Korte Samenvatting Kinder- en Jeugdpsychiatrie - Danckaerts

Hoofdstuk 1: Somatoforme stoornissen


 Historische, mythische verklaringen
o Hysterische persoonlijkheden’ (“uterus”) = alles wegnemen en probleem is opgelost
o Freud = eerste benadering = ongewilde emoties en gedachten  onderdrukken  spanning 
kortsluiting lichaam symptomen
o Systeemtherapie = functioneel + afleidingsmanoeuvre + symbolisch symptoom
 De meest gevoelige persoon in het gezin zal een symptoom produceren op het moment
dat het gezin dreigt te disfunctioneren (bv. scheiding).
 Holistische benadering in de geneeskunde
o Geen scheiding tussen lichaam en geest = samenspel tussen lichaam en psyche
 Psychologische problemen  fysische repercussies / terugslag
 Fysische stoornis  psychologische repercussies / terugslag
 Verschillende vormen van geneeskunde
o Somatische geneeskunde = fysische etiologie + somatische expressie
o Psychiatrie = 50/50 fysisch-psychologische etiologie + psychologische expressie
 Etiologie / origine = fysisch (50%) + psychologisch (50%)
 Expressie = vooral psychologisch (± 95%)
o Psychosomatische aandoeningen = somatische aandoening met psychische fenomenen en waar
stress het ziekteverloop beïnvloedt / veroorzaakt = hypertensie, migraine, astma
o Somatoforme stoornissen = psychologische etiologie + somatische expressie
 Somatoforme stoornissen = samenspel tussen lichaam en geest
o Algemeen
 Verontrustende of disfunctionele somatische symptomen
 Gedachten, gevoelens of gedragingen = preoccupatie + angst + tijd, energie
o DSM-IV = ‘Somatoforme Stoornissen’
 Specifieer = acuut of chronisch
o DSM-V = ‘Somatische Symptoomstoornissen’
 Specifieer = persisterend (langer dan 6 maanden)
 Specifieer = predominante pijn
 Specifieer = ernstgradatie  geen goed criteria bij kinderen
 Klachten vallen vaak binnen het ‘normale’, kind vindt het normaal
o Symptom-shifting = symptoom A weg, maar symptoom B komt in de plaats
o La belle indifference = discrepantie tussen ‘ernst symptoom’ en ‘opvatting van kind’
 Kinderen zijn er vaak zelf niet ongerust over = beschouwen het als lichaamseigen
 Deze term is verlaten want volwassenen zijn wel ongerust
o Wat is CVS? Groot mysterie (controverse) = zeker niet somatoform
 Twijfelt tussen psychosomatisch of somatisch
 Somatisch-symptoomstoornis
o Eén of meer lichamelijke klachten waar de patiënt onder lijdt  dysfunctioneel!
 Bv. buikpijn, hoofdpijn, gewrichtspijn, vermoeidheid, gehoorvlies, pseudoepilepsie
 Gedachten, gevoelens of gedragingen samenhangend met de klachten of zorgen
 Disproportionele en persisterende gedachten over de ernst -of
 Veel angst over de gezondheid of de klachten -of
 Veel tijd en energie besteden aan de klachten of aan de zorgen
 Klachten zijn persisterend = vroeger min. 6 maand  maar erg lang voor kinderen
o Het wordt niet vaak gesteld bij kinderen / jongeren
 DSM-IV = somatisatiestoornis = verplicht 1 seksueel symptoom (~ Freudiaans)
 Ze zijn nog niet seksueel actief ( geen seksueel dysfunctiesymptoom)
 DSM-V = excessieve gedachten = teveel nadruk op het cognitieve aspect!
 Volwassenen denken veel over en geraken gepreoccupeerd met klachten
 Kinderen zijn flexibel, geen zorgen, geloven dat het beter wordt of gaan zich erbij
neerleggen  kinderen vaak geen “excessieve gedachten”


1

, o DSM-IV = pijnstoornis en somatisatiestoornis
 Pijnstoornis = pijn in één of meer anatomische lokalisaties  vaak bij kinderen
 Somatisatiestoornis = héél veel symptomen (pijn + seksueel + gastro …)

 Ziekteangststoornis
o Preoccupatie met het hebben / krijgen van een ernstige ziekte
 Lichamelijke klachten zijn afwezig of de preoccupatie is disproportioneel
 Angst over de gezondheid en snel verontrust over de eigen gezondheidstoestand
 Excessief gezondheidsgerelateerd gedrag of maladaptieve vermijding
o Het is eerder een denkstoornis (imaginaire lichamelijke klacht)
 DSM-IV noemde dit “Hypochondrie” = vrees een ernstige ziekte te hebben
 DSM-IV noemde dit “Body Dysmorfic Stoornis” = onvolkomenheid van het uiterlijk.
 Conversiestoornis (functioneel-neurologisch-symptoomstoornis)
o Symptomen van veranderingen in motorische / sensorische functies
 Symptomen die een neurologische problematiek nabootsen
 Bv. verlamd, slikproblemen, bewustzijnsstoornis, epilepsie, psychogeen blind
o Oorzaak = angst of woede  acute stress  hersenen schakelen bepaalde lichamelijke functies uit 
geen stress meer
 Nagebootste stoornis (pathomimie)
o Lichamelijke / psychische klachten voorwenden of deze doelbewust opwekken
 Het misleidende gedrag is evident, ook als beloningen ontbreken
o Zelden bij kinderen  TOCH onduidelijke grens tussen ‘simulatie’ en “manipulatie”
 Epidemiologie
o Prevalentie van recurrente abdominale pijn = 10% = 1 op 10 kinderen
 6 – 8% = organisch = letterlijk iets mis  kan ook door stress (bv. examen)
 2 – 4% = stressbuikpijnen  tegenzin, aversie, ruzie of stress vertalen in buikpijn.
o Prevalentie van echte somatoforme stoornissen = 7% (= redelijk frequent)
 Langere duur, ziekterol, disfunctioneren, …
o Meisjes > jongens  want meer internaliserende problematiek
 Opmerkingen over stress
o Stress is onontkoombaar = iedereen heeft het, het wordt geaccepteerd
 Invloed van spreken over stress  kinderen begrijpen het niet goed:
 Volwassenen = somatische symptoomstoornissen enorm gedaald
 Kinderen = somatische symptoomstoornissen minder gedaald
 Stress = gebeurtenis die ertoe leidt dat een systeem uit balans wordt gebracht
o Hersenen beschikken over effectief systeem om met stress om te gaan:
 Kortdurende belasting = kort, krachtig en efficiënt  snelle reactie (seconden)
 Adrenaline = fight / flight  eerste stressreactie werkt vaak heel goed
 Langdurige belasting = systeem werkt niet  langzaam (minuten, uren)
 Cortisolstijging leidt tot lichamelijke effecten, pijn of zelfs schade
 Bv. Stress  chronische ontstekingsreactie  gewrichtspijn
o Schema van stress en chroniciteit
 (1) Stress
 (2a) Emotionele reactie  psychosociale evaluatie  oplossing
 (2b) Fysieke reactie  somatische evaluatie  pseudo-oplossing “stress”
 Ze kunnen minder hun emoties uiten = lichaam als communicatiemiddel




2