Kinderen en
jongeren met
gedrags-,
emotionele- en
psychosociale
problemen
Professionele bachelor in de
orthopedagogie
Merel Vanhove
,INHOUDSOPGAVE
introductie ....................................................................................................................................................... 3
rogeriaanse grondhouding .................................................................................................................................. 3
een eerste kennismaking met een GES ............................................................................................................... 3
hoe reageren op een escalatie ........................................................................................................................ 3
Wat is probleemgedrag ................................................................................................................................... 3
gedrag is meer dan je ziet ............................................................................................................................... 3
basisprincipes .............................................................................................................................................. 3
het ijsbergmodel ......................................................................................................................................... 4
buitenkant versus binnenkant .................................................................................................................... 4
ontwikkelingsdynamisch kader (Anton Došen, 2014) ......................................................................................... 5
probleemgedrag .................................................................................................................................................. 7
behoeften per fase .......................................................................................................................................... 7
aanpak per fase ............................................................................................................................................... 7
window of tolerance ....................................................................................................................................... 9
beroepsprofiel van een begeleider in de jeugdzorg ......................................................................................... 10
basiscompetenties en attitudes .................................................................................................................... 11
growth mindset ......................................................................................................................................... 11
Gemeenschapsinstelling De Zande ................................................................................................................. 13
situering binnen Agentschap Opgroeien ........................................................................................................... 13
2 decreten ......................................................................................................................................................... 13
doelgroep .......................................................................................................................................................... 14
5 modules .......................................................................................................................................................... 14
oriëntatie....................................................................................................................................................... 14
begeleiding (3-6-9 maanden) ........................................................................................................................ 14
begeleiding (2-5-7 jaar) ................................................................................................................................. 15
uithandengeving ........................................................................................................................................... 15
herstelgerichte time out ............................................................................................................................... 15
traject van de jongere ....................................................................................................................................... 16
Traject jongeren: RNR-GLM in de praktijk..................................................................................................... 16
rNR: Risk – Need – Responsivity ................................................................................................................ 16
handelingsplan .......................................................................................................................................... 17
nieuwe autoriteit – werkzaam zorgen ............................................................................................................ 20
houding - attitude ............................................................................................................................................. 20
nieuwe autoriteit .............................................................................................................................................. 20
terminologie .................................................................................................................................................. 20
verbindend gezag .......................................................................................................................................... 20
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
1
, bouwstenen .............................................................................................................................................. 20
het belang van onze relatie (kinderen en tieners) ............................................................................................ 22
tieners?! ........................................................................................................................................................ 23
hersenen onder constructie ...................................................................................................................... 23
motiverende gespreksvoering ........................................................................................................................ 24
motiverende gespreksvoering = op verandering gerichte gesprekken ............................................................. 24
definitie ............................................................................................................................................................. 24
zelfdeterminatietheorie (R. Ryan, E. Deci) ........................................................................................................ 24
motiverende gesprekvoering in de praktijk ...................................................................................................... 26
rogeriaanse grondhouding ............................................................................................................................ 26
geest van de motiverende gespreksvoering ................................................................................................. 26
methode van motiverende gespreksvoering, uitgedrukt in 4 processen ..................................................... 29
samenhang tussen de processen .............................................................................................................. 33
geweld in gezinnen ........................................................................................................................................ 34
inleiding ............................................................................................................................................................. 34
Gezin als hoeksteen van de samenleving ...................................................................................................... 34
soorten huiselijk geweld ............................................................................................................................... 34
vormen lichamelijk geweld ........................................................................................................................... 34
Achtergronden van geweld tussen ouders (de cyclus van geweld) .................................................................. 34
thoretische modellen die we reeds zagen .................................................................................................... 34
theoretische perspectieven .......................................................................................................................... 35
waarom mishandelde vrouwen bij hun partner blijven? .............................................................................. 35
waarom mannen mishandelen?.................................................................................................................... 35
Opvoeden en opgevoed worden in de context van huiselijk geweld ............................................................... 36
Impact van huiselijk geweld op kinderen: ontwikkelingsperspectief ............................................................... 36
baby’s en peuters .......................................................................................................................................... 36
lagere schoolkinderen ................................................................................................................................... 37
puberteit ....................................................................................................................................................... 37
Context creëren voor deelbaarheid, bestaansrecht en onthulling ................................................................... 37
genogram ...................................................................................................................................................... 37
hoe denkt de samenleving over iemand die mishandelt en misbruikt? ....................................................... 37
balanceren tussen sociale (samenleving) en individuele betekenissen ........................................................ 38
context creëren voor deelbaarheid, bestaansrecht en onthulling ................................................................ 38
interessant .................................................................................................................................................... 38
Naar een nieuwe jeugdhulpverlening: omgaan met verontrusting .................................................................. 38
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
2
, INTRODUCTIE
ROGERIAANSE GRONDHOUDING
Onvoorwaardelijke acceptatie
Empathie Grondhouding in omgaan met kinderen en jongeren met een GES
Echtheid
EEN EERSTE KENNISMAKING MET EEN GES
HOE REAGEREN OP EEN ESCALATIE
LSCI toepassen:
- Ontladen en niet meteen een gesprek willen voeren
- Erkenning geven, benoemen dat je ziet dat iemand boos is
- Kind laten vertellen en luisteren eens het gekalmeerd is
WAT IS PROBLEEMGEDRAG
Gedrag waarbij je jou machteloos voelt als begeleider
Een nood waar niet aan voldaan is
- kind geeft de nood aan, maar niet op een “logische”/correcte manier, het is aan jou als begeleider om
uit te zoeken aan welke nood er niet voldaan is en hoe je hieraan tegemoet kan komen
Moeilijk begrijpbaar gedrag, dus moeilijk te hanteren gedrag
- geen pasklaar antwoord van hoe we hiermee moeten omgaan
VERSUS
Gedrag dat eigenlijk normaal is in functie van ontwikkeling, situatie, voorgeschiedenis?
= betekenisvol gedrag
- Gezien en gehoord worden door iets uiten waar hij geen antwoord op heeft
- Boodschap
GEDRAG IS MEER DAN JE ZIET
Belangrijk om te gaan kijken wat er onder het gedrag zit: wat het kind ons wil vertellen met het gedrag dat hij
stelt
Kinderen en jongeren met probleemgedrag zijn een uitdaging voor jou als begeleider omdat niet altijd alles
even duidelijk is
BASISPRINCIPES
Kijken achter het gedrag
Nood aan verbinding → inzetten op concrete aanpak in de praktijk en verbinding creëren met de ander
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
3
jongeren met
gedrags-,
emotionele- en
psychosociale
problemen
Professionele bachelor in de
orthopedagogie
Merel Vanhove
,INHOUDSOPGAVE
introductie ....................................................................................................................................................... 3
rogeriaanse grondhouding .................................................................................................................................. 3
een eerste kennismaking met een GES ............................................................................................................... 3
hoe reageren op een escalatie ........................................................................................................................ 3
Wat is probleemgedrag ................................................................................................................................... 3
gedrag is meer dan je ziet ............................................................................................................................... 3
basisprincipes .............................................................................................................................................. 3
het ijsbergmodel ......................................................................................................................................... 4
buitenkant versus binnenkant .................................................................................................................... 4
ontwikkelingsdynamisch kader (Anton Došen, 2014) ......................................................................................... 5
probleemgedrag .................................................................................................................................................. 7
behoeften per fase .......................................................................................................................................... 7
aanpak per fase ............................................................................................................................................... 7
window of tolerance ....................................................................................................................................... 9
beroepsprofiel van een begeleider in de jeugdzorg ......................................................................................... 10
basiscompetenties en attitudes .................................................................................................................... 11
growth mindset ......................................................................................................................................... 11
Gemeenschapsinstelling De Zande ................................................................................................................. 13
situering binnen Agentschap Opgroeien ........................................................................................................... 13
2 decreten ......................................................................................................................................................... 13
doelgroep .......................................................................................................................................................... 14
5 modules .......................................................................................................................................................... 14
oriëntatie....................................................................................................................................................... 14
begeleiding (3-6-9 maanden) ........................................................................................................................ 14
begeleiding (2-5-7 jaar) ................................................................................................................................. 15
uithandengeving ........................................................................................................................................... 15
herstelgerichte time out ............................................................................................................................... 15
traject van de jongere ....................................................................................................................................... 16
Traject jongeren: RNR-GLM in de praktijk..................................................................................................... 16
rNR: Risk – Need – Responsivity ................................................................................................................ 16
handelingsplan .......................................................................................................................................... 17
nieuwe autoriteit – werkzaam zorgen ............................................................................................................ 20
houding - attitude ............................................................................................................................................. 20
nieuwe autoriteit .............................................................................................................................................. 20
terminologie .................................................................................................................................................. 20
verbindend gezag .......................................................................................................................................... 20
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
1
, bouwstenen .............................................................................................................................................. 20
het belang van onze relatie (kinderen en tieners) ............................................................................................ 22
tieners?! ........................................................................................................................................................ 23
hersenen onder constructie ...................................................................................................................... 23
motiverende gespreksvoering ........................................................................................................................ 24
motiverende gespreksvoering = op verandering gerichte gesprekken ............................................................. 24
definitie ............................................................................................................................................................. 24
zelfdeterminatietheorie (R. Ryan, E. Deci) ........................................................................................................ 24
motiverende gesprekvoering in de praktijk ...................................................................................................... 26
rogeriaanse grondhouding ............................................................................................................................ 26
geest van de motiverende gespreksvoering ................................................................................................. 26
methode van motiverende gespreksvoering, uitgedrukt in 4 processen ..................................................... 29
samenhang tussen de processen .............................................................................................................. 33
geweld in gezinnen ........................................................................................................................................ 34
inleiding ............................................................................................................................................................. 34
Gezin als hoeksteen van de samenleving ...................................................................................................... 34
soorten huiselijk geweld ............................................................................................................................... 34
vormen lichamelijk geweld ........................................................................................................................... 34
Achtergronden van geweld tussen ouders (de cyclus van geweld) .................................................................. 34
thoretische modellen die we reeds zagen .................................................................................................... 34
theoretische perspectieven .......................................................................................................................... 35
waarom mishandelde vrouwen bij hun partner blijven? .............................................................................. 35
waarom mannen mishandelen?.................................................................................................................... 35
Opvoeden en opgevoed worden in de context van huiselijk geweld ............................................................... 36
Impact van huiselijk geweld op kinderen: ontwikkelingsperspectief ............................................................... 36
baby’s en peuters .......................................................................................................................................... 36
lagere schoolkinderen ................................................................................................................................... 37
puberteit ....................................................................................................................................................... 37
Context creëren voor deelbaarheid, bestaansrecht en onthulling ................................................................... 37
genogram ...................................................................................................................................................... 37
hoe denkt de samenleving over iemand die mishandelt en misbruikt? ....................................................... 37
balanceren tussen sociale (samenleving) en individuele betekenissen ........................................................ 38
context creëren voor deelbaarheid, bestaansrecht en onthulling ................................................................ 38
interessant .................................................................................................................................................... 38
Naar een nieuwe jeugdhulpverlening: omgaan met verontrusting .................................................................. 38
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
2
, INTRODUCTIE
ROGERIAANSE GRONDHOUDING
Onvoorwaardelijke acceptatie
Empathie Grondhouding in omgaan met kinderen en jongeren met een GES
Echtheid
EEN EERSTE KENNISMAKING MET EEN GES
HOE REAGEREN OP EEN ESCALATIE
LSCI toepassen:
- Ontladen en niet meteen een gesprek willen voeren
- Erkenning geven, benoemen dat je ziet dat iemand boos is
- Kind laten vertellen en luisteren eens het gekalmeerd is
WAT IS PROBLEEMGEDRAG
Gedrag waarbij je jou machteloos voelt als begeleider
Een nood waar niet aan voldaan is
- kind geeft de nood aan, maar niet op een “logische”/correcte manier, het is aan jou als begeleider om
uit te zoeken aan welke nood er niet voldaan is en hoe je hieraan tegemoet kan komen
Moeilijk begrijpbaar gedrag, dus moeilijk te hanteren gedrag
- geen pasklaar antwoord van hoe we hiermee moeten omgaan
VERSUS
Gedrag dat eigenlijk normaal is in functie van ontwikkeling, situatie, voorgeschiedenis?
= betekenisvol gedrag
- Gezien en gehoord worden door iets uiten waar hij geen antwoord op heeft
- Boodschap
GEDRAG IS MEER DAN JE ZIET
Belangrijk om te gaan kijken wat er onder het gedrag zit: wat het kind ons wil vertellen met het gedrag dat hij
stelt
Kinderen en jongeren met probleemgedrag zijn een uitdaging voor jou als begeleider omdat niet altijd alles
even duidelijk is
BASISPRINCIPES
Kijken achter het gedrag
Nood aan verbinding → inzetten op concrete aanpak in de praktijk en verbinding creëren met de ander
Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele- en psychosociale problemen
3
