstuk 1: Een model voor klashouden ..................................................................... 4
1. Klashouden: een eerste situering ............................................................................. 4
1.1 Inleiding .................................................................................................................. 4
1.2 Klashouden: what’s in a name? .......................................................................... 4
1.3 Klashouden: een systematische benadering ..................................................... 5
2. Het model voor klashouden ...................................................................................... 5
2.1 De klasgroep staat centraal ................................................................................ 5
2.1.1 Kenmerken van de leerling ............................................................................ 6
2.1.2 Kenmerken van de klas .................................................................................. 6
2.2 De leraar in de klasgroep ..................................................................................... 7
2.2.1 Klashouden doet beroep op alle competenties van de leraar .................. 7
2.2.2 Proactieve en reactieve maatregelen ........................................................ 12
2.3 De context van de klasgroep ............................................................................. 13
2.3.1 De professionele identiteit van de leraar.................................................. 13
2.3.2 De actoren: de thuiscontext, school en buurt ......................................... 14
2.3.3 Het mens- en maatschappijbeeld .............................................................. 15
Hoofdstuk 2: klashouden, geen geïsoleerde opdracht................................................ 16
1. Maatschappij- en mensbeeld .................................................................................. 16
1.1 Inleiding ................................................................................................................ 16
1.2 Macht versus autoriteit ..................................................................................... 16
1.3 Van oude autoriteit over nieuwste autoriteit naar ‘de nieuwe autoriteit’
..................................................................................................................................... 17
1.3.1 Patriarchale of oude autoriteit .................................................................. 17
1.3.2 Toenemende twijfel ten aanzien van elke vorm van autoriteit = de
nieuwste autoriteit ............................................................................................... 18
1.3.3 Is autoriteit noodzakelijk? .......................................................................... 18
1.3.4 De nieuwe autoriteit .................................................................................... 19
2. Klashouden, kwestie van samenwerken .............................................................. 20
2.1 Samenwerking met de thuiscontext ............................................................... 20
2.2 Samenwerken binnen de school ....................................................................... 21
Hoofdstuk 3: Een positieve en veilige klasgroep ........................................................ 21
1. Kenmerken van de groep......................................................................................... 21
1.1 De groep als systeem .......................................................................................... 21
1.1.1 Totaliteit .................................................................................................. 21
,Leen Permentier
1.1.2 De klasgroep is dynamisch .......................................................................... 22
1.1.3 Circulariteit ................................................................................................... 22
1.1.4 Evenwicht in de klas .................................................................................... 22
1.1.5 Loyaliteit in de klas ...................................................................................... 23
1.2 Een fijne groep ..................................................................................................... 23
2. Groepsvorming: hoe een klas een veilige groep kan worden ............................ 25
2.1 Fase 0: de voorbeidingsfase ............................................................................... 25
2.2 Fase 1: forming (fase van het oriënteren en vormgeven) ............................ 26
2.2.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 26
2.2.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 26
2.3 Fase 2: storming (conflictfase) ......................................................................... 26
2.3.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 27
2.3.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 27
2.4 Fase 3: norming (ontwikkeling van de groepsnorm) ..................................... 27
2.4.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 27
2.4.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 27
2.5 Fase 4: Performing (presteren) .......................................................................... 28
2.5.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 28
2.5.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 28
2.6 Fase 5: reforming (evalueren, afscheid nemen) ............................................. 28
2.6.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 28
2.6.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 28
3. Doelgericht werken aan sociale vaardigheden .................................................... 29
3.1 Relatiewijzen ....................................................................................................... 29
3.1.1 Duiding ............................................................................................................ 29
3.1.2 Eindtermen .................................................................................................... 29
3.2 Gespreksconventies ............................................................................................ 30
3.2.1 Duiding ............................................................................................................ 30
3.2.2 Eindtermen .................................................................................................... 30
3.3 Samenwerking ..................................................................................................... 30
3.3.1 Duiding ............................................................................................................ 30
3.3.2 Eindtermen .................................................................................................... 30
3.4 Het sociogram ..................................................................................................... 30
4. Actief werken aan een fijne klasgroep ................................................................. 30
4.1 Verbindende activiteiten ................................................................................... 31
,Leen Permentier
4.2 Coöperatieve werkvormen ................................................................................ 32
4.3 Kringgesprekken .................................................................................................. 33
4.4 Grenzen stellen: regels en afspraken ............................................................... 33
4.5 Structuur en consequent optreden .................................................................. 34
4.6 Belang van non-verbaal gedrag ........................................................................ 35
Hoofdstuk 4: Klashouden, een mix van proactieve en reactieve maatregelen ..... 35
1. Straffen en belonen: een goede mix van proactief en reactief handelen?...... 35
1.1 Inleiding ................................................................................................................ 35
1.2 Belonen als alledaags voorbeeld van proactief handelen? ........................... 35
1.3 Straffen als alledaags voorbeeld van reactief handelen ............................... 36
2. Verbindend en geweldloos communiceren als uitgangspunt voor proactief en
reactief handelen .......................................................................................................... 36
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 36
2.2 Wat is geweldloze communicatie? .................................................................. 37
2.3 De drie takken binnen geweldloze communicatie ......................................... 37
2.4 Het proces van geweldloze communicatie ..................................................... 38
3. COncreet aan de slag met de Nieuwe autoriteit ................................................ 42
3.1 De bladwijzer / bookmark .................................................................................. 42
3.2 Documentatie, uitnodiging en publieke opinie .............................................. 43
3.3 Herstelacties ........................................................................................................ 43
3.4 Verhogen van waakzame zorg .......................................................................... 44
3.5 De aankondiging .................................................................................................. 44
3.6 De Sit-in of zitstaking ....................................................................................... 44
Hoofdstuk 5: Reactieve maatregelen bij probleemgedrag ........................................ 45
1. Probleemgedrag ........................................................................................................ 45
1.1 Definiëring van probleemgedrag ....................................................................... 45
1.2 Soorten probleemgedrag .................................................................................... 45
1.3 Ontstaan van probleemgedrag ......................................................................... 46
1.3.1 De basisbehoeften zijn niet ingelost ......................................................... 46
1.3.2 Andere risicofactoren ...................................................................................... 47
2. Reactieve maatregelen ............................................................................................ 47
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 47
2.2 Reactieve maatregelen op klasniveau ............................................................. 48
2.2.1 Strategie 1: je wil opleggen ......................................................................... 48
2.2.2 Strategie 2: dialoog ...................................................................................... 49
, Leen Permentier
2.2.3 Strategie 3: negeren ..................................................................................... 53
3. Pesten ......................................................................................................................... 53
3.1 Definiëring van pesten ....................................................................................... 54
3.1.1 Pesten of plagen ............................................................................................ 54
3.1.2 Ontstaan van pesten .................................................................................... 54
3.1.3 Rollen binnen een pestsituatie ................................................................... 55
3.3 Aanpak .................................................................................................................. 56
3.3.1 No blame methode ....................................................................................... 56
3.3.2 Herstelaanpak ............................................................................................... 57
3.4 Cyberpesten ......................................................................................................... 57
3.4.2 Trends ............................................................................................................. 58
HOOFDSTUK 1: EEN MODEL VOOR KLASHOUDEN
1. KLASHOUDEN: EEN EERSTE SITUERING
1.1 INLEIDING
Waarop heeft een falend klashouden een grote invloed?
- Leerprestaties v/d lln
- Mate van betrokkenheid, toegenomen weerstand, ongewenst en in sommige
gevallen agressief gedrag op school.
- Zelfeffectiviteit van leraren. En bijgevolg een sterke voorspeller is vroegtijdige
uitstroom u/h onderwijs en burn-out bij lkr.
Wat bedoelen we met een expliciet positieve insteek om klashouden te benaderen?
De ontwikkeling van kennis en VH m.b.t. klashouden i/e dynamisch leerproces
dat continue verfijnd wordt doorheen de loopbaan v/e lkr.
Is klashouden 1 van de aspecten die je van nature wel of niet hebt?
Nee! Lkr lijken zelfs na een kort professionaliseringstraject VH m.b.t. klashouden
beter te beheersen en een betere ll-betrokkenheid te realiseren.
1.2 KLASHOUDEN: WHAT’S IN A NAME?
Waarom kiezen we niet voor de term ‘klasmanagement’?
De term ‘management’ is afkomstig u/d economische wereld. I/a economische
verklaringen v/h begrip management staat de manager d/a beslissingen i.f.v. het
managen van zijn team zelf neemt, centraal. I/d opleiding kiezen we o/d ll
centraal te stellen en het ‘managen’ v/e klas benadrukt onvoldoende de
autonomie v/d groep i/d complex proces. Daarom past de term minder b/d brede
visie op klashouden.
OP WEG MET EEN GROEP
Hoofdstuk 1: Een model voor klashouden ..................................................................... 4
1. Klashouden: een eerste situering ............................................................................. 4
1.1 Inleiding .................................................................................................................. 4
1.2 Klashouden: what’s in a name? .......................................................................... 4
1.3 Klashouden: een systematische benadering ..................................................... 5
2. Het model voor klashouden ...................................................................................... 5
2.1 De klasgroep staat centraal ................................................................................ 5
2.1.1 Kenmerken van de leerling ............................................................................ 6
2.1.2 Kenmerken van de klas .................................................................................. 6
2.2 De leraar in de klasgroep ..................................................................................... 7
2.2.1 Klashouden doet beroep op alle competenties van de leraar .................. 7
2.2.2 Proactieve en reactieve maatregelen ........................................................ 12
2.3 De context van de klasgroep ............................................................................. 13
2.3.1 De professionele identiteit van de leraar.................................................. 13
2.3.2 De actoren: de thuiscontext, school en buurt ......................................... 14
2.3.3 Het mens- en maatschappijbeeld .............................................................. 15
Hoofdstuk 2: klashouden, geen geïsoleerde opdracht................................................ 16
1. Maatschappij- en mensbeeld .................................................................................. 16
1.1 Inleiding ................................................................................................................ 16
1.2 Macht versus autoriteit ..................................................................................... 16
1.3 Van oude autoriteit over nieuwste autoriteit naar ‘de nieuwe autoriteit’
..................................................................................................................................... 17
1.3.1 Patriarchale of oude autoriteit .................................................................. 17
1.3.2 Toenemende twijfel ten aanzien van elke vorm van autoriteit = de
nieuwste autoriteit ............................................................................................... 18
1.3.3 Is autoriteit noodzakelijk? .......................................................................... 18
1.3.4 De nieuwe autoriteit .................................................................................... 19
2. Klashouden, kwestie van samenwerken .............................................................. 20
2.1 Samenwerking met de thuiscontext ............................................................... 20
2.2 Samenwerken binnen de school ....................................................................... 21
Hoofdstuk 3: Een positieve en veilige klasgroep ........................................................ 21
1. Kenmerken van de groep......................................................................................... 21
1.1 De groep als systeem .......................................................................................... 21
1.1.1 Totaliteit .................................................................................................. 21
,Leen Permentier
1.1.2 De klasgroep is dynamisch .......................................................................... 22
1.1.3 Circulariteit ................................................................................................... 22
1.1.4 Evenwicht in de klas .................................................................................... 22
1.1.5 Loyaliteit in de klas ...................................................................................... 23
1.2 Een fijne groep ..................................................................................................... 23
2. Groepsvorming: hoe een klas een veilige groep kan worden ............................ 25
2.1 Fase 0: de voorbeidingsfase ............................................................................... 25
2.2 Fase 1: forming (fase van het oriënteren en vormgeven) ............................ 26
2.2.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 26
2.2.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 26
2.3 Fase 2: storming (conflictfase) ......................................................................... 26
2.3.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 27
2.3.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 27
2.4 Fase 3: norming (ontwikkeling van de groepsnorm) ..................................... 27
2.4.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 27
2.4.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 27
2.5 Fase 4: Performing (presteren) .......................................................................... 28
2.5.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 28
2.5.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 28
2.6 Fase 5: reforming (evalueren, afscheid nemen) ............................................. 28
2.6.1 Kenmerken van deze fase ............................................................................ 28
2.6.2 Rol van de leerkracht ................................................................................... 28
3. Doelgericht werken aan sociale vaardigheden .................................................... 29
3.1 Relatiewijzen ....................................................................................................... 29
3.1.1 Duiding ............................................................................................................ 29
3.1.2 Eindtermen .................................................................................................... 29
3.2 Gespreksconventies ............................................................................................ 30
3.2.1 Duiding ............................................................................................................ 30
3.2.2 Eindtermen .................................................................................................... 30
3.3 Samenwerking ..................................................................................................... 30
3.3.1 Duiding ............................................................................................................ 30
3.3.2 Eindtermen .................................................................................................... 30
3.4 Het sociogram ..................................................................................................... 30
4. Actief werken aan een fijne klasgroep ................................................................. 30
4.1 Verbindende activiteiten ................................................................................... 31
,Leen Permentier
4.2 Coöperatieve werkvormen ................................................................................ 32
4.3 Kringgesprekken .................................................................................................. 33
4.4 Grenzen stellen: regels en afspraken ............................................................... 33
4.5 Structuur en consequent optreden .................................................................. 34
4.6 Belang van non-verbaal gedrag ........................................................................ 35
Hoofdstuk 4: Klashouden, een mix van proactieve en reactieve maatregelen ..... 35
1. Straffen en belonen: een goede mix van proactief en reactief handelen?...... 35
1.1 Inleiding ................................................................................................................ 35
1.2 Belonen als alledaags voorbeeld van proactief handelen? ........................... 35
1.3 Straffen als alledaags voorbeeld van reactief handelen ............................... 36
2. Verbindend en geweldloos communiceren als uitgangspunt voor proactief en
reactief handelen .......................................................................................................... 36
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 36
2.2 Wat is geweldloze communicatie? .................................................................. 37
2.3 De drie takken binnen geweldloze communicatie ......................................... 37
2.4 Het proces van geweldloze communicatie ..................................................... 38
3. COncreet aan de slag met de Nieuwe autoriteit ................................................ 42
3.1 De bladwijzer / bookmark .................................................................................. 42
3.2 Documentatie, uitnodiging en publieke opinie .............................................. 43
3.3 Herstelacties ........................................................................................................ 43
3.4 Verhogen van waakzame zorg .......................................................................... 44
3.5 De aankondiging .................................................................................................. 44
3.6 De Sit-in of zitstaking ....................................................................................... 44
Hoofdstuk 5: Reactieve maatregelen bij probleemgedrag ........................................ 45
1. Probleemgedrag ........................................................................................................ 45
1.1 Definiëring van probleemgedrag ....................................................................... 45
1.2 Soorten probleemgedrag .................................................................................... 45
1.3 Ontstaan van probleemgedrag ......................................................................... 46
1.3.1 De basisbehoeften zijn niet ingelost ......................................................... 46
1.3.2 Andere risicofactoren ...................................................................................... 47
2. Reactieve maatregelen ............................................................................................ 47
2.1 Inleiding ................................................................................................................ 47
2.2 Reactieve maatregelen op klasniveau ............................................................. 48
2.2.1 Strategie 1: je wil opleggen ......................................................................... 48
2.2.2 Strategie 2: dialoog ...................................................................................... 49
, Leen Permentier
2.2.3 Strategie 3: negeren ..................................................................................... 53
3. Pesten ......................................................................................................................... 53
3.1 Definiëring van pesten ....................................................................................... 54
3.1.1 Pesten of plagen ............................................................................................ 54
3.1.2 Ontstaan van pesten .................................................................................... 54
3.1.3 Rollen binnen een pestsituatie ................................................................... 55
3.3 Aanpak .................................................................................................................. 56
3.3.1 No blame methode ....................................................................................... 56
3.3.2 Herstelaanpak ............................................................................................... 57
3.4 Cyberpesten ......................................................................................................... 57
3.4.2 Trends ............................................................................................................. 58
HOOFDSTUK 1: EEN MODEL VOOR KLASHOUDEN
1. KLASHOUDEN: EEN EERSTE SITUERING
1.1 INLEIDING
Waarop heeft een falend klashouden een grote invloed?
- Leerprestaties v/d lln
- Mate van betrokkenheid, toegenomen weerstand, ongewenst en in sommige
gevallen agressief gedrag op school.
- Zelfeffectiviteit van leraren. En bijgevolg een sterke voorspeller is vroegtijdige
uitstroom u/h onderwijs en burn-out bij lkr.
Wat bedoelen we met een expliciet positieve insteek om klashouden te benaderen?
De ontwikkeling van kennis en VH m.b.t. klashouden i/e dynamisch leerproces
dat continue verfijnd wordt doorheen de loopbaan v/e lkr.
Is klashouden 1 van de aspecten die je van nature wel of niet hebt?
Nee! Lkr lijken zelfs na een kort professionaliseringstraject VH m.b.t. klashouden
beter te beheersen en een betere ll-betrokkenheid te realiseren.
1.2 KLASHOUDEN: WHAT’S IN A NAME?
Waarom kiezen we niet voor de term ‘klasmanagement’?
De term ‘management’ is afkomstig u/d economische wereld. I/a economische
verklaringen v/h begrip management staat de manager d/a beslissingen i.f.v. het
managen van zijn team zelf neemt, centraal. I/d opleiding kiezen we o/d ll
centraal te stellen en het ‘managen’ v/e klas benadrukt onvoldoende de
autonomie v/d groep i/d complex proces. Daarom past de term minder b/d brede
visie op klashouden.
