Deel 1: Wat is sociaal werk
Hoofdstuk 1: inleiding + wat is sociaal werk
1. Inleiding in het sociaal werk
Sociaal werk: 3 dimensies
- Als werkveld: Focus op opdeling/organisatie van het sociaal werk in sociale voorzieningen
-Als beroep: Focus op (gediplomeerde) sociaal werker. Wat moet ik doen?
- Als wetenschap: Focus op de wetenschappelijke studie van sociale interventies
- T.A.V wie wordt er geïntervenieerd?
- Wanneer wordt er geïntervenieerd?
- Hoe wordt er geïntervenieerd?
- Op welke gronden?
Enkele feiten:
• +/_100 jaar oud
• Vrouwen en sociaal werk
• Internationaal wijdverspreid beroep
• Hoeveel zijn er (in Vlaanderen?)
• Waar vinden we ze?
• Hoeveel verdienen ze?
• Enkele belangrijke namen: Jane Addams, Mary Richmond, Alice Salomon, Gerda De
Bock, Maria Baers
2. Sociaal werk als sociale praktijk
• Een beroep, een werkveld, een wetenschap met een eigen kennisgeheel maakt dat
sociaal werk ook wel als een sociale praktijk te typeren valt.
• Sociaal werk bril= eigen taal, eigen spelregels, vaardigheden en competenties.
• Wie mee wil doen met het sociaal werk moet de sociaal werktaal leren met de
vaardigheden en competenties.
• Vb Spijbelen
- Beroep : zal sociaal werker zelfde doen als criminoloog ?
sociaal werker zal anders kijken dan een criminoloog, een psycholoog,
een onderwijskundige,….
- Werkveld: naar welke werkvelden kan het probleem ?
- Wetenschap: hoe gaan wetenschappen om met problemen …?
3. Wat is sociaal werk?
Op zoek naar een definitie van sociaal werk:
3.1 De internationale definitie van SW (2000)
“De sociaal werker bevordert sociale verandering, probleemoplossingen in
intermenselijke relaties, ‘empowerment’ en bevrijding van mensen met het oog op het
bevorderen van hun welzijn. Door gebruik te maken van theorieën over menselijk gedrag
en sociale systemen intervenieert sociaal werk daar waar mensen met hun omgeving in
interactie treden. Mensenrechten en sociale rechtvaardigheid zijn in het sociaal werk
essentieel.”
Kernconcept van sociaal werk in 2000?
1
, INTERVENTIES: kan begrepen worden op twee verschillende manieren d.w.z. als
o sociale interventie: SW als expert die van buitenaf een oplossing voorstelt.
Technische professionalisering. (zie later les spanningsvelden)
o tussenkomen in sociale probleemsituatie: SW heeft geen expertenrol. Wel
dialoog tussen partijen en aandacht voor de context en historiciteit.
Normatieve professionalisering. (zie later les spanningsvelden)
Verband met sociale probleemdefiniëring:
Probleem – sociaal probleem – interventie (zie
verder tijdens de lessen deel 2 wat doet het
sociaal werk)
Verband met sociaal werk als
handelingswetenschap
3.2 De globale definitie van SW (2014)
“Sociaal werk is een praktijkgebaseerd beroep én een academische discipline die sociale
verandering en sociale ontwikkeling promoot, evenals sociale cohesie en de
empowerment en bevrijding van mensen. Principes van sociale rechtvaardigheid,
mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteiten staan
centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door theorieën van sociaal werk, de sociale en
de humane wetenschappen en door lokale kennis, engageert sociaal werk mensen en
structuren om de uitdagingen van het leven aan te gaan en het WELZIJN te verhogen.”
3.3 Van 2000 naar 2014
(a) Waarom sociaal werk?
• Drie algemene doelen (2014):
– Bevorderen van sociale verandering en ontwikkeling
– Sociale cohesie verschijnt als doel, terwijl probleemoplossing in
intermenselijke relaties verdwijnt
– Empowerment en bevrijding van mensen (blijft onveranderd)
In 2000 : 1 finaliteit
- Het welzijn van mensen bevorderen!!!!!!
In 2014 : 2 finaliteiten
- Het welzijn van mensen bevorderen (nadruk op proces eerder dan product).
- De Uitdagingen van het leven aangaan.
Leerprocessen op gang trekken!
(b) Hoe gaat het sociaal werk dat bereiken?
Om die doelen te bereiken: Nood aan kennis
- Over menselijk gedrag & sociale systemen
Welke kennis?
Theorieën van sociaal werk, de sociale en de humane wetenschappen en door lokale kennis
Een academische discipline+ indigenous / meer dan alleen de wetenschappen als bron (niet
westerse bronnen)
(c) Wat doet het sociaal werk?
Interveniëren /tussenkomen is weg uit definitie
Engages people and structures to adress life challenges
2
, Engageert mensen en structuren om de uitdagingen van het leven aan te gaan
Hoe interpreteren?
(d) Waar? = letterlijk staat dit element er niet meer
Daar waar mensen met hun omgeving in interactie treden
impliciet speelt het nog wel
(e) Nieuwe nadrukken:
• Een praktijkgebaseerd beroep
• Een academische discipline
• Indigenous knowledge
(f) Geleid door welke principes?
ü Sociale rechtvaardigheid
ü Mensenrechten
ü Collectieve verantwoordelijkheid
ü Respect voor diversiteiten
- Twee nieuwe waardenbasissen
- Sociaal werk is een normatieve praktijk:
Deze 4 principes zijn richtinggevend als referentie – maar ook als handelingskader. Het
begrip normatieve professionalisering wordt gehanteerd om te verduidelijken dat morele
waarden en de voortdurende reflectie daarover essentieel is. Reflecteren over de vraag ‘Wat
is goed sociaal werk?’ = De Goede dingen doen!
Zie verder les spanningvelden in het sociaal werk
Sociale interventie / tussenkomen / engageren
Interventies als tussenkomst in:
De leefsituatie van mensen, in relaties tussen mensen en in de relatie tussen mensen en hun
omgeving.
Engageren van mensen en structuren …
Beide zijn noodzakelijk
Sociaal werk doet iets : doen = centraal aandachtspunt in deel 2 + Aandacht voor sociale
probleemdefinitie
Wat leren we uit de definities?
• De sociaal werkpraktijk is zeer divers en net daarom is de vraag wat is sociaal werk ?
niet zo gemakkelijk te beantwoorden.
• Maatschappelijke veranderingen hebben een belangrijke invloed op het sociaal
werk. Dat impliceert dat de definiëring van het sociaal werk mee evolueert met de
veranderende samenleving.
• Deze globale definitie heeft niet tot doel om voor eens en voor altijd te bepalen wat
sociaal werk is. Dat is onmogelijk en tegelijk niet wenselijk: net als onze samenleving
zal het sociaal werk (en daardoor ook de definitie ervan) blijven evolueren. Het
blijvend zoeken naar een antwoord ‘Wat is sociaal werk?’ is dan ook belangrijker dan
het per definitie tijdelijke antwoord.
• Sociaal werk definiëren is complex en elke definitie zal een beperkte
houdbaarheidsdatum hebben. Maar het blijft belangrijk een gemeenschappelijk
3
Hoofdstuk 1: inleiding + wat is sociaal werk
1. Inleiding in het sociaal werk
Sociaal werk: 3 dimensies
- Als werkveld: Focus op opdeling/organisatie van het sociaal werk in sociale voorzieningen
-Als beroep: Focus op (gediplomeerde) sociaal werker. Wat moet ik doen?
- Als wetenschap: Focus op de wetenschappelijke studie van sociale interventies
- T.A.V wie wordt er geïntervenieerd?
- Wanneer wordt er geïntervenieerd?
- Hoe wordt er geïntervenieerd?
- Op welke gronden?
Enkele feiten:
• +/_100 jaar oud
• Vrouwen en sociaal werk
• Internationaal wijdverspreid beroep
• Hoeveel zijn er (in Vlaanderen?)
• Waar vinden we ze?
• Hoeveel verdienen ze?
• Enkele belangrijke namen: Jane Addams, Mary Richmond, Alice Salomon, Gerda De
Bock, Maria Baers
2. Sociaal werk als sociale praktijk
• Een beroep, een werkveld, een wetenschap met een eigen kennisgeheel maakt dat
sociaal werk ook wel als een sociale praktijk te typeren valt.
• Sociaal werk bril= eigen taal, eigen spelregels, vaardigheden en competenties.
• Wie mee wil doen met het sociaal werk moet de sociaal werktaal leren met de
vaardigheden en competenties.
• Vb Spijbelen
- Beroep : zal sociaal werker zelfde doen als criminoloog ?
sociaal werker zal anders kijken dan een criminoloog, een psycholoog,
een onderwijskundige,….
- Werkveld: naar welke werkvelden kan het probleem ?
- Wetenschap: hoe gaan wetenschappen om met problemen …?
3. Wat is sociaal werk?
Op zoek naar een definitie van sociaal werk:
3.1 De internationale definitie van SW (2000)
“De sociaal werker bevordert sociale verandering, probleemoplossingen in
intermenselijke relaties, ‘empowerment’ en bevrijding van mensen met het oog op het
bevorderen van hun welzijn. Door gebruik te maken van theorieën over menselijk gedrag
en sociale systemen intervenieert sociaal werk daar waar mensen met hun omgeving in
interactie treden. Mensenrechten en sociale rechtvaardigheid zijn in het sociaal werk
essentieel.”
Kernconcept van sociaal werk in 2000?
1
, INTERVENTIES: kan begrepen worden op twee verschillende manieren d.w.z. als
o sociale interventie: SW als expert die van buitenaf een oplossing voorstelt.
Technische professionalisering. (zie later les spanningsvelden)
o tussenkomen in sociale probleemsituatie: SW heeft geen expertenrol. Wel
dialoog tussen partijen en aandacht voor de context en historiciteit.
Normatieve professionalisering. (zie later les spanningsvelden)
Verband met sociale probleemdefiniëring:
Probleem – sociaal probleem – interventie (zie
verder tijdens de lessen deel 2 wat doet het
sociaal werk)
Verband met sociaal werk als
handelingswetenschap
3.2 De globale definitie van SW (2014)
“Sociaal werk is een praktijkgebaseerd beroep én een academische discipline die sociale
verandering en sociale ontwikkeling promoot, evenals sociale cohesie en de
empowerment en bevrijding van mensen. Principes van sociale rechtvaardigheid,
mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteiten staan
centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door theorieën van sociaal werk, de sociale en
de humane wetenschappen en door lokale kennis, engageert sociaal werk mensen en
structuren om de uitdagingen van het leven aan te gaan en het WELZIJN te verhogen.”
3.3 Van 2000 naar 2014
(a) Waarom sociaal werk?
• Drie algemene doelen (2014):
– Bevorderen van sociale verandering en ontwikkeling
– Sociale cohesie verschijnt als doel, terwijl probleemoplossing in
intermenselijke relaties verdwijnt
– Empowerment en bevrijding van mensen (blijft onveranderd)
In 2000 : 1 finaliteit
- Het welzijn van mensen bevorderen!!!!!!
In 2014 : 2 finaliteiten
- Het welzijn van mensen bevorderen (nadruk op proces eerder dan product).
- De Uitdagingen van het leven aangaan.
Leerprocessen op gang trekken!
(b) Hoe gaat het sociaal werk dat bereiken?
Om die doelen te bereiken: Nood aan kennis
- Over menselijk gedrag & sociale systemen
Welke kennis?
Theorieën van sociaal werk, de sociale en de humane wetenschappen en door lokale kennis
Een academische discipline+ indigenous / meer dan alleen de wetenschappen als bron (niet
westerse bronnen)
(c) Wat doet het sociaal werk?
Interveniëren /tussenkomen is weg uit definitie
Engages people and structures to adress life challenges
2
, Engageert mensen en structuren om de uitdagingen van het leven aan te gaan
Hoe interpreteren?
(d) Waar? = letterlijk staat dit element er niet meer
Daar waar mensen met hun omgeving in interactie treden
impliciet speelt het nog wel
(e) Nieuwe nadrukken:
• Een praktijkgebaseerd beroep
• Een academische discipline
• Indigenous knowledge
(f) Geleid door welke principes?
ü Sociale rechtvaardigheid
ü Mensenrechten
ü Collectieve verantwoordelijkheid
ü Respect voor diversiteiten
- Twee nieuwe waardenbasissen
- Sociaal werk is een normatieve praktijk:
Deze 4 principes zijn richtinggevend als referentie – maar ook als handelingskader. Het
begrip normatieve professionalisering wordt gehanteerd om te verduidelijken dat morele
waarden en de voortdurende reflectie daarover essentieel is. Reflecteren over de vraag ‘Wat
is goed sociaal werk?’ = De Goede dingen doen!
Zie verder les spanningvelden in het sociaal werk
Sociale interventie / tussenkomen / engageren
Interventies als tussenkomst in:
De leefsituatie van mensen, in relaties tussen mensen en in de relatie tussen mensen en hun
omgeving.
Engageren van mensen en structuren …
Beide zijn noodzakelijk
Sociaal werk doet iets : doen = centraal aandachtspunt in deel 2 + Aandacht voor sociale
probleemdefinitie
Wat leren we uit de definities?
• De sociaal werkpraktijk is zeer divers en net daarom is de vraag wat is sociaal werk ?
niet zo gemakkelijk te beantwoorden.
• Maatschappelijke veranderingen hebben een belangrijke invloed op het sociaal
werk. Dat impliceert dat de definiëring van het sociaal werk mee evolueert met de
veranderende samenleving.
• Deze globale definitie heeft niet tot doel om voor eens en voor altijd te bepalen wat
sociaal werk is. Dat is onmogelijk en tegelijk niet wenselijk: net als onze samenleving
zal het sociaal werk (en daardoor ook de definitie ervan) blijven evolueren. Het
blijvend zoeken naar een antwoord ‘Wat is sociaal werk?’ is dan ook belangrijker dan
het per definitie tijdelijke antwoord.
• Sociaal werk definiëren is complex en elke definitie zal een beperkte
houdbaarheidsdatum hebben. Maar het blijft belangrijk een gemeenschappelijk
3
