Samenvatting Zes rollen van de leraar H4 , H4.1 , H4.2 en H4.3

De zes rollen van de leraar H4
De rol van gastheer: contact maken
De leraar is vooral aan het begin van de les gastheer. In deze fase staat contact
maken centraal. Deze leraar laat merken dat hij de leerling kent, is duidelijk en
zichtbaar aanwezig, houdt de gangcultuur buiten het lokaal, geeft het goede
voorbeeld en zorgt ervoor dat leerlingen startklaar zijn.
De leraar maakt contact
In de fase van contact maken ben je als gastheer duidelijk aanwezig en zichtbaar
voor de leerlingen. Je staat strategisch bij de deur, zodat je de klas kunt overzien en
de leerlingen die binnenkomen, kunt aankijken. Je weet dat jouw lichaamstaal een
belangrijke rol speelt, dus sta recht op, heb een ontspannen gezicht en rustige
gebaren. Maak ook een energieke indruk. Als de leerlingen binnenkomen maak je
contact. Contact maken doe je door de leerlingen bij hun voornaam te noemen, hen
vriendelijk aan te kijken en een uitnodigend welkomstgebaar te maken. Je zegt iets
persoonlijks en zegt dat de leerlingen rustig mogen gaan zitten en hun spullen alvast
kunnen pakken. Houdt de gangcultuur buiten jouw lokaal. Je check dus bij de deur
hoe de leerling naar binnen wil (rustig of druk, gewoon lopend of onstuimig) en wat
de leerling zoal meeneemt. Leerlingen die hun jas aan hebben , aan het bellen zijn of
eten mee naar binnen willen nemen, spreek je duidelijk en vriendelijk aan. Je houdt
hen even staande en vraagt of ze hun spullen weg te bergen. Je checkt of ze dat
doen en laat hen door als jij vindt dat het kan. In de loop van de tijd weten de
leerlingen precies wat jij wilt.
Als een leerling een vraag heeft, reageer je op een betrokken manier en ga je er
even op in. Als voor de vraag meer tijd nodig is, geef je aan dat de leerling mag gaan
zitten en dat je zo even langskomt. Zodra iedereen binnen is, sluit je hoorbaar de
deur en loop je de klas in. Opnieuw investeer je in het contact en kijk je de leerlingen
aan, omdat je wellicht nog niet iedereen gezien of aangekeken hebt. Je gaat de
tafels langs, bindt korte gesprekjes aan en zorgt dat de leerlingen gereed zijn voor de
les. Ondertussen beantwoord je vragen en heb je, door goed te luisteren, informatie
over waar ze met hun gedachten zitten, hoe het met hun emoties gesteld is en wat
hen bezighoudt. Dat is handig voor de volgende fase van de les (de leiding nemen),
omdat je het kunt gebruiken als bruggetje naar de inhoud van de les van vandaag. Je
bent ervan bewust dat jouw gedrag voortvloeit uit je overtuigingen. Je overtuiging in
deze fase van de les is dat je oprecht blij bent dat je leerlingen naar jouw les komen
en dat ervaren ze.
Contact maken kan op verschillende manieren en is afhankelijk van het soort
gastheergedrag dat op dat moment nodig is. Jouw persoonlijkheid is daarbij een
belangrijke factor.
Het contact maken krijgt bij de start van de les op een informele manier vorm.
Gedurende de les onderhoud je dit contact en probeer je de opgebouwde relatie vast
te houden. Je onderzoekt steeds of je nog in verbinding bent met de leerlingen.
Kijken ze je aan tijdens de les of zijn ze bezig? Luisteren ze naar jou of zitten ze te
praten? Etc. Je onderzoekt de lichaamstaal van de leerlingen en je gaat daarnaast

, voortdurend na of de leerlingen vragen hebben. Je checkt in feite voortdurend of de
leerlingen nog in de leermodus zitten. Pas als de leerlingen het lokaal verlaten
hebben, wordt het contact met de groep en de individuele leerlingen tijdelijk
“verbroken”.
Als de leraar in deze effectief is, zien we bij leerlingen een aantal gedragingen, ook
later in de les. Bijvoorbeeld:
- Ze stellen vragen
- Geven antwoord op de vragen die de leraar stelt
- Ze volgende instructie op
- Ze nemen verantwoordelijkheid voor hun omgeving
- Ze kopiëren verderop in de les ook het gedrag van de leraar
- Ze zijn enthousiast
Waarom contact maken belangrijk is
Contact maken is belangrijk voor onderwijs, voor leren. De essentie is je zo te
verbinden dat er een relatie ontstaat. Op basis van die relatie kan het leerproces
beter verlopen. Aan de hand van 2 theorieën maak ik duidelijk dat contact maken
essentieel is voor het leren van leerlingen:
1. Self Determination Theory (SDT)
2. De Roos van Leary
Psychologische basisbehoeften
De SDT (Self Determination Theory) van Deci en Ryan laat zien dat mensen 3
psychologische basisbehoeften hebben: competentie, relatie en autonomie. Deze
beïnvloeden ieders persoonlijke ontwikkeling en dragen bij aan het gevoel van
welbevinden. Deze drie basale behoeften zijn ook van grote invloed op de
ontwikkeling van het cognitieve leerprocessen. De leraar als gastheer komt tegemoet
aan de basisbehoefte: relatie. Relatie gaat om het gevoel verbonden te zijn met
anderen, van zorgen en verzorgd worden, van ergens toe behoren. Het gaat ook om
een gevoel van veiligheid en het hebben van een thuisbasis. Als de leraar werkt aan
deze relatie, zal in zijn handelen te herkennen zijn dat hij aandacht heeft voor de
leerling. De leerling ervaart bovendien dat de leraar investeert in een professionele
relatie met hem. Uit SDT blijkt dat de leraar de intrinsieke motivatie van leerlingen
kan versteken door (het gevoel van) sociale verbondenheid te creëren. Veiligheid en
sociale steun zijn belangrijk.
Contact maken draagt positief bij aan het leerproces.
Interpersoonlijk gedrag
De Roos van Leary beschrijft hoe menselijke interacties werken. In effectief
lerarengedrag is het relatieaspect vaak belangrijker dan het inhoudsaspect, in de
beginfase van de les (contact maken). Door je als leraar bewust te zijn van de
interactie tussen jou en je leerlingen, werk je aan de opbouw van een adequate
relatie. Positief contact (samen) is een voorwaarde voor het goed verlopen van het