LANDBOUWETENSKAP
, LANDBOUCHEMIE
MATERIE: MOLEKULE:
→ Enigiets wat ruimte beslaan en massa het [=klein partikels] → atome = kleef aan hulself of ander elemente deur chemiese
binding = molekules
SUIWER STOF / KOMPONENT → stof wat nie deur fisiese metodes → bindingsproses = vorming van nuwe suiwer stowwe
in eenvoudiger komponente opgebreek kan word nie / ‘n Enkele → Molekules = chemies afgebreek → elemente waaruit hulle
stof wat nie met iets anders gemeng word nie en al die deeltjies is saamgestel is
presies dieselfde [BESTAAN UIT EEN SOORT STOF: ELEMENT /
VERBINDING]
ELEMENTE
MENGSELS
MENGSEL:
→ Suiwer stof wat nie deur chemiese metodes in eenvoudiger → kombinasie van twee of meer suiwer stowwe, waar hierdie
stowwe opgebreek kan word nie [EEN SOORT ATOOM] stowwe nie aanmekaar gebind (of verbind) is nie [elke stof in die
= eenvoudigste vorm van ‘n stof [=atome] mengsel behou nog sy eie besondere einskappe MAAR die
samestelling kan wissel]
VERBINDINGS
→ stof wat uit twee of meer verskillende atome bestaan en wat HOMOGENE MENGSELS
chemies saamgebind is in ‘n enkele stof [chemiese metodes = skei in
eenvoudiger stowwe] MENGSEL [HOMOGENE]:
→ samestelling is uniform (dwarsdeur dieselfde is) en die
ELEMENTE VERBINDING MENGSEL
verskillende komponente van die mengsel kan nie gesien word
EEN soort atoom Samestelling is Samestelling = verskil &
KONSTANT bestaan uit 2 / meer nie
elemente & verbindings → lyk eenvormig met die blote oog
Eienskappe is UNIEK Eienskappe VERSKIL van Eienskappe = dieselfde as
die eienskappe van die van samestellende stowwe
samestellende elemente
Bestanddele kan nie Bestanddele geskei met Bestandele geskei met
geskei word nie [fisies / CHEMIESE metodes FISIESE metodes
chemiese]
2 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
, HETEROGENE MENGSELS
MENGSEL [HETEROGENE]:
DIE PERIODIEKE TABEL
→ die samestelling is nie uniform nie (nie deurgaans dieselfde) Z H (waterstof) – is ‘n metaal en nie-metaal en word aan beide kante van
en die verskillende komponente van die mengsel kan gesien word die periodieke tabel gevind
→ kombinasie
. van stowwe wat NIE in mekaar kan oplos nie Z die elemente is in volgorde van toenemende atoomgetalle gerangskik, met
die ligste element (H,WATERSTOF) in die boonste linkerhoek
KOLLOÏDALE MENGSEL Z posisie van element sê of dit n metaal of niemetaal is
(A) metale word aan die linkerkant gevind
MENGSEL [KOLLOÏDALE]:
→ molekulegroottes toeneem / klonte molekules (miselle) (B) nie metale word heel regs gevind
voorkom (C) tabelle het rye en kolomme
→ slegs met 'n elektronmikroskoop
Z daar is 92 natuurlike elemente
→ los nie in water op nie & vorm heterogene mengsel [suspensie]
Z rye van links na regs word PERIODES genoem (daar is 7 periodes)
Z kolomme van bo na onder word GROEPE genoem (daar is 18 groepe)
ISOTIPE
ISOTIPE:
→ Atome van dieselfde element met dieselfde atoomgetal
(getal protone) maar met verskillende massa getalle (protone en
neutrone)
→ verskillende weergawes van ‘n element
→ radio-aktief [Koolstof-14 > isotoop van Koolstof-12]
3 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
, GROEP 1 : ALKALIMETALE GROEP 17 : HALOGENE
ALKALIMETALE: HALOGENE:
→ In olie of paraffien gebêre om kontak met suurstof en → Diatomiese elemente. Bestaan uit molekule met twee atome
water te voorkom. Chemiese reaktiwiteit neem toe van bo na elk. Chemiese reaktiwiteit neem af van bo na onder in groep
onder in 'n groep [ionasie-energie > verminder die fluoor, chloor, broom, jodium, astaat [radioaktief]
valenselektron]
litium, natrium, kalium, rubidium, sesium, frankium F₂ Cl₂ Br₂ I₂
EIENSKAPPE: F₂ & Cl₂ = geelgroen (kamertemperatuur) [GIFTIG]
Z Lae digtheid (dryf op water) Br₂ = rooibruin vloeistof [GIFTIG]
Z Sag > kalium = sagste & litium = hardste I₂ = pers kristalle
Z Silwerkleurig & blink oppervlakte
Z GOEIE GELEIERS [warmte + elektrisiteit] EIENSKAPPE:
Z Brand in lug = vaste oksiede [alkaliese oplossings] Z Nie-metale
Z Reageer hewig met water > waterstofgas + alkaliese oplossing van die Z Diatomiese molekules
metaalhidroksied Z ANIONE > -1 lading
Z Vorm KATIONE > +1 lading Z Lae smeltpunte & kookpunte > styg met afbeweeg in die groep
Z Gekleurd > kleur word sterker > afbeweeg in die groep
GROEP 2 : ALKALI - AARDMETALE Z Reaktiwiteit > afbeweeg in die groep
ALKALI-AARDMETALE: GROEP 18 : EDELGASSE
→ Chemiese reaktiwiteit neem toe van bo na onder in 'n groep
EDELGASSE:
berillium, magnesium, kalsium, stronsium, barium + radium
→ Chemies onreaktief. Mono-atomiese gasse met voltooide
EIENSKAPPE: buitenste energievlakke.
Z Silwerkleurig helium, neon, argon, kripton, xenon, radon
Z GOEIE GELEIERS [warmte + elektrisiteit]
EIENSKAPPE:
Z Brand in lug = vaste oksiede [alkaliese oplossings]
Z Reaktiwiteit met water VERSKIL Z ONREAKTIEF
Z Vorm KATIONE > +2 lading Z Reaktiwiteit > afbeweeg in die groep
Z Kookpunte
Z > afbeweeg in die groep
4 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
, LANDBOUCHEMIE
MATERIE: MOLEKULE:
→ Enigiets wat ruimte beslaan en massa het [=klein partikels] → atome = kleef aan hulself of ander elemente deur chemiese
binding = molekules
SUIWER STOF / KOMPONENT → stof wat nie deur fisiese metodes → bindingsproses = vorming van nuwe suiwer stowwe
in eenvoudiger komponente opgebreek kan word nie / ‘n Enkele → Molekules = chemies afgebreek → elemente waaruit hulle
stof wat nie met iets anders gemeng word nie en al die deeltjies is saamgestel is
presies dieselfde [BESTAAN UIT EEN SOORT STOF: ELEMENT /
VERBINDING]
ELEMENTE
MENGSELS
MENGSEL:
→ Suiwer stof wat nie deur chemiese metodes in eenvoudiger → kombinasie van twee of meer suiwer stowwe, waar hierdie
stowwe opgebreek kan word nie [EEN SOORT ATOOM] stowwe nie aanmekaar gebind (of verbind) is nie [elke stof in die
= eenvoudigste vorm van ‘n stof [=atome] mengsel behou nog sy eie besondere einskappe MAAR die
samestelling kan wissel]
VERBINDINGS
→ stof wat uit twee of meer verskillende atome bestaan en wat HOMOGENE MENGSELS
chemies saamgebind is in ‘n enkele stof [chemiese metodes = skei in
eenvoudiger stowwe] MENGSEL [HOMOGENE]:
→ samestelling is uniform (dwarsdeur dieselfde is) en die
ELEMENTE VERBINDING MENGSEL
verskillende komponente van die mengsel kan nie gesien word
EEN soort atoom Samestelling is Samestelling = verskil &
KONSTANT bestaan uit 2 / meer nie
elemente & verbindings → lyk eenvormig met die blote oog
Eienskappe is UNIEK Eienskappe VERSKIL van Eienskappe = dieselfde as
die eienskappe van die van samestellende stowwe
samestellende elemente
Bestanddele kan nie Bestanddele geskei met Bestandele geskei met
geskei word nie [fisies / CHEMIESE metodes FISIESE metodes
chemiese]
2 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
, HETEROGENE MENGSELS
MENGSEL [HETEROGENE]:
DIE PERIODIEKE TABEL
→ die samestelling is nie uniform nie (nie deurgaans dieselfde) Z H (waterstof) – is ‘n metaal en nie-metaal en word aan beide kante van
en die verskillende komponente van die mengsel kan gesien word die periodieke tabel gevind
→ kombinasie
. van stowwe wat NIE in mekaar kan oplos nie Z die elemente is in volgorde van toenemende atoomgetalle gerangskik, met
die ligste element (H,WATERSTOF) in die boonste linkerhoek
KOLLOÏDALE MENGSEL Z posisie van element sê of dit n metaal of niemetaal is
(A) metale word aan die linkerkant gevind
MENGSEL [KOLLOÏDALE]:
→ molekulegroottes toeneem / klonte molekules (miselle) (B) nie metale word heel regs gevind
voorkom (C) tabelle het rye en kolomme
→ slegs met 'n elektronmikroskoop
Z daar is 92 natuurlike elemente
→ los nie in water op nie & vorm heterogene mengsel [suspensie]
Z rye van links na regs word PERIODES genoem (daar is 7 periodes)
Z kolomme van bo na onder word GROEPE genoem (daar is 18 groepe)
ISOTIPE
ISOTIPE:
→ Atome van dieselfde element met dieselfde atoomgetal
(getal protone) maar met verskillende massa getalle (protone en
neutrone)
→ verskillende weergawes van ‘n element
→ radio-aktief [Koolstof-14 > isotoop van Koolstof-12]
3 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
, GROEP 1 : ALKALIMETALE GROEP 17 : HALOGENE
ALKALIMETALE: HALOGENE:
→ In olie of paraffien gebêre om kontak met suurstof en → Diatomiese elemente. Bestaan uit molekule met twee atome
water te voorkom. Chemiese reaktiwiteit neem toe van bo na elk. Chemiese reaktiwiteit neem af van bo na onder in groep
onder in 'n groep [ionasie-energie > verminder die fluoor, chloor, broom, jodium, astaat [radioaktief]
valenselektron]
litium, natrium, kalium, rubidium, sesium, frankium F₂ Cl₂ Br₂ I₂
EIENSKAPPE: F₂ & Cl₂ = geelgroen (kamertemperatuur) [GIFTIG]
Z Lae digtheid (dryf op water) Br₂ = rooibruin vloeistof [GIFTIG]
Z Sag > kalium = sagste & litium = hardste I₂ = pers kristalle
Z Silwerkleurig & blink oppervlakte
Z GOEIE GELEIERS [warmte + elektrisiteit] EIENSKAPPE:
Z Brand in lug = vaste oksiede [alkaliese oplossings] Z Nie-metale
Z Reageer hewig met water > waterstofgas + alkaliese oplossing van die Z Diatomiese molekules
metaalhidroksied Z ANIONE > -1 lading
Z Vorm KATIONE > +1 lading Z Lae smeltpunte & kookpunte > styg met afbeweeg in die groep
Z Gekleurd > kleur word sterker > afbeweeg in die groep
GROEP 2 : ALKALI - AARDMETALE Z Reaktiwiteit > afbeweeg in die groep
ALKALI-AARDMETALE: GROEP 18 : EDELGASSE
→ Chemiese reaktiwiteit neem toe van bo na onder in 'n groep
EDELGASSE:
berillium, magnesium, kalsium, stronsium, barium + radium
→ Chemies onreaktief. Mono-atomiese gasse met voltooide
EIENSKAPPE: buitenste energievlakke.
Z Silwerkleurig helium, neon, argon, kripton, xenon, radon
Z GOEIE GELEIERS [warmte + elektrisiteit]
EIENSKAPPE:
Z Brand in lug = vaste oksiede [alkaliese oplossings]
Z Reaktiwiteit met water VERSKIL Z ONREAKTIEF
Z Vorm KATIONE > +2 lading Z Reaktiwiteit > afbeweeg in die groep
Z Kookpunte
Z > afbeweeg in die groep
4 © Noted Summaries [Graad 11 Landbouwetenskappe] www.notedsummaries.co.za
