samenvatting juridische aspecten

Hoofdstuk 1: De krachtlijnen vd patiëntenrechtenwet
1) Patiëntenrechtenwet
 Wet van 22 augustus 2002
 Verduidelijkt door adviezen van:
o federale commissie patiëntenrechten
o Nationale raad Orde van artsen
o Deontologische code vd psychologen




2) (historische) bedoelingen van de wet
 Patiëntenrechten beschermen
 Verduidelijken van de juridische verhoudingen tss pt en zorgverstrekkers
 Bekrachtigen, harmoniseren en codificeren van bestaande gezondheidsrechtelijke normen
 Opheffen van betwistingen over inzagerecht in dossiers
 Invoeren van nieuwe normen
o Over vertegenwoordiging van volwassen onbekwame patiënten
o Over juridische waarde van voorafgaande wilsverklaring (‘advance directive’)
o Over klachtenbemiddeling
o Over centrale ziekenhuisaansprakelijkheid




3) Toepassingsgebied
 Bewust zeer breed
 Van toepassing op elke vorm van gezondheidszorg  Preventief, Louter diagnostisch, Curatief,
Esthetisch, Palliatief, Arbeidsgeneeskunde (uitkeringen)
 Wet is van toepassing op
o ‘Contractuele en buitencontractuele’
o ‘Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke’ verhoudingen in de gezondheidszorg
 Is dus ook van toepassing op ‘niet-curatieve’ gezondheidszorg zoals
o controlegeneeskunde
o arbeidsgeneeskunde
o Verzekeringsgeneeskunde
 Toepassing op ‘beroepsbeoefenaars’
o Niet enkel artsen
o alle ‘beroepsbeoefenaars’ in de gezondheidszorg
 Alle ‘klassieke’ beroepen geregeld in Wet Uitoefening Gezondheidszorgberoepen en dus
sinds 2018 ook op klinisch psychologen en klinisch orthopedagogen
 Ook beoefenaars van ‘niet-conventionele’ praktijken in de zin van (partieel uitgevoerde)
(homeopaten, osteopaten,…)




1

, 4) Nalevingsplicht en ‘medewerkingsplicht’
 Alle beroepsbeoefenaars moeten de wet naleven ‘binnen de perken’ van hun bevoegdheden
 Wet bevat geen eigen sanctieregeling (bv boete, gevangenis)  maar betekent niet dat het niet dat
niet kan worden afgedwongen
 Gevolg van
o Principiële keuze
o Complexe discussies omtrent bevoegdheid van Federale Staat
 Patiëntenrechtenwet kan wel grondslag zijn van:
o Vorderingen tot schadevergoeding (bij bewezen causaal verband tussen schade en
schendingen van patiëntenrechtenwet, bv geen info over risico behandeling)
o Autonome vorderingen (bvb. tot inzage van dossier op straffe van dwangsom)
o Tuchtstraffen of arbeidsrechtelijke maatregelen


5) Overzicht gewaarborgde rechten
 Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking
 Recht op vrije keuze
 Recht op informatie
 Recht op toestemming
 Recht op inzage in dossier
 Recht op eerbiediging van persoonlijke levenssfeer
 Recht op klachtenbemiddeling
 Recht op palliatieve zorg


6) Recht op kwaliteitsvolle ‘dienstverstrekking’ (art. 5)
 Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking die beantwoord aan al zijn behoeften
 Eerbiedigheid, menselijke waardigheid en zelfbeschikking vd pt hierin centraal
 Is dit een overbodige regel?
o bekrachtiging van het zorgvuldigheidsbeginsel (iedereen moet beroep op een kwalitatieve
wijze en volgens standaarden van dat beroep)
o Omvat ook
 Algemeen verbod van discriminatie in gezondheidszorg (ras, leeftijd)
 Principe van eerbiediging van de zelfbeschikking van de patiënt

 Beperking tot ‘… dienstverstrekking die beantwoordt aan zijn behoeften’ = pt geen
(onverantwoorde) behandeling kan vorderen van de gezondheidszorgbeoefenaar
o Ik wil slaappillen, je moet deze voorschrijven, ik wil opnieuw onder de mri?  nee
o Patiënt kan behandeling vragen
o Of behandeling nodig is, w mee bepaald door (technisch) medisch-professioneel oordeel 
afh v professioneel oordeel)
 Recht op dienstverstrekking is onvermijdelijk
o beperkt door schaarse middelen (zie wachtlijsten
o Mede bepaald door financiële mogelijkheden (en verzekeringsdekking)
 Wet Ptrechten ≠ recht op terugbetaling van zorgen in ziekteverzekering (bv beugel)


2

, 7) Recht v vrije keuze
 Bevestiging van principe van
o Vrije keuze
o Mogelijkheid tot wijziging van keuze
 Ook minderjarigen en collocatie
 Wettelijke beperkingen bij keuze van
o Controlearts (bv arbeidsongeschiktheid controleren, door werkgeven gekozen)
o Arbeidsarts (door werkgever gekozen)
o Deskundige (bv in rechtzaak)
o Arts of psycholoog in gevangenis
 Beperkingen mogelijk
o ‘krachtens de wet’  bv verpl. v spoed op huidige afdeling willen
o Beperkingen in intra-muraal verband:
 Noodzaak v overeenkomst in ziekenhuizen of Centra Geestelijke Gezondheid (CGG)
 Organisatorische noodzaak (werkroosters, specialisatie,)  vast personeel, teams
o Beschikbaarheid (in bepaalde discipline te weinig beoefenaars


8) Recht op informatie (artikel 7)
 Recht op informatie èn toestemming
o Patiëntenrechtenwet bekrachtigt ‘informed consent’-doctrine  voor toestemming geven
moet men goed geïnformeerd zijn
o Ontstaan uit
 Gezondheidsethiek
 (Angelsaksische) rechtspraak
o Informed consent-leer bekrachtigd via
 Recht op informatie (art. 7)
 Recht op toestemming (art. 8)

 Onderscheid tussen
o ‘diagnose-informatie’: over gezondheidstoestand, moet volledig zijn, ook de onaangename en
slechte aspecten, mogelijke implicaties
o ‘toestemmingsinformatie’: over behandelingsvoorstel, slaagkansen, risico,…
o Lopen vaak in elkaar over
 Diagnose-informatie omvat in beginsel alle informatie, dus ook omtrent infauste prognoses
 Criterium: informatie die nodig is
o om inzicht te krijgen in de gezondheidstoestand
o Èn haar vermoedelijke evolutie

 Vorm v diagnose-info
o Mag mondeling (vorm vrij), kan wel vragen voor schriftelijk
o In begrijpelijke taal (maar is niet afdwingbaar want dan zou er altijd verplicht een tolk
aangeboden, dus is uit het recht gehaald)
o Aangepast tijdens parlementair debat
 In ontwerp stond ‘begrijpelijke’ taal
 Eerbiediging van taalwetgeving en (verplicht) gebruik van tolk zijn verlaten

3

,  Informatieverstrekking aan vertrouwenspersoon
o Invoering van de figuur van de aangewezen vertrouwenspersoon  vrij kiezen: familie,
vriend, andere beroepsbeoefenaar
o Orde van artsen: vertrouwenspersoon moet ook vertrouwen van arts hebben  Indien
vertrouwenspersoon th relatie verstoort, zou de arts de relatie kunnen stopzetten.  zou
normale th relatie kunnen verstoren (bv antw in plaats pt, pt niet vrijuit kunnen spreken)

o Pt bijstaan in uitoefening in zijn recht en dan vooral bij info recht (aanwezig bij gespreken,
emo bijstand, apart gesprek met arts, zorgen dan pt de juiste info krijgt, maar zelf geen
beslissingen nemen)
o Vertrouwenspersoon neemt kennis van informatie
 Naast en samen met de (bewuste en wilsbekwame) patiënt
 Of los van de patiënt
 Kan bv dossier inzien
o Verschillend van de ‘door de patiënt aangewezen vertegenwoordiger’
 Vertrouwenspersoon staat wilsbekwame pt bij in de uitoefening van zijn rechten
 Vertegenwoordiger oefent rechten uit ipv patiënt die dat niet (meer) zelfstandig kan
 Kan zelfde persoon zijn maar niet tgl

o Niet verplicht
o Bevestiging van akkoord van patiënt met aanwijzing vertrouwenspersoon:
 Kan impliciet bij aanwezigheid van vertrouwenspersoon tijdens gesprek met pt
 Moet schriftelijk bij communicatie zonder aanwezigheid van patiënt
o Communicatie met vertrouwenspersoon wordt best steeds vermeld in dossier
o Het kan ook therapeutisch verantwoord zijn om te eisen dat men patiënt allen ziet

 Recht om niet te weten
o Bij uitdrukkelijk verzoek krijgt patiënt geen diagnose-informatie
o Uitzondering (wnr noodzakelijk is, wel meedelen)
 Het niet meedelen veroorzaakt ‘klaarblijkelijk ernstig nadeel’ voor
 De patiënt (bv niets willen weten over hersentumor)
 Of voor derden (bv SOA, covid)  maar ook hier aan de pt zelf en niet aan de
partner
 Consultatie van collega en (eventuele) vertrouwenspersoon noodzakelijk (wnr deze wet
doorbreken moet men deze contacteren)
o Gaat ook over niet willen dat bep dingen worden onderzocht
o Bv niet geslacht v baby willen weten, niet weten of bep genetische aandoening

 Therapeutische exceptie
o (Tijdelijk) onthouden van informatie mag (kan ook gradueel)
 Indien meedelen ‘klaarblijkelijk ernstig nadeel’ voor de patiënt zou meebrengen
 Na raadpleging van collega
o Motivering moet vermeld worden in patiëntendossier
o Informatie van (eventuele) vertrouwenspersoon is nodig (wel deze maar niet pt)
o Ook altijd collega contacteren hierover
o Bv zeer slechte diagnose zou tot zm kunnen zorgen



4