De tirannie van de verdienste: over de toekomst van de
democratie
De tirannie van de verdienste: over de toekomst van de democratie.......................................1
Proloog....................................................................................................................................3
Inleiding...................................................................................................................................4
0. Ergens binnenkomen..........................................................................................................4
De ethiek van het binnenkomen.........................................................................................4
Betalen voor verdienste......................................................................................................5
1. Winnaars en verliezers........................................................................................................5
Diagnose van de populistische onvrede.............................................................................5
Technocratie en marktvriendelijke mondialisering............................................................5
De retoriek van het opklimmen..........................................................................................6
Het meritocratische ethos..................................................................................................6
De politiek van de vernedering...........................................................................................6
Technocratische verdienste en moreel oordeel.................................................................6
De populistische opstand....................................................................................................6
2.’Groot want goed’: een korte geschiedenis van de ‘eigen verdienste’...............................7
Waarom verdienste en prestaties van belang zijn.............................................................7
Een komische meritocratie.................................................................................................7
Verlossing en zelfhulp.........................................................................................................7
Denken over de voorzienigheid: toen en nu.......................................................................7
Gezondheid en rijkdom.......................................................................................................7
Een vooruitstreven voorzienigheidsgeloof.........................................................................8
De goede kant van de geschiedenis....................................................................................8
De boog van het morele universum...................................................................................8
3. De retoriek van het opklimmen..........................................................................................9
Streven en verdienen........................................................................................................10
Markten en verdienste......................................................................................................10
De retoriek van de eigen verantwoordelijkheid...............................................................10
Krijgen wat je toekomt......................................................................................................11
Populistisch verzet...........................................................................................................11
Kun je ‘het maken’ als je het maar probeert?..................................................................12
Zien en geloven.................................................................................................................12
4. Credentialisme: het laatste aanvaardbare vooroordee....................................................13
Studiecijfers als wapen.....................................................................................................13
1
, Onderwijs als antwoord op ongelijkheid..........................................................................13
De besten en de slimsten..................................................................................................14
De slimme keuze...............................................................................................................15
Minachtende elites...........................................................................................................15
Niet per decreet, maar per academische graad...............................................................16
De diplomakloof................................................................................................................16
Technocratische taal.........................................................................................................17
Technocratie versus democratie.......................................................................................18
Het debat van de klimaatverandering..............................................................................18
5. Succesethiek......................................................................................................................19
Meritocratie versus artitocratie........................................................................................19
De duistere zijde van de meritocratie...............................................................................20
Meritocrratie heroverwogen............................................................................................21
Zou een perfecte meritocratie rechtvaardig zijn..............................................................22
Verdienen wij onze talenten?...........................................................................................22
Maakt inspanning ons waardig?.......................................................................................22
Twee alternatieven voor meritocratie..............................................................................23
De verdienste verworpen.................................................................................................25
Markten en verdienste......................................................................................................26
Marktwaarde versus morele waarde................................................................................26
Verdiend of een recht?.....................................................................................................27
Opvattingen over succes...................................................................................................27
Toeval en keuze.................................................................................................................28
De opkomst van de meritocratie......................................................................................28
6. De Sorteermachine...........................................................................................................31
James Conants meritocratische staatsgreep....................................................................31
Voortekenen van een tirannie van verdienste.................................................................32
Conants meritocratische erfenis.......................................................................................32
SAAT-scores laten zien wie het rijkste is...........................................................................33
Meritocratie houdt de ongelijkheid in stand....................................................................33
Waarom elite-universiteiten geen drijvende kracht van de sociale mobiliteit zijn..........34
De meritocratie eerlijker maken.......................................................................................34
Sortering en de toewijzing van sociaal aanzien................................................................35
Getekende winnaars.........................................................................................................35
Gewoon om de adrenaline................................................................................................36
2
, Hoogmoed en vernedering...............................................................................................36
Een loting onder de geschikten.........................................................................................36
De ontmanteling van de sorteermachine.........................................................................37
De hiëarchie van het aanzien............................................................................................37
De hoogmoed van de verdienste beteugelen...................................................................37
7. Waardering voor werk......................................................................................................38
De uitholling van de waardigheid van werk......................................................................38
Wanhoopssterfte..............................................................................................................38
Bronnen van het ressentiment.........................................................................................38
De hernieuwing van de waardigheid van werk.................................................................38
Werk als erkenning...........................................................................................................39
Een rechtvaardige verdeling van de erkenning................................................................39
De discussie over de waardigheid van werk.....................................................................39
Makers en graaiers............................................................................................................40
Conclusie: verdienste en het algemeen welzijn....................................................................41
Meer dan gelijke kansen...................................................................................................41
Democratie en bescheidenheid........................................................................................41
Proloog
- Het rijkste land ter wereld, VS, was niet voorbereid op de Corona pandemie
3
, - De winnaars van de mondialisering liepen steeds verder uit op de verliezers en
beoefenden daarmee een eigen vorm van social distancing
- Open en gesloten en niet om links en rechts
- In dit boek: sociale banden en onderlinge respect in de afgelopen 40 jaar
afgebrokkeld
o Over deze verandering en hoe we een politiek kunnen ontwikkelen die zich
inzet voor het algemeen welzijn
Inleiding
0. Ergens binnenkomen
William Singer: een onscrupuleuze studiekeuzeadviseur
- Rijke mensen die hun kinderen in goede scholen kregen
- Brein achter de toelatingszwendel
Schandaal dat symbool stond voor grotere vragen over wie het ver brengt in de
maatschappij en waarom
-> grootte hypocrisie; elites die zich altijd druk maken om eerlijke kansen
-> rol van de rijkdom en privilege bij het universitaire toelatingsbeleid
De ethiek van het binnenkomen
Achterdeur
- Schenking aan school
- Minder garantie
- Geld gaat naar universiteit en dus naar alle studenten
Zijdeur
- Garantie
- Fraude van resultaten en foto’s
- Singers methode
- Geld gaat naar derde en komt niet/nauwelijks ten goede van de universiteit
Beide benaderingen bieden kinderen van rijke ouders extra kansen
Beide benaderingen krijgen mensen met geld voorrang op diegene die iets
gepresteerd hebben
Voordeur
- Toelating op basis van prestaties
- Eerlijk; op basis van eigen verdienste
- Hier zweeft echter ook geld; bevoorrechte economische posities moeilijk los te
koppelen van prestaties
o Hoe rijker ouder van een leerling; hoe beter diens prestatie op de SAT
o Coaches en elitaire sporten en buitenschoolse activiteiten
o Collegegelden
Studenten die geen financiële hulp en bijstand nodig hebben meer
kans om toegelaten te worden
Hoger onderwijs is niet de meritocratie die ze beweert te zijn
- Principe: Degene die worden toegelaten op basis van eigen verdienste, hun toelating
hebben verdiend, en daarom recht hebben op alle daaruit voortvloeiende
voorrechten
4
democratie
De tirannie van de verdienste: over de toekomst van de democratie.......................................1
Proloog....................................................................................................................................3
Inleiding...................................................................................................................................4
0. Ergens binnenkomen..........................................................................................................4
De ethiek van het binnenkomen.........................................................................................4
Betalen voor verdienste......................................................................................................5
1. Winnaars en verliezers........................................................................................................5
Diagnose van de populistische onvrede.............................................................................5
Technocratie en marktvriendelijke mondialisering............................................................5
De retoriek van het opklimmen..........................................................................................6
Het meritocratische ethos..................................................................................................6
De politiek van de vernedering...........................................................................................6
Technocratische verdienste en moreel oordeel.................................................................6
De populistische opstand....................................................................................................6
2.’Groot want goed’: een korte geschiedenis van de ‘eigen verdienste’...............................7
Waarom verdienste en prestaties van belang zijn.............................................................7
Een komische meritocratie.................................................................................................7
Verlossing en zelfhulp.........................................................................................................7
Denken over de voorzienigheid: toen en nu.......................................................................7
Gezondheid en rijkdom.......................................................................................................7
Een vooruitstreven voorzienigheidsgeloof.........................................................................8
De goede kant van de geschiedenis....................................................................................8
De boog van het morele universum...................................................................................8
3. De retoriek van het opklimmen..........................................................................................9
Streven en verdienen........................................................................................................10
Markten en verdienste......................................................................................................10
De retoriek van de eigen verantwoordelijkheid...............................................................10
Krijgen wat je toekomt......................................................................................................11
Populistisch verzet...........................................................................................................11
Kun je ‘het maken’ als je het maar probeert?..................................................................12
Zien en geloven.................................................................................................................12
4. Credentialisme: het laatste aanvaardbare vooroordee....................................................13
Studiecijfers als wapen.....................................................................................................13
1
, Onderwijs als antwoord op ongelijkheid..........................................................................13
De besten en de slimsten..................................................................................................14
De slimme keuze...............................................................................................................15
Minachtende elites...........................................................................................................15
Niet per decreet, maar per academische graad...............................................................16
De diplomakloof................................................................................................................16
Technocratische taal.........................................................................................................17
Technocratie versus democratie.......................................................................................18
Het debat van de klimaatverandering..............................................................................18
5. Succesethiek......................................................................................................................19
Meritocratie versus artitocratie........................................................................................19
De duistere zijde van de meritocratie...............................................................................20
Meritocrratie heroverwogen............................................................................................21
Zou een perfecte meritocratie rechtvaardig zijn..............................................................22
Verdienen wij onze talenten?...........................................................................................22
Maakt inspanning ons waardig?.......................................................................................22
Twee alternatieven voor meritocratie..............................................................................23
De verdienste verworpen.................................................................................................25
Markten en verdienste......................................................................................................26
Marktwaarde versus morele waarde................................................................................26
Verdiend of een recht?.....................................................................................................27
Opvattingen over succes...................................................................................................27
Toeval en keuze.................................................................................................................28
De opkomst van de meritocratie......................................................................................28
6. De Sorteermachine...........................................................................................................31
James Conants meritocratische staatsgreep....................................................................31
Voortekenen van een tirannie van verdienste.................................................................32
Conants meritocratische erfenis.......................................................................................32
SAAT-scores laten zien wie het rijkste is...........................................................................33
Meritocratie houdt de ongelijkheid in stand....................................................................33
Waarom elite-universiteiten geen drijvende kracht van de sociale mobiliteit zijn..........34
De meritocratie eerlijker maken.......................................................................................34
Sortering en de toewijzing van sociaal aanzien................................................................35
Getekende winnaars.........................................................................................................35
Gewoon om de adrenaline................................................................................................36
2
, Hoogmoed en vernedering...............................................................................................36
Een loting onder de geschikten.........................................................................................36
De ontmanteling van de sorteermachine.........................................................................37
De hiëarchie van het aanzien............................................................................................37
De hoogmoed van de verdienste beteugelen...................................................................37
7. Waardering voor werk......................................................................................................38
De uitholling van de waardigheid van werk......................................................................38
Wanhoopssterfte..............................................................................................................38
Bronnen van het ressentiment.........................................................................................38
De hernieuwing van de waardigheid van werk.................................................................38
Werk als erkenning...........................................................................................................39
Een rechtvaardige verdeling van de erkenning................................................................39
De discussie over de waardigheid van werk.....................................................................39
Makers en graaiers............................................................................................................40
Conclusie: verdienste en het algemeen welzijn....................................................................41
Meer dan gelijke kansen...................................................................................................41
Democratie en bescheidenheid........................................................................................41
Proloog
- Het rijkste land ter wereld, VS, was niet voorbereid op de Corona pandemie
3
, - De winnaars van de mondialisering liepen steeds verder uit op de verliezers en
beoefenden daarmee een eigen vorm van social distancing
- Open en gesloten en niet om links en rechts
- In dit boek: sociale banden en onderlinge respect in de afgelopen 40 jaar
afgebrokkeld
o Over deze verandering en hoe we een politiek kunnen ontwikkelen die zich
inzet voor het algemeen welzijn
Inleiding
0. Ergens binnenkomen
William Singer: een onscrupuleuze studiekeuzeadviseur
- Rijke mensen die hun kinderen in goede scholen kregen
- Brein achter de toelatingszwendel
Schandaal dat symbool stond voor grotere vragen over wie het ver brengt in de
maatschappij en waarom
-> grootte hypocrisie; elites die zich altijd druk maken om eerlijke kansen
-> rol van de rijkdom en privilege bij het universitaire toelatingsbeleid
De ethiek van het binnenkomen
Achterdeur
- Schenking aan school
- Minder garantie
- Geld gaat naar universiteit en dus naar alle studenten
Zijdeur
- Garantie
- Fraude van resultaten en foto’s
- Singers methode
- Geld gaat naar derde en komt niet/nauwelijks ten goede van de universiteit
Beide benaderingen bieden kinderen van rijke ouders extra kansen
Beide benaderingen krijgen mensen met geld voorrang op diegene die iets
gepresteerd hebben
Voordeur
- Toelating op basis van prestaties
- Eerlijk; op basis van eigen verdienste
- Hier zweeft echter ook geld; bevoorrechte economische posities moeilijk los te
koppelen van prestaties
o Hoe rijker ouder van een leerling; hoe beter diens prestatie op de SAT
o Coaches en elitaire sporten en buitenschoolse activiteiten
o Collegegelden
Studenten die geen financiële hulp en bijstand nodig hebben meer
kans om toegelaten te worden
Hoger onderwijs is niet de meritocratie die ze beweert te zijn
- Principe: Degene die worden toegelaten op basis van eigen verdienste, hun toelating
hebben verdiend, en daarom recht hebben op alle daaruit voortvloeiende
voorrechten
4
