Samenvatting Sociologie voor sociaal werk

HOOFDSTUK 1: WAT BESTUDEERT DE
SOCIOLOGIE
SCHEMA




SOCIALE ALS MORELE KWALITEIT

Het sociale als morele kwaliteit en als sociale feit

Morele kwaliteit

- Een betrokkenheid op mens en / of solidariteit met gemeenschap
- Analyseren hoe morele kwaliteit vorm krijgt door socialisatieprocessen
 Beschrijven of verklaren van hoe mensen, groepen, opleidingen en
werkveld deze morele kwaliteit benoemen, vorm geven en beoordelen
- Sociaal zijn
- Is niet studieobject van de sociologie- eerder ethiek- al kunnen morele kwaliteiten
sociologisch geanalyseerd worden
- Morele kwaliteit → je bent solidair, je bent empathisch, lief voor de medemens.
 Naar mensen toe ( horizontaal)
 Naar samenleving toe ( verticaal)

Egoïsme of altruïsme, kunnen niet worden gezien als onveranderlijke morele kwaliteiten.
Interactie, invloed tss mensen die bepalend is of hetzij egoïsme of altruïsme de basis vormt
voor moraal tussen mensen/ gemeenschap

NIVEAUS- HORIZONTAAL- VERTICAAL

Twee niveaus ( de waal)

- Horizontale niveau heeft betrekking op sociale relaties:

,  Niveau van interactie
 Eén op één moraal
 Gebaseerd op besef dat eigen gedrag andere beïnvloedt
 Gevolg:
 morele kwaliteiten als empathie, caritas en humanitas
- Verticale niveau heeft betrekking op grotere gemeenschap:
 Niveau van sociaal systeem
 Zorg voor gemeenschap
 Persoonlijke belangen → MAAR radicale stap
 Gemeenschapszorg doel? → harmonie
 Vb. sociale zekerheid / sociale bijstand

HET SOCIALE ALS STUDIEOBJECT- SOCIALE FEIT

Sociale als feit, kan ‘sociaal’ als morele kwaliteit worden geanalyseerd. Vanuit wat?

 Horizontale pool of interactieve → sociaal handelen
 Verticale pool of gemeenschap → systeem
 Tussenruimte

Feitelijkheid → het gaat om netwerken, godsdiensten, politiek, armoede, … dat zijn
maatschappelijke contexten of sociale feiten. Sociologie gaat over feitelijkheid, het
sociologisch standpunt. Het sociale benaderen vanuit het actor perspectief, verzameling van
actoren die samen handelen, een betekenis geven aan bepaalde werkelijkheid, samen een
groep vormen en zo komt die sociale in het beeld

Circulaire causaliteit, mensen maken hun sociaal context en worden er tezelfdertijd bepaald.
Er is een wisselwerking tussen actoren en systemen. Circulaire causaliteit: oorzakelijk, dit is
er gebeurt en dit is de oorzaak. Bij sociale feiten kijken wat heeft die gedaan, maar je moet
ook kijken naar de wisselwerking. Om het sociale te vatten, moet je oog hebben voor drie
dingen:

- agencyperspectief
- sociaal systeem: structuur en cultuur perspectief
- tussenruimte of de wisselwerking tussen beide ( wat gebeurt er tussen actor en
systeem
- vb. je relatie, je gezin, je klas,… maak je jezelf ( in interacties met elkaar) maar wordt
ook bepaald door maatschappelijke standaarden, waarden en normen.
 Vb. romantische liefdesrelatie of verstandshuwelijk, burgerlijke gezinsideaal
- Uitgangspunt Sociaal werk: oog hebben voor de werkelijkheid

Sociologen priofileren zich op basis van de Tweeledigheid- agency of structure

actorperspectief

- Analyse vanuit het sociaal handelen en van daaruit sociaal systemen af leiden
 =sociale constructie
 Bottem -up : actoren construeren hun sociaal systeem
- Maken het systeem
- Horizontaal niveau: sociaal handelen
- Kijken naar actoren in een systeem

, - Agency
- Waar legt max weber de nadruk?
 Hoe vanuit handelen van actoren grotere sociale verbanden ontstaan

Systeem perspectief

- Analyse vanuit sociaal systeem om van daaruit sociaal handelen te verklaren
 = sociale bepaaldheid
- Wat bij Emiel Durkheim?
 Verklaart individueel gedrag vanuit soc. feiten, kenmerken van grotere SV
verbanden
- Kijken naar het systeem op zich zelf
- Vanuit het systeem het sociaal handelen bepalen
 Top down
- Sociaal bepaaldheid/sociale beïnvloeding
- structuur

MAAR, soc. werkelijkheid is beide:

- We maken ons sociaal milieu en worden bepaald door deze soc. omgeving.
- Vb. we maken onze relatie, maar hoe we die maken wordt bepaald door de
verwachtingen, normen die gelden binnen de gemeenschap waarin we de relatie
maken.
- Sw hanteren deze dubbele kijk in het werken met gezinnen, groepen, werken,
buurten, netwerken, arbeidscontexten,…

WAT IS SOCIOLOGIE

Sociologie is de wetenschap die zich bezig houdt met het analyseren, beschrijven en
verklaren van:

 Gedrag van en tss mensen voor zover dat beïnvloed wordt door het feit dat
zij in bepaalde verhoudingen tot elkaar staan en van
 Daaruit voortgekomen- min of meer vaste- gedragspatronen, structuren en
bindende opvattingen in hun ontstaan, voorbestaan en veranderen

Argumenten bij het hanteren van de begrippen agency/sociaal handelen en structure/ sociaal
systeem

- Mens als startpunt van sociologische analyse, zonder circulaire te zien is onjuist.
Waarom?
 Mens is zelf product van sociaal leven → geen neutraal startpunt
 Begrip ‘ mens’ → geen stabiele grond van sociale, maar een creatieve en
veranderlijke verworvenheid van dat sociale .
 Mens is geen ondeelbaar wezen, maar juist in tijd waarin systemen zo
functioneel gedifferentieerd zijn, is de mens deel van allerhande
maatschappelijke deelsystemen wordt hij of zij gereduceerd tot een deel
- Concept maatschappij als startpunt, zonder circulaire te zien, levert problemen
 Begrip MS is containerbegrip, dat niet door empirische data kan worden
onderbouwd

, SOCIALE CONSTRUCTIE: HET ACTORPERSPECTIEF

→ interactie, inter-ageren van actoren

→ analyseren hoe mensen, en subsystemen in en door interactie in wederzijds beïnvloeding
met elkaar het sociale construeren.

sociaal handelen ( max weber)

- = gedrag dat zinvol betrokken is op anderen
- In interactie gaan met anderen vanuit betekenisvolle relatie
- Wanneer is handelen van mensen sociaal?
 individu op basis van subjectieve betekenis die hij aan dat handelen
toekent, rekening houdt met gedrag van andere en daardoor wordt
beïnvloed
 vb. tegen iemand aanlopen en je verontschuldigen
- sociaal handelen gericht op verleden, heden en toekomst
 toekomst? → anticipatief sociaal handelen: handelen wordt bepaald door
anticiperen op toekomstige ontwikkelingen die je inbeeldt of toekomstige
reacties van andere

ILLUSTRATIE: MAX WEBER

→Founding father van de “sociology of action”

→Ging voor een verstehende of interpretatieve sociologie, focus op sociaal handelen van
leden van een gemeenschap

→ die protestantische ethik un der gesit des kapitalismus

- protestanten geloofden dat ze door hard werken en sober leven een plaatsje in de
hemel zouden krijgen ( predestinatieleer)
- uit hun samenhandelen groeide het kapitalisme als een economische systeem
dominant in Noord-West Europa
- of hoe de economische context ( structure) van het kapitalisme wordt geconstrueerd
door het samen-handelen van religieuze actoren ( maar andersom ook ascetische,
spaarzame, hardwerkende individuen voortbrengt

Max weber zag dat in de regio’s waar meer protestanten waren, dat er ook meer
kapitalistische economische systemen had. Dit vooral in het noorden. In het zuiden had je
vooral Rooms Katholieken, die andere systemen hadden. Weber zag een verband tussen
protestantisme en kapitalisme. Wat heeft dit te maken met actor- systeem perspectief?

Weber ontwikkelde een theorie dat het kapitalisme een soort economische instituut, in een
gemeenschap waar mensen hard werken, proberen winst te maken, investeren. Het wordt
gemaakt door mensen, vanuit actorperspectief. De cultuur van de protestanten, hun
eigenaardig gedrag en door met elkaar om te gaan, dit lag aan de basis van het kapitalisme.

Hoe ontstond het kapitalisme en wat heeft mensen het bezield om winst te maken en
kapitaal te accumuleren? Volgens weber ligt de oorzaak aan het godsdienstig fenomeen. Ze
wilden er zeker van zijn dat ze naar de hemel gaan en dat er plaats is in het hiernamaals.
Protestanten zeiden dat als ze hun kansen wouden vergroten in de hemel, dat ze hard