SAMENVATTING SOCIAAL RECHT 2022-2023
Sociaal recht bestaat uit het arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
LES 1: COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
We bespreken enkel het collectief arbeidsrecht in de private sector (andere regeling voor publieke
sector)
In de praktijk: groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
Collectief arbeidsrecht = de collectieve verhoudingen tussen werknemers als groep enerzijds en
werkgever of werkgevers als groep anderzijds
è Bv. minimumloon in verschillende sectoren met masterdiploma
Wat gaan we bespreken?
• De collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)
• De sociale overlegorganen
• De werknemers- en werkgeversorganisaties
• Drukkingsmiddelen: staking en lock-out
COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
DEFINITIE
CAO = een schriftelijk document dat een overeenkomst vast legt (NIET mondeling)
= een akkoord dat wordt gemaakt door 2 partijen:
• Een of meer representatieve werknemersorganisaties
o NOOIT de werknemers zelf => altijd werknemers als collectiviteit
o 3 werknemersorganisaties (vakbonden)
§ ABVV = algemeen Belgisch vakverbond
§ ACV = algemeen christelijk vakverbond
§ ACLVB = algemene centrale der liberale vakverbonden van België
• Afhankelijk van niveau:
o Een of meer werkgever(s) => ondernemings-cao
§ CAO gaat door de werkgever getekend worden voor wie de CAO van
toepassing is
§ Werkgever ondertekent en vakbond aan de zijde van de werknemer
, o Een of meer representatieve werkgeversorganisaties => CAO in paritair comité of
Nationale Arbeidsraad
§ Representatieve werkgeversorganisatie (vakbond werkgever) ondertekent
INHOUD
Normatieve bepalingen
• Leggen de individuele of collectieve rechten en plichten van werknemers en werkgever(s)
vast (via besprekingen van vakbonden van werkgevers en werknemers)
• Individueel: rechten en plichten voor de individuele werknemers
• Collectief: voor werknemers als collectiviteit
• Bv. Fietsvergoeding, collectief ontslag
• Bv. Minimumloon, maximale arbeidsduur
Obligatoire bepalingen
• Verplichtingen van ondertekende partijen (vakbonden dus)
• Bv. Douches op werk per zoveel werknemers moet een douche voorzien zijn bij een
bouwbedrijf (voorbeeld van een obligatoire verplichting)
• Werknemersorganisaties hebben een vredesplicht => mogen geen actie meer voeren over
het overeengekomene (dus na discussie iets overeenkomen daarna mag je er niet meer
verder op in gaan)
• Werkgeversorganisaties
o CAO bekend maken bij de werkgevers
o Naleving van CAO promoten
NIVEAUS
De collectieve arbeidsovereenkomsten worden gesloten op 3 niveaus:
1. NAR = Nationale Arbeidsraad (het hoogste niveau, voor heel België)
• Zijn sociale partners (geen ministers)
• 3 representatieve werknemersorganisatie
• CAO 109 is 1 van de belangrijkste CAO’s op nationaal vlak
o Legt rechten van werknemers vast bij ontslag (art. 3 CAO 109)
• CAO’s uit NAR zijn heel belangrijk
• Momenteel 160 CAO’s uit NAR
2. In PC = Paritaire comités (per bedrijfstak)
• Opgericht met een Koninklijk besluit en dat besluit dan welke ondernemingen onder
die bedrijfstak vallen
• Voorwaarden hangen af van bedrijfstak
• Paritaire comités hebben nummers en er zijn in 3 soorten:
, oPC’s die enkel bevoegd zijn voor de arbeiders in een bepaalde sector => PC’s
van nummer 100 tot 152
o PC’s die enkel bevoegd zijn voor de bedienden en werkgevers die
tewerkgesteld zijn in een bepaalde sector => PC’s van nummer 200 tot 227
o PC’s die enkel bevoegd zijn voor arbeiders en bedienden die tewerkgesteld
zijn in een bepaalde bedrijfstak => PC’s van nummer 300 tot 341
3. In ondernemingen (ondernemingen die de CAO’s sluiten)
CAO moet voldoen aan bepaalde voorwaarden
• Taalvoorwaarde
o Frans en Nederlands als je zowel werknemers in Vlaanderen en Wallonië/Brussel
tewerkstelt
o Als enkel in Vlaanderen dan enkel Nederlands
• Inhoudelijke voorwaarden
o Bv. Juiste identiteit van de ondertekende partijen
o Bv. Gegevens over de duur
BINDING
Binding is iets wat CAO zo speciaal maakt
= Wie moet de CAO naleven?
Altijd en automatisch bindend voor
• Werkgevers die CAO tekenden in geval van ondernemings-cao
• Werkgevers die lid zijn van werkgeversorganisatie die CAO tekent in geval van sectorale of
intersectorale CAO
Bindend na bekendmaking in Belgisch Staatsblad
• Enkel voor CAO’s uit Paritaire Comités of NAR
• Bindend voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
o Lid zijn van een werkgeversorganisatie betekent dat je verplicht bent om de
afspraken na te leven ookal ben je het niet eens met die afspraak
o Algemeen: bindende kracht vanaf bekendmaking
o Supletief bindend: werkgevers kunnen er aan ontsnappen door een schriftelijk
individueel akkoord te sluiten met hun werknemers
• Vanaf moment van bekendmaking in BS is de CAO onmiddellijk van toepassing
Na algemeen verbindend verklaring bij KB
• Enkel voor CAO’s uit PC of NAR
• Moet worden verklaard dus niet automatisch (maar gevraagd door 1 van de partijen)
• Via Koninklijk Besluit
• CAO heeft waarde van wet voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
, o Waarde wet => dwingend karakter ten voordele van de werknemer
o Je kan er niet van afwijken (ook niet met schriftelijk individueel akkoord van de
werknemer)
• Niet respecteren van CAO is een strafbaar feit
o Sociaal strafrecht
o Kan boete teweegbrengen
Bindend voor alle werknemers van gebonden werkgever
• Langs de kant van de werknemers geldt voor alle werknemers van een werkgever die
verplicht is de CAO na te leven
• Moet de werkgever CAO naleven? Indien JA => voor alle werknemers (zowel gesyndiceerde
als niet-gesyndiceerde => antidiscriminatiewet)
• Gesyndiceerd = lid van vakbond
INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG
OP NATIONAAL NIVEAU
Nationale Arbeidsraad
• In de nationale Arbeidsraad zetelen de vertegenwoordigers van de werknemer- en
werkgeversorganisaties
• Geven advies aan regering of parlement als zij dat vragen maar kan ook op eigen initiatief
o Soms unanieme adviezen maar vaak verdeelde adviezen
o Vooral werkgever die adviezen vraagt
o Adviezen zijn niet bindend maar hebben een grote morele waarde omdat ze de
mening vertolken van werkgevers en werknemers
• Sluiten CAO’s
PER BEDRIJFSSECTOR
Paritair Comité
• = het overlegorgaan per bedrijfstak waar de vakbonden die de werknemers
vertegenwoordigen uit de bedrijfstak aanwezig zijn en werkgeversorganisaties uit de
bedrijfstak
• Sluiten CAO’s
• Bemiddelen in geschillen (voorkomen of bijleggen van sociale conflicten)
o Eerst onderhandelen op ondernemingsvlak -> als dat niet lukt naar PC stappen
o Komen samen in Brussel en bemiddelen over geschil
• Adviezen geven (voor zaken die in hun sector van belang zijn)
• Allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
Sociaal recht bestaat uit het arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
LES 1: COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
We bespreken enkel het collectief arbeidsrecht in de private sector (andere regeling voor publieke
sector)
In de praktijk: groot, praktisch belang voor werkgevers en werknemers
Collectief arbeidsrecht = de collectieve verhoudingen tussen werknemers als groep enerzijds en
werkgever of werkgevers als groep anderzijds
è Bv. minimumloon in verschillende sectoren met masterdiploma
Wat gaan we bespreken?
• De collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)
• De sociale overlegorganen
• De werknemers- en werkgeversorganisaties
• Drukkingsmiddelen: staking en lock-out
COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST
DEFINITIE
CAO = een schriftelijk document dat een overeenkomst vast legt (NIET mondeling)
= een akkoord dat wordt gemaakt door 2 partijen:
• Een of meer representatieve werknemersorganisaties
o NOOIT de werknemers zelf => altijd werknemers als collectiviteit
o 3 werknemersorganisaties (vakbonden)
§ ABVV = algemeen Belgisch vakverbond
§ ACV = algemeen christelijk vakverbond
§ ACLVB = algemene centrale der liberale vakverbonden van België
• Afhankelijk van niveau:
o Een of meer werkgever(s) => ondernemings-cao
§ CAO gaat door de werkgever getekend worden voor wie de CAO van
toepassing is
§ Werkgever ondertekent en vakbond aan de zijde van de werknemer
, o Een of meer representatieve werkgeversorganisaties => CAO in paritair comité of
Nationale Arbeidsraad
§ Representatieve werkgeversorganisatie (vakbond werkgever) ondertekent
INHOUD
Normatieve bepalingen
• Leggen de individuele of collectieve rechten en plichten van werknemers en werkgever(s)
vast (via besprekingen van vakbonden van werkgevers en werknemers)
• Individueel: rechten en plichten voor de individuele werknemers
• Collectief: voor werknemers als collectiviteit
• Bv. Fietsvergoeding, collectief ontslag
• Bv. Minimumloon, maximale arbeidsduur
Obligatoire bepalingen
• Verplichtingen van ondertekende partijen (vakbonden dus)
• Bv. Douches op werk per zoveel werknemers moet een douche voorzien zijn bij een
bouwbedrijf (voorbeeld van een obligatoire verplichting)
• Werknemersorganisaties hebben een vredesplicht => mogen geen actie meer voeren over
het overeengekomene (dus na discussie iets overeenkomen daarna mag je er niet meer
verder op in gaan)
• Werkgeversorganisaties
o CAO bekend maken bij de werkgevers
o Naleving van CAO promoten
NIVEAUS
De collectieve arbeidsovereenkomsten worden gesloten op 3 niveaus:
1. NAR = Nationale Arbeidsraad (het hoogste niveau, voor heel België)
• Zijn sociale partners (geen ministers)
• 3 representatieve werknemersorganisatie
• CAO 109 is 1 van de belangrijkste CAO’s op nationaal vlak
o Legt rechten van werknemers vast bij ontslag (art. 3 CAO 109)
• CAO’s uit NAR zijn heel belangrijk
• Momenteel 160 CAO’s uit NAR
2. In PC = Paritaire comités (per bedrijfstak)
• Opgericht met een Koninklijk besluit en dat besluit dan welke ondernemingen onder
die bedrijfstak vallen
• Voorwaarden hangen af van bedrijfstak
• Paritaire comités hebben nummers en er zijn in 3 soorten:
, oPC’s die enkel bevoegd zijn voor de arbeiders in een bepaalde sector => PC’s
van nummer 100 tot 152
o PC’s die enkel bevoegd zijn voor de bedienden en werkgevers die
tewerkgesteld zijn in een bepaalde sector => PC’s van nummer 200 tot 227
o PC’s die enkel bevoegd zijn voor arbeiders en bedienden die tewerkgesteld
zijn in een bepaalde bedrijfstak => PC’s van nummer 300 tot 341
3. In ondernemingen (ondernemingen die de CAO’s sluiten)
CAO moet voldoen aan bepaalde voorwaarden
• Taalvoorwaarde
o Frans en Nederlands als je zowel werknemers in Vlaanderen en Wallonië/Brussel
tewerkstelt
o Als enkel in Vlaanderen dan enkel Nederlands
• Inhoudelijke voorwaarden
o Bv. Juiste identiteit van de ondertekende partijen
o Bv. Gegevens over de duur
BINDING
Binding is iets wat CAO zo speciaal maakt
= Wie moet de CAO naleven?
Altijd en automatisch bindend voor
• Werkgevers die CAO tekenden in geval van ondernemings-cao
• Werkgevers die lid zijn van werkgeversorganisatie die CAO tekent in geval van sectorale of
intersectorale CAO
Bindend na bekendmaking in Belgisch Staatsblad
• Enkel voor CAO’s uit Paritaire Comités of NAR
• Bindend voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
o Lid zijn van een werkgeversorganisatie betekent dat je verplicht bent om de
afspraken na te leven ookal ben je het niet eens met die afspraak
o Algemeen: bindende kracht vanaf bekendmaking
o Supletief bindend: werkgevers kunnen er aan ontsnappen door een schriftelijk
individueel akkoord te sluiten met hun werknemers
• Vanaf moment van bekendmaking in BS is de CAO onmiddellijk van toepassing
Na algemeen verbindend verklaring bij KB
• Enkel voor CAO’s uit PC of NAR
• Moet worden verklaard dus niet automatisch (maar gevraagd door 1 van de partijen)
• Via Koninklijk Besluit
• CAO heeft waarde van wet voor alle werkgevers die onder toepassingsgebied vallen
, o Waarde wet => dwingend karakter ten voordele van de werknemer
o Je kan er niet van afwijken (ook niet met schriftelijk individueel akkoord van de
werknemer)
• Niet respecteren van CAO is een strafbaar feit
o Sociaal strafrecht
o Kan boete teweegbrengen
Bindend voor alle werknemers van gebonden werkgever
• Langs de kant van de werknemers geldt voor alle werknemers van een werkgever die
verplicht is de CAO na te leven
• Moet de werkgever CAO naleven? Indien JA => voor alle werknemers (zowel gesyndiceerde
als niet-gesyndiceerde => antidiscriminatiewet)
• Gesyndiceerd = lid van vakbond
INSTELLINGEN VAN SOCIAAL OVERLEG
OP NATIONAAL NIVEAU
Nationale Arbeidsraad
• In de nationale Arbeidsraad zetelen de vertegenwoordigers van de werknemer- en
werkgeversorganisaties
• Geven advies aan regering of parlement als zij dat vragen maar kan ook op eigen initiatief
o Soms unanieme adviezen maar vaak verdeelde adviezen
o Vooral werkgever die adviezen vraagt
o Adviezen zijn niet bindend maar hebben een grote morele waarde omdat ze de
mening vertolken van werkgevers en werknemers
• Sluiten CAO’s
PER BEDRIJFSSECTOR
Paritair Comité
• = het overlegorgaan per bedrijfstak waar de vakbonden die de werknemers
vertegenwoordigen uit de bedrijfstak aanwezig zijn en werkgeversorganisaties uit de
bedrijfstak
• Sluiten CAO’s
• Bemiddelen in geschillen (voorkomen of bijleggen van sociale conflicten)
o Eerst onderhandelen op ondernemingsvlak -> als dat niet lukt naar PC stappen
o Komen samen in Brussel en bemiddelen over geschil
• Adviezen geven (voor zaken die in hun sector van belang zijn)
• Allerhande door de wetgever toevertrouwde taken
