NEUROPSYCHOLOGIE
Samenvatting
2023-2024
,1. Inleiding
Neuropsychologie → bestudeert de relatie tussen het functioneren van het brein en het menselijk gedrag, emoties
en cognitie, dit zowel bij gezonde personen als bij personen met hersenbeschadiging
- Bestudeert relatie tussen hersenfunctie en gedrag
- Onderzoeken hoe de werking van ons brein ons gedrag gaat beïnvloeden
- Maakt deel uit van de familie neurowetenschappen (neuroanatomie, neurofysiologie, neuropathologie …)
- Educational neuroscience = onderzoekers uit verschillende disciplines van de neurowetenschappen
samenbrengen om de interactie tussen biologische processen en onderwijs/leersituaties te onderzoeken
2. Omschrijving en beknopte historiek van de neuropsychologie
2.1 Inleiding
/
2.2 Omschrijving van neuropsychologie
Onderscheid tussen experimentele en klinische neuropsychologie:
1) Experimentele/cognitieve psychologie = focust op hoe cognitieve functies of mentale processen (aandacht,
geheugen, taal) verlopen en aangestuurd worden door de activiteit van de hersenen
Op twee niveaus bestudeerd:
- Structureel niveau = uit welke deelcomponenten zijn complexe mentale processen samengesteld en
welke relatie vertonen deze deelcomponenten onderling
Vb. Welke processen hebben zich in de hersenen afgespeeld zodat iemand op tijd in de les zit
- Dynamisch temporele aspect = hoe verlopen mentale processen doorheen de tijd
o Parallel = gelijktijdig
o Serieel = na elkaar, stap voor stap
Vb. gebeurt het oproepen van een herinnering in stappen en dan samengevoegd tot één herinnering
of wordt die in één keer opgeroepen
2) Klinische psychologie = richt zich op diagnostiek en rehabilitatie van de gevolgen van hersenbeschadiging
Drie stoornisgroepen na hersenletsel:
- Primaire neurologische stoornissen
Vb. hemiparese
- Neuropsychologische stoornissen
Vb. afasie, agnosie, apraxie, amnesie
- Psychologische stoornissen
Vb. gedrag, stemming, persoonlijkheid
2.3 beknopte historiek van de neuropsychologie
2.3.1 De oudheid: hart- versus hersenhypothese
Twee hypothesen tegenover elkaar:
1) Harthypothese: Empedocles en Aristoteles
- Hart is de bron van alle menselijk gedrag
- Mentale processen worden gestuurd vanuit het hart (warm en actief)
- De hersenen fungeerden als een soort radiator om het bloed te koelen
2) Hersenhypothese: Plato, Hippocrates en Galen
- Hersenen zijn de zetel van ons denken, voelen en handelen
- Het is het lichaamsdeel dichts bij de hemel waar de woonplaats van de gode zich bevindt
,2.3.2 18e-20e eeuw: lokalisationisme versus holisme
- Nadat men het eens was dat de hersenen het gedrag aansturen werd de vraag gesteld HOE de hersenen het
gedrag controleren
Twee opvattingen:
1) Lokalisationisme/lokalisatieleer
2) Holisme
2.3.3 De lokalisatieleer of het lokalisationisme
- Specifieke cognitieve functies zijn op éé plaats in de hersenen gelokaliseerd
- Als een hersengebied dat samenhangt met een specifieke cognitieve functie beschadigd is zal deze functie
uitvallen
- Er is geen ander hersengebied die dezelfde functie heeft en de rol van het beschadigd gebied kan overnemen
Gall en Spurzeim: Frenologie:
- Bepaalde hersengebieden werden gecorreleerd met specifieke aspecten van het gedrag
- Afzonderlijke functies werden gelokaliseerd op specifieke plaats in de cortex
- Hersenen gedragen zich als spieren = de toegenomen grootte van een specifiek hersengebied weerspiegelde
een toegenomen functie van dat gebied
- Cranioscopie = persoonlijkheidsonderzoek, schedels aftasten
2.3.4 Het holisme
- Cognitieve functies lagen verspreid verdeeld over de hele cortex
- Hersenen werken als eenheid, globaal geheel
- Bij beschadiging van een deel van de hersenen kunnen de intacte hersengebieden compenseren voor
aangetaste functies
Flourens en Goltz:
- Experimenten waarbij ze letsels toebrachten op de hersenen van dieren en vervolgens het effect op het
gedrag bestudeerden
- Concludeerden dat het cerebrum globaal functioneert en dat er dus geen sprake zou zijn van lokalisatie van
bepaalde functies ter hoogte van de cortex
2.3.5 Bewijskracht voor beide visies
Broca:
- Patiënt die niets meer kon zeggen behalve één woord maar gesproken taak wel begreep
- Problemen met produceren van taal
- Letsel linker frontale kwab
- Linker hemisfeer speelt rol in taalvermogens
Wernicke:
- Patiënt die vloeiend konden spreken maar gesproken taal niet begreep
- Letsel in linker temporale kwab
- Concludeerde dat er meerdere taalcentra bestaan die onderling met elkaar verbonden zijn
Patiënten met kogelverwondingen:
- Waar kogel in het brein gegaan was zorgde voor ander gedragsprobleem
- Allerlei functies werden gelokaliseerd
, Twee principes geformuleerd:
1) The law of mass action = het brein functioneerd als één geïntegreerd geheel, alle hersengebieden zijn dus
samen actoef bij het tot stand brengen van een cognitieve functie
2) The law of equipotentiality = verschillende gebieden in de hersenen hebben identieke functies
Toegepast op geheugen:
- De geheugenprestaties zich niet op één plaats in de hersenen bevinden maar dat opgeslagen kennis
verspreid zit over de hele cortex
- Bij het oproepen van informatie uit ons geheugen zal dus niet één enkel hersengebied geactiveerd worden
maar de hele cortex
- Elk gebied in de hersenen is dus in staat een geheugenfunctie uit te oefenen dus om informatie op te slaan
Figuur:
- De grote rechthoek stelt de cortex voor, elk symbool vertegenwoordigt een cognitieve functie
- De Linker figuur is een voorstelling van de lokalisatieleer = wordt dit gebied beschadigd dan zal de cognitieve
functie niet werken
- De rechter figuur is een voorstelling van equipotentialiteit = elk hersengebied kan elke functie opnemen,
wordt dit beschadigd zal een ander gebied de functie kunnen overnemen
Tweede helft van de 20e eeuw:
- Zoeken naar een evenwicht tussen lokalisationistische en holistische opvattingen
- Neuropsychologie ontstaat als wetenschap
3. Enkele basisprincipes van de werking van het brein
Brein:
- Informatieverwerkingssysteem
- Prikkels uit lichaam en omgeving bereiken onze zintuigen en worden via zenuwbanen overgebracht naar de
hersenen
- Prikkels worden razendsnel verwerkt
- Doel is ons aanpassen aan de eisen van ons lichaam/omgeving
3.1 Informatieoverdracht in het brein: neuronen die vuren
Zie biologie
3.2 Het proces van bedraden… Breinarchitectuur
- Meer dan honderd miljard neuronen zijn aanwezig bij de geboorte
- De meeste neurale verbindingen tussen cellen ontwikkelen zich in de eerste levensjaren op basis van de
ervaringen die het kind opdoet
- Via deze neurale verbindingen kan er informatie tussen hersencellen worden uitgewisseld
- Synaptogenesis = maken van nieuwe verbindingen tussen hersencellen
- Deze verbindingen zijn het fundament/basis van het brein
Samenvatting
2023-2024
,1. Inleiding
Neuropsychologie → bestudeert de relatie tussen het functioneren van het brein en het menselijk gedrag, emoties
en cognitie, dit zowel bij gezonde personen als bij personen met hersenbeschadiging
- Bestudeert relatie tussen hersenfunctie en gedrag
- Onderzoeken hoe de werking van ons brein ons gedrag gaat beïnvloeden
- Maakt deel uit van de familie neurowetenschappen (neuroanatomie, neurofysiologie, neuropathologie …)
- Educational neuroscience = onderzoekers uit verschillende disciplines van de neurowetenschappen
samenbrengen om de interactie tussen biologische processen en onderwijs/leersituaties te onderzoeken
2. Omschrijving en beknopte historiek van de neuropsychologie
2.1 Inleiding
/
2.2 Omschrijving van neuropsychologie
Onderscheid tussen experimentele en klinische neuropsychologie:
1) Experimentele/cognitieve psychologie = focust op hoe cognitieve functies of mentale processen (aandacht,
geheugen, taal) verlopen en aangestuurd worden door de activiteit van de hersenen
Op twee niveaus bestudeerd:
- Structureel niveau = uit welke deelcomponenten zijn complexe mentale processen samengesteld en
welke relatie vertonen deze deelcomponenten onderling
Vb. Welke processen hebben zich in de hersenen afgespeeld zodat iemand op tijd in de les zit
- Dynamisch temporele aspect = hoe verlopen mentale processen doorheen de tijd
o Parallel = gelijktijdig
o Serieel = na elkaar, stap voor stap
Vb. gebeurt het oproepen van een herinnering in stappen en dan samengevoegd tot één herinnering
of wordt die in één keer opgeroepen
2) Klinische psychologie = richt zich op diagnostiek en rehabilitatie van de gevolgen van hersenbeschadiging
Drie stoornisgroepen na hersenletsel:
- Primaire neurologische stoornissen
Vb. hemiparese
- Neuropsychologische stoornissen
Vb. afasie, agnosie, apraxie, amnesie
- Psychologische stoornissen
Vb. gedrag, stemming, persoonlijkheid
2.3 beknopte historiek van de neuropsychologie
2.3.1 De oudheid: hart- versus hersenhypothese
Twee hypothesen tegenover elkaar:
1) Harthypothese: Empedocles en Aristoteles
- Hart is de bron van alle menselijk gedrag
- Mentale processen worden gestuurd vanuit het hart (warm en actief)
- De hersenen fungeerden als een soort radiator om het bloed te koelen
2) Hersenhypothese: Plato, Hippocrates en Galen
- Hersenen zijn de zetel van ons denken, voelen en handelen
- Het is het lichaamsdeel dichts bij de hemel waar de woonplaats van de gode zich bevindt
,2.3.2 18e-20e eeuw: lokalisationisme versus holisme
- Nadat men het eens was dat de hersenen het gedrag aansturen werd de vraag gesteld HOE de hersenen het
gedrag controleren
Twee opvattingen:
1) Lokalisationisme/lokalisatieleer
2) Holisme
2.3.3 De lokalisatieleer of het lokalisationisme
- Specifieke cognitieve functies zijn op éé plaats in de hersenen gelokaliseerd
- Als een hersengebied dat samenhangt met een specifieke cognitieve functie beschadigd is zal deze functie
uitvallen
- Er is geen ander hersengebied die dezelfde functie heeft en de rol van het beschadigd gebied kan overnemen
Gall en Spurzeim: Frenologie:
- Bepaalde hersengebieden werden gecorreleerd met specifieke aspecten van het gedrag
- Afzonderlijke functies werden gelokaliseerd op specifieke plaats in de cortex
- Hersenen gedragen zich als spieren = de toegenomen grootte van een specifiek hersengebied weerspiegelde
een toegenomen functie van dat gebied
- Cranioscopie = persoonlijkheidsonderzoek, schedels aftasten
2.3.4 Het holisme
- Cognitieve functies lagen verspreid verdeeld over de hele cortex
- Hersenen werken als eenheid, globaal geheel
- Bij beschadiging van een deel van de hersenen kunnen de intacte hersengebieden compenseren voor
aangetaste functies
Flourens en Goltz:
- Experimenten waarbij ze letsels toebrachten op de hersenen van dieren en vervolgens het effect op het
gedrag bestudeerden
- Concludeerden dat het cerebrum globaal functioneert en dat er dus geen sprake zou zijn van lokalisatie van
bepaalde functies ter hoogte van de cortex
2.3.5 Bewijskracht voor beide visies
Broca:
- Patiënt die niets meer kon zeggen behalve één woord maar gesproken taak wel begreep
- Problemen met produceren van taal
- Letsel linker frontale kwab
- Linker hemisfeer speelt rol in taalvermogens
Wernicke:
- Patiënt die vloeiend konden spreken maar gesproken taal niet begreep
- Letsel in linker temporale kwab
- Concludeerde dat er meerdere taalcentra bestaan die onderling met elkaar verbonden zijn
Patiënten met kogelverwondingen:
- Waar kogel in het brein gegaan was zorgde voor ander gedragsprobleem
- Allerlei functies werden gelokaliseerd
, Twee principes geformuleerd:
1) The law of mass action = het brein functioneerd als één geïntegreerd geheel, alle hersengebieden zijn dus
samen actoef bij het tot stand brengen van een cognitieve functie
2) The law of equipotentiality = verschillende gebieden in de hersenen hebben identieke functies
Toegepast op geheugen:
- De geheugenprestaties zich niet op één plaats in de hersenen bevinden maar dat opgeslagen kennis
verspreid zit over de hele cortex
- Bij het oproepen van informatie uit ons geheugen zal dus niet één enkel hersengebied geactiveerd worden
maar de hele cortex
- Elk gebied in de hersenen is dus in staat een geheugenfunctie uit te oefenen dus om informatie op te slaan
Figuur:
- De grote rechthoek stelt de cortex voor, elk symbool vertegenwoordigt een cognitieve functie
- De Linker figuur is een voorstelling van de lokalisatieleer = wordt dit gebied beschadigd dan zal de cognitieve
functie niet werken
- De rechter figuur is een voorstelling van equipotentialiteit = elk hersengebied kan elke functie opnemen,
wordt dit beschadigd zal een ander gebied de functie kunnen overnemen
Tweede helft van de 20e eeuw:
- Zoeken naar een evenwicht tussen lokalisationistische en holistische opvattingen
- Neuropsychologie ontstaat als wetenschap
3. Enkele basisprincipes van de werking van het brein
Brein:
- Informatieverwerkingssysteem
- Prikkels uit lichaam en omgeving bereiken onze zintuigen en worden via zenuwbanen overgebracht naar de
hersenen
- Prikkels worden razendsnel verwerkt
- Doel is ons aanpassen aan de eisen van ons lichaam/omgeving
3.1 Informatieoverdracht in het brein: neuronen die vuren
Zie biologie
3.2 Het proces van bedraden… Breinarchitectuur
- Meer dan honderd miljard neuronen zijn aanwezig bij de geboorte
- De meeste neurale verbindingen tussen cellen ontwikkelen zich in de eerste levensjaren op basis van de
ervaringen die het kind opdoet
- Via deze neurale verbindingen kan er informatie tussen hersencellen worden uitgewisseld
- Synaptogenesis = maken van nieuwe verbindingen tussen hersencellen
- Deze verbindingen zijn het fundament/basis van het brein
