Samenvatting sociaal recht 1

Samenvatting sociaal recht

Deel 1

Hoofdstuk 1: Wat is ‘sociale wetgeving’ eigenlijk?

o Hét kenmerk van sociale wetgeving is het doel ervan; beschermen van de belangen
van de werknemers en sociaal verzekerden, en het bevorderen van hun welzijn

o WN is zwakste partij -> is afhankelijk van loon -> ook afhankelijk van WG

o Sociale wetgeving wil WN beschermen dmv beschermingswetten:
 Loonbeschermingswet
 Wet op het arbeidsreglement
 Wet op de arbeidsovereenkomsten
 Arbeidswet

o Bestaan reeks wetten die WN waarborgen willen geven om een menswaardig
bestaan te verzekeren als hij zijn inkomen verliest omdat hij om een of andere reden
niet kan werken -> socialeverzekeringswetten:
 Wet op arbeidsongevallen
 Gezinsbijslagwetgeving
 Wet inzake ziekte- en invaliditeitsverzekering
 Werkloosheidsreglementering
 Pensioenwet

o Arbeidsrecht is het geheel van rechtsregels dat de verhoudingen regelt tussen
werkgevers en werknemers zowel individueel als collectief

o Sociale wetgeving;
 Individuele relaties tussen werkgevers en werknemers
 Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers
 Beschermingsmaatregelen voor werknemers
 Arbeidsvoorziening
 Sociale zekerheid
 Minimumvoorzieningen
 Geschillen van sociaal recht

o Naast eigenlijke wetgeving zijn er ook tal van overeenkomsten waarmee men in de
verhouding tussen WN en WG rekening moet houden

o Van een overzichtelijk en gecoördineerd geheel is er dan ook vandaag geen sprake

o Sociale wetgeving is een zeer belangrijke rechtstak owv de centrale plaats in onze
maatschappij



1

,Historiek van het arbeidsrecht
o Verloop werkdag in doorsnee 19e eeuwse fabriek
 05.30u: start werkdag
 12.30u: pauze + eten
 12.40u: einde pauze
 18.30u: einde werkdag

o Laatste helft 19e eeuw: België op één na meest geïndustrialiseerde land ter wereld
o Zeer slechte werkomstandigheden
o Tot 1921: coalitieverbod
o 1806: Werkrechtersraden (in 1967 vervangen door de arbeidsrechtbanken)
o Eerste wetten over arbeidsreglementering (uitbetaling loon, verbod nachtarbeid voor
vrouwen en kinderen, zondagsrust, …)
o 1900: wet op het arbeidscontract (enkel voor arbeiders)
o 1922: wet betreffende het bediendecontract
o 1968: wet betreffende de collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités
(cao-wet)
o 1978: wet betreffende de arbeidsovereenkomsten (WAO)

Hoofdstuk 2: bronnen van sociale wetgeving
1 Internationale rechtsbronnen
o Internationale rechtsbronnen zijn de verdragen die België met andere landen sluit

1.1 Bilaterale verdragen
o Is van belang tussen België en 1 ander land

1.2 Multilaterale verdragen en instellingen
o Meer dan 2 landen sluiten een verdrag

1.2.1 De internationale Arbeidsorganisatie
o Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling
van het sociaal recht over heel de wereld

o IAO bestaat uit een algemene vergadering, beheerraad en een vast secretariaat en
huldigt het principe van de drieledigheid; regeringen, werkgevers en werknemers zijn
erin vertegenwoordigd

o De IAO stelt 2 soorten normen op; conventies en aanbevelingen

o Het uitvaardigen van een conventie loopt meestal over 5 fasen:
 De studie
 Raadpleging van de regering
 Bespreking tijdens de conferentie
 Nieuwe raadpleging van de regeringen
 Uiteindelijke beslissing



2

,1.2.2 De organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
o Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
o Raad, bestaande uit afgevaardigden van de landen die lid zijn, is het hoogste orgaan
van de OESO

o OESO houdt zich vooral met economische zaken bezig maar er worden ook sociale
problemen behandeld door het Comité voor de arbeidskrachten en de sociale
aangelegenheden

o Beslissingen, akkoorden, aanbevelingen en resoluties van de Raad van OESO hebben
in feite slechts een beperkte rechtstreekse weerslag op het Belgisch sociaal recht

1.2.3 De Raad van Europa
o De Raad van Europa is het uitvoerend orgaan van de Raad in het Ministercomité

o Voornaamste akte is het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens

o EVRM waarborgt enkele fundamentele vrijheden en kan rechtstreeks ingeroepen
worden voor Belgische rechtbanken

o Europese Sociale Handvest omvat 3 delen:
 Opsomming van de rechten die gewaarborgd moeten worden
 De verplichting minstens 5 fundamentele rechten te waarborgen, waaronder
de volgende; recht op arbeid, op vrijheid van organisatie, …
 Het opzetten van een controlemechanisme teneinde de toepassing van het
Handvest te waarborgen

1.2.4 De Internationale Vereniging voor de Sociale Zekerheid
o Association internationale de la sécurité sociale (AISS) omvat een Algemene
Vergadering, de Raad, het Bureau en het Secretariaat-Generaal

o De rechtstreekse invloed is beperkt

1.2.5 De Benelux Economische Unie
o Benelux Economische Unie bestaat uit een Raad, Cominté van Ministers en een
Secretariaat-Generaal maar ook uit ook ‘Economische en sociale raad van advies

1.2.6 De Europese Unie
o Rechtsbronnen binnen de Europese Unie zijn echter veruit de belangrijkste

o De Europese Unie telt naar de Europese Raad 5 hoofdinstellingen; de Raad van
Ministers, de Europese Commissie, het Europees Parlement, het Euroêes Hof van
Justitie en de Rekenkamer

o Deze organen worden bijgestaan door een aantal nevenorganen, zoals het
Economisch en Sociaal Comité, Comité van de Regio’s, de Europese Investeringsbank
en de Europese Centrale Bank

3

, 2 Nationale rechtsbronnen
2.1 Sociale grondrechten
o Artikel 23 van Grondwet

2.2 Sociale Rechtsbronnen
o Belangrijkste rechtsbronnen van arbeidsrecht:
 Wetten
 Decreten
 Koninklijke besluiten
 Ministeriële besluiten

o Ook de rechtspraak en dan vooral die van het Hof van Cassatie, is een belangrijke
bron van recht -> hierin krijgen wettelijke beginselen hun toepassing en interpretatoe

o In België bestaat er echter geen precedentenrecht

o De rechtsleer is het geheel van boeken, tijdschriften en andere publicaties over het
recht

o Arbeidsrecht kent op eigen rechtvorming dmv collectieve arbeidsovereenkomt

o Het gebruik (ongeschreven regel) -> algemeen wordt aanvaard dat een drievoudige
voorwaarde vervuld moet zijn om van een gebruik te kunnen spreken;
 Bestendig -> het voordeel moet gedurende een voldoende lange tijd
toegekend zijn
 Vast -> steeds hetzelfde voordeel wordt toegekend
 Algemeen -> het voordeel wordt aan alle werknemets die zich in dezelfde
situatie bevinden uitgekeerd

2.3 Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen
o Artikel 51 van cao-wet

o Hoe moeten we hiërarchie interpreteren? -> langere norm mag slechts afwijken van
een hogere norl in zover hij hiermee niet strijdig is, of de rechten van de werknemets
niet vermindert of zijn plichten verzwaart




4