Samenvatting hoorcollege's motivatie en zelfregulatie

Samenvatting hoorcolleges MI


De psycholoog is een verander(en)d zorglandschap
 Steeds meer chronische zieken in België
o Mensen leven vaak langer met chronische problemen
o Komen veel aanpassingsproblemen
 Fysiek: omgaan met disability en lichamelijk ongemak
 Emotioneel: ervaren v toegenomen dp en angst
 Zelf-concept: accepteren verandering in zb en competentie
 Sociaal: opgeven/vervangen plezierige activiteiten + omgaan met veranderende
relaties met vrienden en familie
 Professioneel: herzien v opleiding of professionele plannen
 Therapietrouw: moeilijkheden met opvolgen th voorschriften

o Comorbiditeit bij chronische ziektes (polymorbiditeit)
 Mensen hebben steeds vaker meerdere chronische aandoeningen
 Is een evolutie die blijft stijgen  voornamelijk het aantal mensen met meerdere
chronische aandoeningen is enorm aan het stijgen
 Mede door evoluties in gez zorg (langer leven met een ziekte) en door vergrijzing
vd bevolking
 Meer comorbiditeit wnr ouder
o is zwaar voor gezsysteem: 70-80% van alle kosten  zorgsysteem kan het niet meer
goed bijhouden

 uitdaging zorg chronische aandoeningen
o Medische over-consumptie
 Vermijdbare ziekenhuisopnames (bv via therapietrouw)  vaak te ver laten
komen, had men kunnen vermijden door bv gezond te laten eten
 Diagnostiek (labo, beeldvorming)
 Geneesmiddelen (vaak ook vermijdbaarder of toch efficiënter)

o Overbelasting tweede/derde lijn
o Gebrek aan integratie/coördinatie
 Vooral bij Multipele chronische aandoeningen  Zorg vaak versnipperd: bij andere
specialisten voor andere aandoeningen bij zelfde persoon
 Emotionele problematieken
 Rehabilitatie

 Geïntegreerde chronische ziekenzorg vereist versterking eerste lijn
o Van reactieve naar proactieve zorg: tijdige en adequate zorg voorkomt verergering en
verlaagt medische consumptie
 Reactief: pas in een traject terecht na langdurige persistente klachten/problemen
 Bij proactief gaan sneller ingrijpen  kan chronificatie voorkomen

, o Toegankelijkheid en continuïteit zorg
o Van medisch ‘cure’ model naar biopsychosociaal ‘care’ model: focus op
gezondheidsgedrag, rehabilitatie, levenskwaliteit, en zelfmanagement
o Eerste lijn moet dan wel voldoende toegankelijk + meer afstemming en continuïteit
o Cure model: reactief  proactief

 Organisatie
o Nulde lijn: Basiszorg: zelfzorg, mantelzorgers, gezondheidsbevordering en preventie
o Eerste lijn: Laagdrempelige eerste deskundige opvang: huisarts, tandarts, apotheker,
thuisverpleegkundige, kinesitherapeut, eerstelijnspsycholoog,…
o Tweede lijn: Enkel toegankelijk na verwijzing: algemeen ziekenhuis, zorgcentrum,
CGGZ,…
o Derde lijn: Gespecialiseerde en intramurale zorg: universitair ziekenhuis
o Chronische vaak uitsluitend in tweede en derde lijn (zou voor een deel vermijd kunnen
worden door een focus op gedragsverandering)

 Rol klinische psychologen
o ook meer naar eerste lijn
o Meer focus op bevorderen gez en preventies (tertiaire preventie: al ziek zijn maar
preventie zodat niet erger worden)
o “De klinische/gezondheidszorgpsychologie = autonoom ontwikkelen en toepassen van
theorieën, methoden en technieken uit de wet psychologie in gezondheidsbevordering,
de screening, psychologische diagnostiek en evaluatie van gezondheidsproblemen, + in
de preventie van problemen en interventies

 Troeven van de psycholoog binnen eerste-lijn chronische ziekenzorg
o Psycholoog als gedragsexpert
o Preventie van (verergering) ziekte
o Motiveren gezondheidsgedrag en gedragsverandering
o Reduceren ’disability’ (rehabilitatie)  bv via CBT opnieuw bep gedrag leren stellen
o Verbeteren levenskwaliteit (inclusief vroeg-detectie + behandeling psychische
klachten), maar ook bij fysische problemen
o Ondersteunen zelfmanagement en effectiviteit medische behandeling
o Is bel voor toepassen BPS model

 Niveau van integratie psycholoog in eerste lijn gezondheidszorg (versch mogelijkheden hoe
aan integratie doen)
o Als ‘zorgverstrekker’ in eerstelijnspraktijk
 Enkel na doorverwijzing arts of rechtsteeks (laagdrempelige zorg)
 Meestal psychische problematiek
 Samenwerking maar onafhankelijke zorgverstrekker

o Als ‘geïntegreerd’ lid eerstelijnsteam:
 Systematische bijdrage aan gedragsmatige, emotionele, en psychosociale aspecten
van behandelplan
 Beperkt aantal sessies (+ opvolging implementatie)  is minder op verdere lijnen

,  Bij nood aan behandeling psychologische problematiek: steeds doorverwijzing (2 de
lijn)
 Zorgpaden
o Steeds meer mulit disciplinair (versch interventies vanuit versch disciplines)
o Vertalen richtlijnen naar praktijk  interpretatie v richtlijnen
o Al vroeg arts moeten aanzetten tot zelf management
o Psychologen al vroeg betrekken
o Bv hoe handelen wnr iemand toekomt met lage rugpijn  snel inzetten op wat de
persoon zelf kan doen

 Vereiste vaardigheden integratie in eerste lijn gezondheidszorg
o Functioneren in team + interdisciplinaire communicatie
o Basiskennis chronische medische aandoeningen
o Veranderingsgerichte assessment (gefocust en tijdsefficiënt)
o Brede kennis specifieke gedragsveranderingstechnieken
o Vaardigheden om motivatie voor gedragsverandering te verhogen



Gedragsverandering en motivatie
 Gezondheidsgedrag = “Behavioral patterns, actions, and habits that lead to health
maintenance, to health restoration, or to health improvement”
 Chronische ziekte vereist aanpassingen in leefstijl  levensdoelen die mogelijk zijn
 Risicogedragingen: roken, alcohol, fysieke inactiviteit, vetrijke/suikerrijke voeding,…
 Therapietrouw en zelfregulatie van ziekte-specifieke doelen

 Trans-theoretisch model (stages of change)  wie zit waar