Karel en Elegast
Een middeleeuws verhaal
Oudst bewaard gebleven Nederlandse literatuur
Vorm
Nederlands Middeleeuws
Doorlopende regels (proza) Rijm, versvorm
Stilte lezen Luisteren
Taal
- Lijken op een Frans (bv. vraai: vrai: waar) , Engels (bv. ende: and: en) of Duits (bv. stonde:
stunde: uur) woord
- Naamvalsvormen, zoals in het Duits
o Het Nederlands heeft enkel een aantal versteende naamvalsvormen (bv. in naam der
wet, in groten getale…)
- Dubbele ontkenningen zoals in het Zuid - Afrikaans of Frans
- Klanken:
o ij ie bv. hij hie
o ui uu bv. kruid kruud
In dialecten nog herkenbaar in het heden
1. Een koning op dievenpad
- Karel De Grote
o Werd in het jaar 800 op kerstdag in de Sint – Pieterskerk te Rome door de paus tot
keizer gekroond op 26 – jarige leeftijd
o 60 veldtochten veel macht van Denemarken tot de Pyreneeën en van de Elbe tot
de Atlantische oceaan
o Veel verhalen over hem o.a. Karel en Elegast (een verbannen ridder)
Vers 1 – 14
- Karel de Grote staat op het toppunt van zijn macht
- Is al behoorlijk op leeftijd
- Karels paleis is in Ingelheim
- Gaat een hofdag houden om zijn roem te vergroten
- Hij is door God aangesteld om op aarde de orde te handhaven
Hofdag
- Middeleeuwen:
o Vazallen (leenmannen) en de koning komen 3x per jaar bij elkaar
o Probeerde hiermee zijn positie te bevestigen en te versterken
o Neemt het beleid door en sprak hij recht in ernstige zaken
o Feest
- Heden:
o Prinsjesdag
o 3de dinsdag van september in Nederland
, Feodale piramide
- Samenleving piramidegewijs opgebouwd
- Uitgangspunt: heel de wereld is Gods eigendom
o God gaf een stuk aarde te leen aan de koning (God = leenheer, koning = leenman)
Stuk land wat God de koning gaf was te groot om alleen te besturen, dus gaf
hij het land te leen aan hertogen & graven.
De vazallen leenden weer stukken grond van graven of hertogen. In
ruil hiervoor legden ze een eed van trouw af en konden ze
opgeroepen worden om militaire steun te verlenen.
Vers 15 – 34
- Karel krijgt een engel aan zijn bed
o Beveelt om de rust te gaan verstoren door te gaan stelen ↔ orde bewaren
Moet eigen wetten gaan overtreden (betrapt = ophangen)
Als hij het niet doet zal hij sterven
Symboliek in de middeleeuwen
Symbool = voorwerp of teken dat verwijst naar iets anders, dat er op het eerste gezicht niets mee te
maken heeft getallen (3, 7, 12, 13…) of kleuren (rood)
- 1ste oproep: droom
- 2de oproep: duivel: onheilig getal
- 3de oproep: Goddelijke Drie-eenheid: heilig getal weet dat de opdracht van God komt
o 3: Beatrijs wordt 3 keer verzocht om terug naar het klooster te gaan
o 7: na 7 magere jaren komen 7 vette jaren
o 12: Israël 12 stammen, Jezus 12 volgelingen, Karel heeft 12 vertrouwelingen
Karel en Elegast in middeleeuws handschrift
- Met de hand opgeschreven door kopiisten in middeleeuwse boeken, geen complete versies
meer, wel losse bladeren
o Gebruikten afkortingen bv. een liggen streepje op een letter (= een tilde): n of m
toevoegen
o Zetten een initiaal bij elk nieuw tekstgedeelte
o Kenden 2 tekens voor een s: korte s (s) of lange s (f)
Het gebed van Karel
- Hij herinnert eerst God aan enkele wonderen die in de Bijbel staan, vervolgens vraagt hij om
zo’n wonder nu ook voor hem te doen
- Hij verwijst naar enkele wonderen die Christus voor zijn kruisdood op aarde heeft verricht
Een middeleeuws verhaal
Oudst bewaard gebleven Nederlandse literatuur
Vorm
Nederlands Middeleeuws
Doorlopende regels (proza) Rijm, versvorm
Stilte lezen Luisteren
Taal
- Lijken op een Frans (bv. vraai: vrai: waar) , Engels (bv. ende: and: en) of Duits (bv. stonde:
stunde: uur) woord
- Naamvalsvormen, zoals in het Duits
o Het Nederlands heeft enkel een aantal versteende naamvalsvormen (bv. in naam der
wet, in groten getale…)
- Dubbele ontkenningen zoals in het Zuid - Afrikaans of Frans
- Klanken:
o ij ie bv. hij hie
o ui uu bv. kruid kruud
In dialecten nog herkenbaar in het heden
1. Een koning op dievenpad
- Karel De Grote
o Werd in het jaar 800 op kerstdag in de Sint – Pieterskerk te Rome door de paus tot
keizer gekroond op 26 – jarige leeftijd
o 60 veldtochten veel macht van Denemarken tot de Pyreneeën en van de Elbe tot
de Atlantische oceaan
o Veel verhalen over hem o.a. Karel en Elegast (een verbannen ridder)
Vers 1 – 14
- Karel de Grote staat op het toppunt van zijn macht
- Is al behoorlijk op leeftijd
- Karels paleis is in Ingelheim
- Gaat een hofdag houden om zijn roem te vergroten
- Hij is door God aangesteld om op aarde de orde te handhaven
Hofdag
- Middeleeuwen:
o Vazallen (leenmannen) en de koning komen 3x per jaar bij elkaar
o Probeerde hiermee zijn positie te bevestigen en te versterken
o Neemt het beleid door en sprak hij recht in ernstige zaken
o Feest
- Heden:
o Prinsjesdag
o 3de dinsdag van september in Nederland
, Feodale piramide
- Samenleving piramidegewijs opgebouwd
- Uitgangspunt: heel de wereld is Gods eigendom
o God gaf een stuk aarde te leen aan de koning (God = leenheer, koning = leenman)
Stuk land wat God de koning gaf was te groot om alleen te besturen, dus gaf
hij het land te leen aan hertogen & graven.
De vazallen leenden weer stukken grond van graven of hertogen. In
ruil hiervoor legden ze een eed van trouw af en konden ze
opgeroepen worden om militaire steun te verlenen.
Vers 15 – 34
- Karel krijgt een engel aan zijn bed
o Beveelt om de rust te gaan verstoren door te gaan stelen ↔ orde bewaren
Moet eigen wetten gaan overtreden (betrapt = ophangen)
Als hij het niet doet zal hij sterven
Symboliek in de middeleeuwen
Symbool = voorwerp of teken dat verwijst naar iets anders, dat er op het eerste gezicht niets mee te
maken heeft getallen (3, 7, 12, 13…) of kleuren (rood)
- 1ste oproep: droom
- 2de oproep: duivel: onheilig getal
- 3de oproep: Goddelijke Drie-eenheid: heilig getal weet dat de opdracht van God komt
o 3: Beatrijs wordt 3 keer verzocht om terug naar het klooster te gaan
o 7: na 7 magere jaren komen 7 vette jaren
o 12: Israël 12 stammen, Jezus 12 volgelingen, Karel heeft 12 vertrouwelingen
Karel en Elegast in middeleeuws handschrift
- Met de hand opgeschreven door kopiisten in middeleeuwse boeken, geen complete versies
meer, wel losse bladeren
o Gebruikten afkortingen bv. een liggen streepje op een letter (= een tilde): n of m
toevoegen
o Zetten een initiaal bij elk nieuw tekstgedeelte
o Kenden 2 tekens voor een s: korte s (s) of lange s (f)
Het gebed van Karel
- Hij herinnert eerst God aan enkele wonderen die in de Bijbel staan, vervolgens vraagt hij om
zo’n wonder nu ook voor hem te doen
- Hij verwijst naar enkele wonderen die Christus voor zijn kruisdood op aarde heeft verricht
