SAMENVATTING
PREVENTIE: KINDEREN EN JONGEREN (P0W58A)
LOUISE SIMONS
2023-2024
1
,INLEIDING
Deel 1: Inleiding over preventie
Deel 2: Effectieve preventie voor kinderen en jongeren
Deel 3: Specifieke toepassingen van preventie voor kinderen en jongeren
DEEL 1: INLEIDING OVER PREVENTIE
2 voorbeelden die vaak plaatsvinden op school:
1. Tools of the mind: executieve functies bij jonge kinderen stimuleren
o Tijdens dansen moeten ze in bevriezende houding te gaan staan → effertful control
stimuleren → dominante respons onderdrukken
2. Mindfulness
Kern van preventie: voorkomen is beter dan genezen
- Criteria tot erkenning van klinisch psycholoog: de onderscheidende kennisdomeinen:
o (5) ‘Klinisch psychologische interventie en preventie en het klinisch onderhoud’
▪ Enkel deze is relevant voor dit vak
WAT IS PREVENTIE? VORMEN VAN PREVENTIE?
WAT IS PREVENTIE?
- Voorkomen van (verergering van) van problemen door vooraf in te grijpen
o Door gericht ingrijpen op risico-en protectieve factoren voor problemen en positieve factoren
te versterken
- Wortels in geneeskunde
o Lichamelijke ziekten
▪ Preventie ontstaan vanuit nood aan vaccins voor ziektes
o Later: psychische stoornissen (Caplan)
▪ Methodieken ontwikkelt om grote groepen mensen verder te helpen, niet
noodzakelijk op moment dat de problematiek al ontwikkeld is, maar ook ervoor
- Epidemiologie: studie frequentie van voorkomen en verspreiding van ziekten en stoornissen in de
populatie
- Doel preventie: zo laag mogelijke prevalentie van ziekten, stoornissen en problemen in populatie
- Doorgaans gericht op groepen
VORMEN VAN PREVENTIE
1. Indeling Caplan: tot op vandaag veel gebruikt
Op basis van ernst van probleem
- Primair
o Wat? Voorkómen van stoornis vooraleer symptomen optreden
o Wie? Totale populatie
▪ Preventieve acties: bv vaccineren van alle kleine kinderen + handvaten bij opvoeding
2
, - Secundair
o Wat? Voorkómen van verdere ontwikkeling van een stoornis waarvan eerste symptomen
vertoond worden
o Wie? Groep die deze symptomen vertoont
▪ Beperktere groep dan primair
▪ Bv jongeren die duidelijk uitspreken dat ze worstelen met angstproblemen
▪ Preventie: voorkomen dat het verergert en uitmondt in suicide
- Tertiair
o Wat? Voorkómen van negatieve gevolgen van stoornis
▪ Bv: preventie bij C met depressie om suïcide te voorkomen
o Wie? Groep die deze stoornis vertoont
Kritiek op indeling Caplan
- Tertiaire preventie = preventie?
o Preventie wordt hierdoor heel breed + weinig eigen identiteit →zegt niet meer zoveel
o Alle interventies zijn dan preventie → dan is preventie alles en niets meer
- ‘Dekt’ niet volledige domein van preventie
o Initiatieven voor risicogroepen die nog geen symptomen vertonen?
▪ Worden niet gecovered door deze indeling
- Sterke nadruk op stoornis/ziekte: voorkomen van iets negatief
o Gezondheid meer dan afwezigheid ziekte
o Doel = ‘ziektevrij’ leven?
▪ We willen gelukkig zijn, veerkrachtig zijn, welbevinden itt zonder ziekte leven
o Aanname dat betrouwbare diagnoses van stoornissen mogelijk zijn
▪ Minder ‘objectief’ voor psychische stoornissen
o Ook kennis nodig over oorzaken/antecedenten → geen sterke kritiek
2. Indeling US Institute of Medicine
- Committee on the Prevention of Mental Disorders
- Stand van zaken preventieonderzoek geestelijke gezondheid
- Preventie beperkt tot dienstverlening vóór psychische stoornis
o Wanneer stoornis → remediëring / behandeling
3
,Op basis van de doelgroep (andere indeling dan Caplan)
- Universele preventie
o Wie? Hele populatie, geen onderscheid volgens individueel risico
- Selectieve preventie
o Wie? Groep met verhoogd risico
- Geïndiceerde preventie
o Wie? Personen die symptomen vertonen maar nog niet (volledig) beantwoorden aan de
diagnostische criteria van de stoornis
Kritiek op indeling US Institute of Medicine
- Blijft uitgaan van ‘deficit’ model → het doel = geen probleem hebben / iets negatief vermijden
o Alternatief Weisz et al. (2005): mental health intervention framework
▪ Wellness promotion
▪ Universal prevention
▪ Selective prevention
▪ Indicated prevention
▪ Therapeutic intervention
- 2009: toevoeging van ‘promotion of mental health’ aan hun interventiespectrum
o Om meer oog te hebben voor het ‘positieve’
GEZONDHEIDSPROMOTIE
Formeel geïntroduceerd door WHO in 1986 (Ottawa charter)
WHO definitie: Het proces waardoor mensen of groepen van mensen in staat gesteld worden om meer
controle te verwerven over de determinanten van hun gezondheid, en zo hun gezondheid te verbeteren.
- Ook in rijke landen belangrijk om dit te promoten
Actieterreinen:
1. Healthy public policy
2. Supportive Environments -> dit opo
3. Community involvement
4. Individu -> dit opo
5. Reorient Health Services
OMSCHRIJVING EN VORMEN VAN PREVENTIE : TOT SLOT
Preventieve benadering nog niet lang geïntroduceerd
- Begrippenkader ‘in ontwikkeling’
- Invloed medisch model
o Begrijpelijk, omdat preventie vaak vanuit dat beleidsdomein gefinancierd (ook in Vlaanderen)
o Dit vak: vooral geïnspireerd op Youth Prevention Science
4
,(Preventief) beleid: richten naar verschillende niveaus
- ‘Stepped care’ benadering: meer laagdrempelig aanbod voor grote groep
- Voorbeelden:
o Interventiespectrum Mrazek & Haggerty (1994)
Als x niet volstaat dan verder
richting behandeling en LT
o Preventiepiramide Deklerck (2011)
o ‘Three tier model’ in US onderwijs
- Obv ‘response-to-intervention’ benadering
5
, o Zorgcontinuüm in Vlaams onderwijs (M-decreet)
o MoodSpace
o KULeuven vergroot zorgaanbod voor studenten die mentaal in de knoop zitten
▪ → stepped care benadering
▪ Starten van Moodspace → groepsaanbod → individuele gesprekken / therapie
6
PREVENTIE: KINDEREN EN JONGEREN (P0W58A)
LOUISE SIMONS
2023-2024
1
,INLEIDING
Deel 1: Inleiding over preventie
Deel 2: Effectieve preventie voor kinderen en jongeren
Deel 3: Specifieke toepassingen van preventie voor kinderen en jongeren
DEEL 1: INLEIDING OVER PREVENTIE
2 voorbeelden die vaak plaatsvinden op school:
1. Tools of the mind: executieve functies bij jonge kinderen stimuleren
o Tijdens dansen moeten ze in bevriezende houding te gaan staan → effertful control
stimuleren → dominante respons onderdrukken
2. Mindfulness
Kern van preventie: voorkomen is beter dan genezen
- Criteria tot erkenning van klinisch psycholoog: de onderscheidende kennisdomeinen:
o (5) ‘Klinisch psychologische interventie en preventie en het klinisch onderhoud’
▪ Enkel deze is relevant voor dit vak
WAT IS PREVENTIE? VORMEN VAN PREVENTIE?
WAT IS PREVENTIE?
- Voorkomen van (verergering van) van problemen door vooraf in te grijpen
o Door gericht ingrijpen op risico-en protectieve factoren voor problemen en positieve factoren
te versterken
- Wortels in geneeskunde
o Lichamelijke ziekten
▪ Preventie ontstaan vanuit nood aan vaccins voor ziektes
o Later: psychische stoornissen (Caplan)
▪ Methodieken ontwikkelt om grote groepen mensen verder te helpen, niet
noodzakelijk op moment dat de problematiek al ontwikkeld is, maar ook ervoor
- Epidemiologie: studie frequentie van voorkomen en verspreiding van ziekten en stoornissen in de
populatie
- Doel preventie: zo laag mogelijke prevalentie van ziekten, stoornissen en problemen in populatie
- Doorgaans gericht op groepen
VORMEN VAN PREVENTIE
1. Indeling Caplan: tot op vandaag veel gebruikt
Op basis van ernst van probleem
- Primair
o Wat? Voorkómen van stoornis vooraleer symptomen optreden
o Wie? Totale populatie
▪ Preventieve acties: bv vaccineren van alle kleine kinderen + handvaten bij opvoeding
2
, - Secundair
o Wat? Voorkómen van verdere ontwikkeling van een stoornis waarvan eerste symptomen
vertoond worden
o Wie? Groep die deze symptomen vertoont
▪ Beperktere groep dan primair
▪ Bv jongeren die duidelijk uitspreken dat ze worstelen met angstproblemen
▪ Preventie: voorkomen dat het verergert en uitmondt in suicide
- Tertiair
o Wat? Voorkómen van negatieve gevolgen van stoornis
▪ Bv: preventie bij C met depressie om suïcide te voorkomen
o Wie? Groep die deze stoornis vertoont
Kritiek op indeling Caplan
- Tertiaire preventie = preventie?
o Preventie wordt hierdoor heel breed + weinig eigen identiteit →zegt niet meer zoveel
o Alle interventies zijn dan preventie → dan is preventie alles en niets meer
- ‘Dekt’ niet volledige domein van preventie
o Initiatieven voor risicogroepen die nog geen symptomen vertonen?
▪ Worden niet gecovered door deze indeling
- Sterke nadruk op stoornis/ziekte: voorkomen van iets negatief
o Gezondheid meer dan afwezigheid ziekte
o Doel = ‘ziektevrij’ leven?
▪ We willen gelukkig zijn, veerkrachtig zijn, welbevinden itt zonder ziekte leven
o Aanname dat betrouwbare diagnoses van stoornissen mogelijk zijn
▪ Minder ‘objectief’ voor psychische stoornissen
o Ook kennis nodig over oorzaken/antecedenten → geen sterke kritiek
2. Indeling US Institute of Medicine
- Committee on the Prevention of Mental Disorders
- Stand van zaken preventieonderzoek geestelijke gezondheid
- Preventie beperkt tot dienstverlening vóór psychische stoornis
o Wanneer stoornis → remediëring / behandeling
3
,Op basis van de doelgroep (andere indeling dan Caplan)
- Universele preventie
o Wie? Hele populatie, geen onderscheid volgens individueel risico
- Selectieve preventie
o Wie? Groep met verhoogd risico
- Geïndiceerde preventie
o Wie? Personen die symptomen vertonen maar nog niet (volledig) beantwoorden aan de
diagnostische criteria van de stoornis
Kritiek op indeling US Institute of Medicine
- Blijft uitgaan van ‘deficit’ model → het doel = geen probleem hebben / iets negatief vermijden
o Alternatief Weisz et al. (2005): mental health intervention framework
▪ Wellness promotion
▪ Universal prevention
▪ Selective prevention
▪ Indicated prevention
▪ Therapeutic intervention
- 2009: toevoeging van ‘promotion of mental health’ aan hun interventiespectrum
o Om meer oog te hebben voor het ‘positieve’
GEZONDHEIDSPROMOTIE
Formeel geïntroduceerd door WHO in 1986 (Ottawa charter)
WHO definitie: Het proces waardoor mensen of groepen van mensen in staat gesteld worden om meer
controle te verwerven over de determinanten van hun gezondheid, en zo hun gezondheid te verbeteren.
- Ook in rijke landen belangrijk om dit te promoten
Actieterreinen:
1. Healthy public policy
2. Supportive Environments -> dit opo
3. Community involvement
4. Individu -> dit opo
5. Reorient Health Services
OMSCHRIJVING EN VORMEN VAN PREVENTIE : TOT SLOT
Preventieve benadering nog niet lang geïntroduceerd
- Begrippenkader ‘in ontwikkeling’
- Invloed medisch model
o Begrijpelijk, omdat preventie vaak vanuit dat beleidsdomein gefinancierd (ook in Vlaanderen)
o Dit vak: vooral geïnspireerd op Youth Prevention Science
4
,(Preventief) beleid: richten naar verschillende niveaus
- ‘Stepped care’ benadering: meer laagdrempelig aanbod voor grote groep
- Voorbeelden:
o Interventiespectrum Mrazek & Haggerty (1994)
Als x niet volstaat dan verder
richting behandeling en LT
o Preventiepiramide Deklerck (2011)
o ‘Three tier model’ in US onderwijs
- Obv ‘response-to-intervention’ benadering
5
, o Zorgcontinuüm in Vlaams onderwijs (M-decreet)
o MoodSpace
o KULeuven vergroot zorgaanbod voor studenten die mentaal in de knoop zitten
▪ → stepped care benadering
▪ Starten van Moodspace → groepsaanbod → individuele gesprekken / therapie
6
